In 2018 vertrok één op de acht gezinnen met kinderen jonger dan vier. Hierdoor neemt het aandeel gezinnen in Amsterdam af van 24,6 procent nu tot 23,3 procent in 2040.

Plus Achtergrond

Slecht voor de arbeidsmarkt: expatgezin vervangt het ‘Amsterdamse gezin’

In 2018 vertrok één op de acht gezinnen met kinderen jonger dan vier. Hierdoor neemt het aandeel gezinnen in Amsterdam af van 24,6 procent nu tot 23,3 procent in 2040. Beeld Marc Driessen

De uittocht van Amsterdamse gezinnen groeit, terwijl expats met partners en kroost juist binnenstromen. De balans is weg, waardoor allerlei soorten personeel moeilijk te vinden zijn terwijl de stadsbevolking vergrijst.

Op het eerste gezicht is er niet zo veel aan de hand in Amsterdam: de bevolking groeit snel en ook het aantal gezinnen zal de komende jaren toenemen, van 115.000 dit jaar tot 137.000 in 2040.

Maar achter deze cijfers gaat een ander verhaal schuil. De uittocht van gezinnen is immens. In 2018 vertrok één op de acht gezinnen met kinderen jonger dan vier. Hierdoor neemt het aandeel gezinnen in Amsterdam af van 24,6 procent nu tot 23,3 procent in 2040.

Dit lijkt tegenstrijdig, maar is eenvoudig te verklaren. Aan de ene kant vertrekken Amsterdamse gezinnen, omdat ze een tuin willen of omdat ze een groter huis in de stad niet kunnen betalen of gewoon, omdat ze Amsterdam zat zijn.

Aan de andere kant komen er weer nieuwe gezinnen bij, veelal vanuit het buitenland. Gezien de nationaliteiten die het sterkst toenemen in de stad – Amerikaans, Engels, Italiaans, Duits en Indiaas – gaat het vooral om expatgezinnen. Zij vullen de gaten die Amsterdamse families achterlaten.

Personeelstekorten

Het beeld van de vluchtige expat, jong en goed verdienend, die van het ene naar het andere land hopt, verdient bijstelling. Ongeveer een derde van deze migranten is een gezin, schat Robin Pascoe van Dutchnews, dat zich specifiek richt op expats. “Ze willen blijven. Amsterdam is een geweldige stad.”

Deze trend heeft consequenties. Allereerst economische. Amsterdamse gezinnen vertrekken vanwege de hoge huizenprijzen. Dat is slecht nieuws voor de arbeidsmarkt. In Amsterdam heersen toch al personeelstekorten, vooral in onderwijs, horeca en zorg. Juist onderwijzers, bedienend personeel en verplegers vertrekken uit de stad, omdat ze te veel verdienen voor sociale huur en te weinig voor een huurhuis in de vrije sector of een koopwoning.

Uit onderzoek van de gemeente blijkt dat ongeveer veertig procent van de leraren op Amsterdamse scholen buiten de stad woont, in het speciaal onderwijs is dat de helft. Cafés en restaurants beperken hun openingstijden wegens gebrek aan personeel, of huren internationale krachten in, met als gevolg dat het in Amsterdam moeite kost een kopje koffie in het Nederlands te bestellen.

Er is in Amsterdam behoefte aan technisch personeel, niet per se hoogopgeleid. Ook zij krijgen geen voet aan de grond op de Amsterdamse huizenmarkt en moeten uit de regio komen. Volgens Rico Luman van ING Economisch Bureau zijn met name lager opgeleiden minder bereid om te reizen naar hun werk. “Waarom zouden ze ook, ze kunnen genoeg werk vinden vlak bij huis.”

De expats die naar Amsterdam komen, kunnen deze gaten niet vullen. Ze staan niet voor de klas, werken niet in ziekenhuizen en zijn evenmin inzetbaar als loodgieter. Ze komen vooral voor de internationale banen bij dienstverleners, ict-bedrijven of fintechs, die betaalsystemen ontwikkelen.

Zo ontstaat een scheefgroei op de arbeidsmarkt. Uit economisch onderzoek van de VU en TNO blijkt dat inmiddels meer bedrijven de stad verlaten, omdat personeel niet beschikbaar is en vastgoed te duur.

Ook de filedruk rond Amsterdam neemt toe. Meer en meer ex-Amsterdammers rijden vanuit hun nieuwe woonplaats elke dag naar de stad, waar ze nog werken. Inmiddels komt 55 procent van het personeel in Amsterdam van buiten de stad.

Door al deze verhuizingen verandert de leeftijdsopbouw van de bevolking. Door het vertrek van gezinnen neemt het aantal kinderen dat naar de basisschool gaat de komende jaren af, van zo’n 72.000 nu naar 69.000 in 2025.

Vereenzaming

Het aantal 65-plussers zal daarentegen sterk toenemen, in absolute aantallen, maar ook relatief: in 2019 is 13 procent van de Amsterdamse bevolking ouder dan 65, in 2040 is dat 17 procent. De stad vergrijst, want ouderen blijven wél in de stad. Dat leidt tot meer vereenzaming en een groeiende behoefte aan zorg. En dan zijn we weer terug bij het groeiend tekort aan verplegers in de stad.

De afname van kinderen heeft al gevolgen voor de scholen. Met name in de binnenstad en de wijken daar net omheen lopen leerlingen­aantallen terug. Voormalig populaire scholen, met zware lotingen, zijn nu goed bereikbaar.

In nieuwe wijken, waar gezinnen naartoe trekken, ontstaan juist populaire nieuwe scholen, zoals in de Houthaven, Noord, op de Zuidas en Zeeburgereiland.

Bij de Stichting Openbaar Onderwijs aan de Amstel, het bestuur achter 22 scholen in Zuid en Centrum, blijft het leerlingenaantal over de gehele linie op peil, zegt bestuurder Herbert de Bruijne. “Dat is op zich bijzonder, gezien het vertrek van gezinnen,” zegt hij.

Hij signaleert wel verschuivingen: De Burcht en Theo Thijssen in de binnenstad lopen iets terug. Een welkome verlichting na jaren van ‘plofklassen’, zegt De Bruijne. De nieuwe school aan de Zuidas groeit juist weer.

Op de scholen merken ze de veranderingen in de Amsterdamse bevolking. De directeuren krijgen regelmatig mails van ouders van kinderen die verhuizen naar een plek buiten de stad. Aan de andere kant komen er aanmeldingen binnen van, veelal, expatkinderen.

Bijspijkeren

Dit vergt aanpassingen, zegt De Bruijne. “Wij hebben een grote internationale instroom. Veel van de kinderen zijn Engelstalig, maar we ontvangen ook leerlingen uit Oost-Europa.” De voertaal op de scholen is uiteraard Nederlands, maar de internationale instroom leidt er wel toe dat de docenten hun Engels bijspijkeren. “Als ouders bij ons langskomen om zich te oriënteren, moeten we hen goed te woord kunnen staan.”

Ook de aandacht voor taalachterstanden neemt toe, want veel expatkinderen spreken thuis nauwelijks Nederlands.

Op de Amsterdamse crèches merken ze de verschuiving eveneens. Met name in Noord, Zeeburg en op IJburg is veel vraag naar plekken, in Centrum en Zuid neemt het wat af.

De baby- en kleutergroepen zijn internationaler geworden. “Wij zien een toename van de aanmeldingen door expats,” zegt Evelien van Holten van Partou, een van de grootste aanbieders van kinder- en naschoolse opvang in de stad. Daar moet het personeel op inspelen. “Expats hebben andere behoeftes,” zegt Van Holten. “Op Nederlandse crèches is veel aandacht voor spel en ontspanning, internationale ouders kijken meer naar de educatieve ontwikkeling van hun kinderen. En ze werken vaak lange dagen en willen dat de kinderen al gegeten hebben voordat ze worden opgehaald. Wij moeten daar op inspelen.”

Laura Saxby (34), Ed Saxby (36) en Bailey Saxby (1) komen uit ­Londen. Ze wonen sinds juni in Amsterdam-Zuid.

Niet meer een uur lang zwetend in een metro zitten, maar tien minuten fietsen naar haar werk. Het leven in Amsterdam verschilt nogal met wat ze in London gewend waren, zegt Laura Saxby (34).

Samen met haar man Ed Saxby (36) en hun zoontje Bailey (1) woont ze sinds juni in Amsterdam. Ed is animatieproducent en werkt als zzp’er. De carrière van Laura, directeur klanten bij Design Bridge, was de reden om naar Amsterdam te verhuizen.

Het Engelse bedrijf voor creativiteit rond merkidentiteit heeft meerdere vestigingen in de wereld, waaronder in Singapore, New York and Sjanghai. Na de geboorte van hun zoon moest Laura aangeven of ze ergens anders zou willen werken. “Over Amsterdam waren we altijd al superenthousiast. Niet lang nadat ik dat had aangegeven, kwam hier een baan vrij.”

Design Bridge wil de Engelse cultuur en waarden ook bij andere vestigingen bewaken, zegt Laura. Het ­bedrijf zoekt dan ook intern naar mensen die zo’n functie kunnen vervullen. Laura, met zes jaar ervaring, was de juiste kandidaat.

De twee ruilden hun Londense wijk Crystal Palace in voor de Amsterdamse Apollobuurt. Een eigen huis met tuin voor een kleiner huurappartement. Een ‘gevaarlijke en drukke’ straat voor een ‘veilige en rustige’ straat.

De toenemende luchtvervuiling in Londen was een extra reden om naar Amsterdam te gaan. Laura: “Ons zoontje had last van zijn longen en hoestte veel. Zijn gezondheid verbeterde meteen toen we hier kwamen wonen.”

Hoe lang ze in Amsterdam blijven? “We hebben een geweldige dag­opvang gevonden en willen onze zoon graag tweetalig opvoeden. Wij kunnen ons ondertussen focussen op onze carrières en hebben zekerheid. We hebben niet bepaald hoe lang we hier gaan blijven, maar in september begin ik met een cursus Neder­lands.”

Danny Paulich (33), Anne Meyst (33) en Kate Paulich (0) zijn van Amsterdam-Centrum verhuisd naar ­Zaandam.

Zo’n tien jaar woonden en leefden ze in Amsterdam. Ze hadden een groot appartement in het centrum en hun vrienden, werk en sport op fietsafstand.

Toch besloten Danny Paulich (33) en Anne Meyst (33) vorig jaar om de hoofdstad te verlaten. Tot dat moment hadden ze altijd gedacht dat ze met een kind zouden blijven wonen in de Lange Leidsedwarsstraat.

“Misschien onpraktisch, maar dat leek ons wel leuk,” zegt Paulich.

Totdat de droom werkelijkheid werd: “Meteen op dag dat we erachter waren gekomen dat Anne in verwachting was, zei ze: ‘We gaan verhuizen’.” Het idee van een te drukke stad en de zekerheid van een appartement zonder tuin voor hun toekomstige dochtertje waren genoeg redenen om op zoek gaan naar een nieuwe woning.

Amsterdam moest vanwege hun werk goed bereikbaar blijven. Paulich is leraar op basisschool Piet Hein, Meyst werkt als sales consultant bij onderzoeksbureau Effectory.

Een woning met tuin binnen de Ring was het doel, maar ze vonden niks geschikts. “We besloten toen dat we Amsterdam beter kunnen loslaten en moeten focussen op een nieuwe plek om daar een begin te maken.”

Het werd Zaandam, een vrijstaand huis aan de dijk. Met grasveldje, tuinhuis, tafeltennistafel, souterrain, drie verdiepingen, genoeg slaapkamers en een open haard. Kate, inmiddels een half jaar oud, werd hier geboren.

Ze wonen er nu een klein jaar. Amsterdam laten Paulich en Meyst beetje bij beetje los. Ze maken nieuwe vrienden, zijn gaan tennissen bij de lokale vereniging en zoeken nog naar een nieuwe voetbal- en hockeyclub. “Niet een half uur in de auto zitten, maar lekker op het fietsje ernaartoe.”

Werken blijven ze nog wel in Amsterdam doen, voorlopig dan. Paulich: “Ik zou het heel leuk vinden om later les te geven op de school waar Kate ook zit.”

David Hielkema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden