Plus Achtergrond

Soapoli introduceert selfservice om wachttijden te verkorten

Van de online aanmelding tot het uitstrijkje: bij de Soa-polikliniek van de GGD gaat voortaan alles anders. Vrijdag wordt de hypermoderne poli geopend. Nu ook met selfservice.

Online aanmelden, zelf testen en weer weg. De werkwijze van de poli is superefficiënt. Beeld Jakob Van Vliet

Toenemende drukte heeft de Soa-polikliniek aan de Nieuwe Achtergracht, met ruim 50.000 bezoekers per jaar, aangezet tot een grote reorganisatie. Deden de bezoekers van de soapoli in het verleden hun ‘medi­sche’ verhaal (de anamnese) aan tafel, tegen­over een verpleegkundige, vanaf nu beantwoorden ze de vragen thuis on­line. Ook is er meer selfservice. Iedereen met een (verdenking van een) geslachtsziekte neemt zelf in een kamer met een wattenstaafje een orale, vaginale of anale kweek.

Alleen de bezoekers die dat nodig hebben, bijvoorbeeld omdat ze klachten hebben, krijgen een lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek of een gesprek met de verpleegkundige of de doktersassistent. De rest kan, nadat hij of zij een kweek heeft afgenomen, naar huis.

Tijdwinst

De techniek moet dus heel veel werk uit handen nemen. “Hoeveel tijd het gaat schelen zal de praktijk moeten uitwijzen, maar in individuele gevallen zal de tijdwinst oplopen tot dertig procent,” zegt het nieuwe hoofd van de Soa-polikliniek, Elske Hoornenborg.

Zij hoopt dat deze manier van werken ook de wachttijden bij de soapoli doet terugdringen. Het wordt namelijk elk jaar drukker aan de Nieuwe Achtergracht. Kwamen er in 2013 40.000 bezoekers, nu zijn dat er 51.000. Landelijk neemt het aantal bezoekers dat de Centra Seksuele gezondheid aandoet, ook toe.

Dat de poli zoveel meer mensen trekt, heeft volgens de GGD diverse oorzaken. Een bezoek kan anoniem, testen zijn gratis en dat weten steeds meer mensen. Ook weten steeds meer doelgroepen de GGD te vinden voor bijvoorbeeld gespecialiseerde zorg en hulp bij hiv, de verstrekking van de hiv-remmer Prep en ‘chem­seks’. Verder kan meespelen dat, nu hiv goed behandelbaar is, minder veilig wordt gevreeën.

Ongewenst zwanger

Ook het percentage bezoekers bij wie één of meer seksueel overdraagbare aandoeningen werd gevonden, is gestegen, van 14 procent in 2010 naar 18 procent in 2018.

Voor veel mensen is de huisarts een prima alternatief. De huisarts neemt landelijk tweederde van alle soaconsulten voor zijn rekening. Maar een consult kan bij de huisarts niet anoniem. Bovendien gaan de kosten voor de soa­testen af van het eigen risico.

Het gevaar is volgens Hoornenborg dat mensen die veel drempels hebben moeten nemen om een afspraak bij de soapoli te maken, door de wachttijd ontmoedigd raken en geen hulp meer zoeken. “Met het risico dat iemand de soa onder meer sekspartners verspreidt. Of, als iemand vragen heeft over het voorkomen van een zwangerschap, ongewenst zwanger raakt. Die mensen wil je wel graag snel spreken. We moeten de wachttijden dus echt aanpakken.”

Tegelijkertijd kleven er ook veel dilemma’s aan deze omslag, erkent Hoornenborg. “Het risico dat je mensen afschrikt met een lange lijst online vragen, is er ook. Of dat zo is, gaan we dus ook onderzoeken.”

Beeld Laura Van Der Bijl

‘Veel vragen kun je thuis rustig invullen’

De Soa-polikliniek werkt al jaren aan een grote make-over. De efficiëntie moet hoger en de drempel lager. Maar hoe doe je dat zonder potentiële bezoekers weg te jagen?

Seks en taal. Het is een mijnenveld. De Soa-polikliniek heeft ervoor gekozen om mensen online de ‘medische’ gegevens (de anamnese) te laten invullen over hun mogelijke seksuele aandoening of vragen over seks. Heb je klachten? Waarvan? Hoe lang? Gebruik je drugs? “Al die vragen kun je tegenwoordig in alle rust zelf thuis invullen, zonder dat een verpleegkundige aan de andere kant van de tafel je vragend aankijkt,” zegt teamleider Adriaan Tempert, die al vanaf 1997 op de poli werkt.

Veel mensen zullen daar blij mee zijn, verwacht Tempert. Maar zo’n lange lijst vragen kan ook mensen afschrikken die de GGD juist graag wil helpen: zoals laagopgeleiden, laaggeletterden, mensen met een niet-westerse achtergrond, lhbti’ers die ook statushouder zijn.

Als je dan ook nog moeilijke en wollige taal gaat gebruiken, is de kans groter dat mensen het niet begrijpen en afhaken. Met het risico dat ze met hun soa blijven rond­lopen, het verspreiden of dat ze met prangende seksuele vragen blijven worstelen.

Na uitvoerig advies hierover te hebben ingewonnen is de conclusie: noem het beestje bij de naam. De soapoli doet dus niet moeilijk. Anale seks is gewoon kontneuken. En fellatio is pijpen. “Daar krijgen wij ook weer reacties op van mensen die het te grof taalgebruik vinden. Zij vinden penis in de vagina of kontneuken niet kunnen. Maar als je online vraagt naar actieve anale seks of passieve anale seks, dan weten veel mensen niet waar je het over hebt.”

Inspiratie in Londen

Zo zijn er tal van dilemma’s waar de Soa-polikliniek van de GGD de laatste jaren, in voorbereiding op de re­organisatie, mee te maken kreeg. Vaak werden die ingegeven door de vrees de kwetsbare doelgroep te verliezen.

Feit is dat er iets moest gebeuren bij de poli. De groep bezoekers groeit elk jaar weer. Met te lange wachttijden tot gevolg. Naast de opsporing, de diagnose en de behandeling van mensen met een soa, is de poli gespecialiseerd in de hulp aan jongeren met vragen over seks of anticonceptie, mensen met hiv, Prep-gebruikers, sekswerkers of mensen die aan chemseks doen, waarbij ze drugs gebruiken tijdens de seks. De poli wil meer tijd hebben om deze groepen goed te kunnen begeleiden. Dat betekent dat er efficiënter moet worden gewerkt. De logistiek is dus helemaal overhoop gehaald.

Inspiratie deed de GGD op in Londen bij een ‘hypermodern en supergeavanceerde soapoli’, de Dean Street Clinic. In 2015 werden de eerste contouren van de soapoli anno 2020 al duidelijk. Morgen wordt de GGD-poli officieel geopend.

Testkitjes

Voortaan komen bezoekers op een afgesproken tijd binnen met een QR-code. Er staan op naam gelabelde testkitjes klaar, die iemand mee kan nemen in een zogenoemde monsterruimte – in de praktijk een ruim toilet. De bezoeker scant het buisje en krijgt op een scherm een instructiefilmpje te zien. Nadat de cliënt zelf met een speciaal wattenstaafje een anale, orale of vaginale kweek heeft afgenomen, stopt die ze in een buisje en levert ze in bij het lab op de poli.

Veel mensen kunnen vervolgens naar huis. Twee dagen later komt de uitslag per sms of telefoon. Online aanmelden, zelf testen en weer weg. Dit allemaal zonder gesprek met de hulpverlener. “Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen zonder klachten, zonder vragen en zonder waarschuwing van vorige bedpartners voor een soa,” zegt hoofd van de Soa-polikliniek, Elske Hoornenborg. “Bijvoorbeeld bezoekers onder de 20 jaar willen we wél graag een gesprek aanbieden. Tegenover een verpleegkundige kunnen ze toch ineens dingen vertellen die belangrijk zijn.”

“We zoeken naar de juiste balans: wie is gebaat bij zo’n gesprek? En voor wie is het juist niet nodig?” Iedereen die klachten heeft of een waarschuwing voor een soa heeft ontvangen, krijgt sowieso een gesprek met een zorgverlener en soms een lichamelijk onderzoek of bloedtest.

Een van de taken van de soapoli is het opsporen van bedpartners die mogelijk ook een soa hebben opgelopen. Vroeger moest je met het schaamrood op de kaken een ex bellen met de mededeling dat een check bij de soapoli geen overbodige luxe is. Dat kan tegenwoordig nog steeds, maar er zijn vernuftiger manieren om oude scharrels te informeren. Via de site partnerwaarschuwing.nl kun je – desgewenst anoniem – telefoonnummers van bedpartners invoeren. Die krijgen een waarschuwing per sms. Let wel: “Dat kan alleen met een code die je van ons krijgt. Dus ermee pesten kan niet,” zegt Hoornenborg.

Niet bestraffend

Ook in de soabestrijding zijn er dus veel innovaties, zegt Tempert. Veel mannen zullen nog weeïg worden bij de herinnering aan het wattenstaafje dat in de plasbuis werd geduwd tijdens een onderzoek in de poli. Dat is afgeschaft, op een enkele uitzondering na. Dat geldt ook voor een onderzoeksmethode waar met een speciaal haakje afscheiding uit de penis werd gehaald. “Gelukkig doen de huidige onderzoeken geen pijn meer.”

De grootste verandering zit misschien nog wel in de benadering van de bezoekers. Die is, als het goed is, al sinds de eeuwwisseling empathisch en niet oordelend. Tempert: “Tot begin jaren negentig werd je nog bestraffend toegesproken als je op de soapoli kwam met een soa. De pijn van het onderzoek had je bijna verdiend, zo voelde het in elk geval. Nu zijn de zorgverleners veel sensitiever. We moraliseren niet.”

Online aanmelden, zelf testen en weer weg. De werkwijze van de poli is super-efficiënt. Beeld Jakob Van Vliet
Online aanmelden, zelf testen en weer weg. De werkwijze van de poli is super-efficiënt. Beeld Jakob Van Vliet
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden