PlusInterview

Sinds de lockdown komt hij niet meer buiten: ‘Vroeger was ik bang voor de dood. Nu niet meer’

De coronamaatregelen drukken meer en meer mensen in een isolement. Ze komen de deur niet uit, soms zelfs met depressie tot gevolg. Amsterdammer John van Elst is een van hen. ‘Uit kwaadheid gooi ik met spullen.’

John van Elst was vroeger patissier. In zijn huis heeft hij een werkkamer waar zijn vele prijzen staan opgesteld.Beeld Dingena Mol

De werkkamer van John van Elst (78), patissier van beroep geweest, staat bomvol bekers. De muur is behangen met lintjes, medailles en oorkondes die hij met vakwedstrijden in de wacht heeft gesleept. Desserttaartjes waren zijn specialiteit. “Ken je die desserttaartjes van de Bijenkorf? Daar word ik gewoon verliefd op.”

Vol liefde praat hij over zijn vak dat hij 56 jaar heeft uitgeoefend bij onder meer ‘de oude Kwekkeboom’ en banketbakkerijen in Amsterdam, Almere, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland.

Van Elst zit in zijn luie stoel bij het raam. De rolgordijnen in zijn eengezinswoning in Nieuw-West zijn half gesloten. Op de vensterbank staan porseleinen hondjes en poezen. Ertussen staat een kopje met de tekst I love you. “Die kreeg ik lang geleden van een date. Maar het is niks geworden.”

Van Elst woont al zeventien jaar alleen. Hij is twee keer getrouwd geweest en heeft vier zoons en – voor zover hij weet – drie kleinkinderen. Vroeger ging hij op verjaardagen bij hen op bezoek, met een cadeautje en een zelfgebakken slagroomtaart. Maar die tijden liggen ver achter hem. “Ik zie ze allang niet meer. Alleen mijn oudste zoon komt heel soms langs, maar de laatste keer was alweer driekwart jaar geleden. Hij was bang dat ik de pijp uitging.”

Zijn jongste zoon zei tijdens zijn laatste bezoek: “Pa, jij kunt geen liefde geven.” Van Elst zucht: “Maar ik heb zelf ook geen liefde gekregen.”

Dat hij niet meer op bezoek komt, houdt hem bezig. “Is hij getrouwd? Heeft hij kinderen? Ben ik opa geworden van zijn kinderen? Had ik maar een dochter gehad. Die zijn meestal gek op hun vader.”

Maandelijks uitje

Aan de wand hangt een foto van een van zijn zoons als jongetje van vijf. “Ik heb mijn leven keihard voor hen gewerkt. Ik was ook gek van mijn vak, zocht ’s avonds na het werk recepten uit en had weinig aandacht voor hen. Daarom liepen ook mijn huwelijken stuk.”

De leunstoel in zijn woonkamer heeft een flinke kuil. Sinds de lockdown komt hij niet meer buiten de deur. Hij is gewend geraakt aan zijn eentonige leven: half negen uit bed, wassen, aankleden en eten, radio aan. Om 13.00 uur weer eten, tv aan en om 17.30 uur koken en weer tv aan. “Elke dag hetzelfde ritme. Ik kijk ’s middags kookprogramma’s en ’s avonds sport,” zegt Van Elst, gekleed in een trainingsjack met Ajax-embleem. “Ik kijk ook naar Eva Jinek, Op1 en dat programma Lang leve de liefde. Ik lach me rot: lang leve de liefde.”

De saaiheid van zijn dagelijkse bestaan vergde het afgelopen jaar zijn tol. Zes maanden geleden deed hij een zelfmoordpoging door veel pillen te slikken. Drie maanden geleden deed hij een tweede poging. “Ik was zo depressief. Zag het leven niet meer zitten.”

De thuiszorg, die hem elke dag helpt om zijn steunkousen aan en uit te trekken, sloeg alarm toen de deur niet werd opengedaan.

Van Elst ging voor het uitbreken van de pandemie naar het maandelijkse eetcafé voor senioren van vrijwilligersorganisatie ESAN (Energieke Senioren Amsterdam Nieuw-West). Hij maakte de desserts en gaf er een aantal workshops. Maar de organisatie heeft tijdens de eerste golf en opnieuw sinds oktober de activiteiten gestaakt. Daarmee viel zijn maandelijkse uitje weg. “Ik heb geen enkel sociaal contact. Ik doe de deur ook niet open als er wordt aangebeld. Ik ben pagus voor mensen die aan de deur staan. Mijn buurvrouw is al eens bestolen.”

Negatieve spiraal

Een huishoudelijk hulp doet één keer per week zijn boodschappen en maakt het aquarium schoon waar nog één guppy in rondzwemt. De thuiszorg komt twee keer per dag aan huis voor de steunkousen. “Ze zei onlangs dat ze hulpmiddelen had zodat ik het voortaan zelf kon doen. Ik zei: ‘Alsjeblieft niet’. Nu heb ik tenminste nog elke ochtend en avond een praatje. Anders word ik helemaal gek.”

Het gevoel van eenzaamheid overvalt hem vaak plotseling. Hij probeert het weg te duwen maar dan komt het even later toch weer boven. “Ik weet niet wat me op de been houdt. Ik denk vaak: waarvoor moet ik verder leven? Dan kom ik in een spiraal terecht: naar beneden, naar beneden, naar beneden. Vroeger was ik bang voor de dood. Nu niet meer. Als het maar zachtjes gebeurt.”

“In zo’n stemming barst ik in huilen uit en gooi ik uit kwaadheid met spullen. Soms zet ik het raam open en brul naar buiten: ‘Krijg toch allemaal de kolere, val van mijn part allemaal dood’. Maar niemand reageert erop.”

Praten over zelfmoordgedachten kan anoniem: chat via 113.nl, bel 113 of bel gratis 0800-0113.

‘Mensen verpieteren’

De uit zeventig vrijwilligers bestaande stichting ESAN (Energieke Senioren Amsterdam Nieuw-West) vangt sinds 2017 zo’n 300 tot 400 eenzame senioren op. Hun activiteiten als de koffie-inloop, het eetcafé, filmmiddag en lees- en theatergroepen zijn gericht op het voorkomen van eenzaamheid. Alle activiteiten zijn tijdens de eerste coronagolf tot de zomer gestaakt. Ook vanaf oktober ligt alles weer stil. Wel worden zo’n vijftig ouderen met fysieke of mentale problemen één keer in de twee weken gebeld om te vragen hoe het met hen gaat.

Joke Veldkamp (70) van ESAN ziet de eenzaamheid onder ouderen sinds corona toenemen nu ze niet meer buiten komen. “We zien veel mensen verpieteren. Eenzaamheid uit zich in allerlei vormen: verstilling, verharding, depressiviteit, onverschilligheid, agressie, drankzucht en eetzucht. De mensen zeggen uit schaamte niet dat ze eenzaam zijn. Ze zeggen: Ik ben alleen.”

De stichting maakt zogenaamde ‘levensboeken’ waarin het leven van ouderen wordt opgetekend. Ook voor Van Elst is een levensboek gemaakt. Ze zijn niet voor publicatie bedoeld maar voor de oudere zelf en eventueel familieleden. “Zo’n boek geeft een geluksgevoel. Het is voor henzelf leuk om te lezen. Hun leven krijgt weer betekenis. De terugblik brengt herinneringen boven en een positieve kijk op hun leven terug.”

In december brengen de ESAN-vrijwilligers zo’n honderd verrassingspakketten rond. Er zit een briefje bij met de tekst ‘We missen jullie’.

Veldkamp: “Op dat briefje krijgen we vaak veel reacties. De ouderen hebben het gevoel dat we aan ze denken. En dat is zo belangrijk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden