PlusAchtergrond

Sigaarplant lisdodde helpt klimaat én de bouw in Burkmeer

De Burkmeer wordt onder water gezet voor de teelt van lisdodden. Dat voorkomt in de polder voorbij Amsterdam-Noord de uitstoot van veel broeikasgassen.

Lisdodden worden geteeld in de Burkmeer. Beeld Jakob van Vliet
Lisdodden worden geteeld in de Burkmeer.Beeld Jakob van Vliet

Het eerste water stroomt alvast de sloten van de Burkmeer in. Later dit jaar verdwijnt een deel van deze tussen Zunderdorp en Broek in Waterland gelegen polder onder water, waarna hier lisdodden worden geplant. De vezels uit de prei-achtige bladeren kunnen samengeperst worden tot bouwmaterialen, zegt Jeroen Vrolijk van Struunhoeve, het bedrijf dat de lisdodden gaat verbouwen. “Het is net piepschuim. Je moet flink kracht zetten om ze kapot te drukken,” ­demonstreert hij. “Natuurlijk piepschuim,” zegt Ed Buijs van de gemeente Amsterdam.

Kaalgevreten door ganzen

Nu al groeien de lisdodden hier langs de slootkant. Als landbouwgewas hebben de van hun rietsigaren bekende lisdodden het voordeel dat ze groeien in drassige grond of op akkers die ­helemaal bedekt gaan onder een laagje water. Daarmee wordt in veenweidegebieden meteen voorkomen dat de bodem daalt. Geen overbodige luxe, want in de Burkmeer is het grasland de afgelopen eeuw al 40 centimeter gezakt.

Het water waarin de lisdodden straks groeien voorkomt dat het veen in aanraking komt met zuurstof en in rook opgaat. Behalve dat de bodem daalt is het nadeel van het verdwijnende veen dat er enorme hoeveelheden broeikas­gassen vrijkomen. Ook om klimaatverandering te voorkomen is het dus zaak om veenweide­gebieden nat te houden. Jaarlijks gaat het per hectare om 30 ton CO2, de uitstoot van vier huishoudens. Of zoals Buijs het uitdrukt voor de 30 hectare die in de Burkmeer onder water verdwijnen: “Per dag gaat het in dit gebied om het gewicht van vijftien koeien aan CO2.”

Bij de lisdoddenteelt in de Burkmeer gaat het om een proef, voor vijf jaar om te beginnen. “Het is pionieren,” zegt Vrolijk. Sommige experimenten elders in het land waren succesvol, maar er doemen ook valkuilen op. Zo werd een lisdoddenveld bij Mijdrecht in ijltempo kaalgevreten toen ganzen het in de smiezen kregen. Jagen mag niet in de gemeente Amsterdam, dus in de Burkmeer is er iets anders op bedacht. Ganzen worden ontmoedigd door de lisdoddenakkers net te diep te maken om te rennen, maar niet diep genoeg om te zwemmen.

Liesgras

Een gevaar is verder dat er te veel riet en andere planten tussen de lisdodden groeien. Dat komt de kwaliteit van de bouwmaterialen die worden gemaakt uit de lisdodden niet ten goede. Probleem is dat de omstandigheden in de Burkmeer ook voor een ander plantje heel aantrekkelijk zijn: liesgras.

De proef begint kleiner dan de bedoeling was. Dit jaar wordt maar een deeltje van de polder onder water gezet. Het terrein bleek minder vlak dan gedacht en het moet wel duidelijk zijn waar de landbouwmachines vaste grond onder de voeten hebben als de bodem niet meer te zien is.

Doel van de proef is om de markt voor lisdodden aan te zwengelen zodat fabrikanten hieruit plaat- en isolatiemateriaal gaan maken. De Burkmeer is daarvoor bij uitstek geschikt, legt Buijs uit. De polder is tien keer zo groot als alle andere plekken waar het verbouwen van lis­dodden is uitgeprobeerd. Ook is het voordeel dat hier alleen woningen zijn langs de dijk ­rondom de polder. Het grasland middenin de in 1869 drooggelegde polder was in gebruik bij een paardenboer, maar een vaste pachter was er niet. “Dit is een van de weinige plekken waar je grootschalig kunt experimenteren,” zegt Buijs.

De vezels uit de prei-achtige bladeren van de lisdodde kunnen samengeperst worden tot bouwmaterialen. Beeld Jakob van Vliet
De vezels uit de prei-achtige bladeren van de lisdodde kunnen samengeperst worden tot bouwmaterialen.Beeld Jakob van Vliet

Floriade 2022

Het is maar zeer de vraag of ook andere delen van Waterland en landelijk Noord op den duur onder water worden gezet voor de teelt van lisdodden. De problemen met bodemdaling zijn hier vergelijkbaar, maar veel landbouwgrond wordt al gebruikt voor veeteelt. Voor deze boeren lijkt het logischer om bodemdaling te voorkomen door drainagesystemen, al valt te betwijfelen of daarmee net zoveel broeikasgassen worden uitgespaard.

Het voordeel van de onderwaterakkers voor lisdodden is bovendien dat er een natuurlijk, ‘circulair’ bouwmateriaal van wordt gemaakt. Om de productie te stimuleren heeft de ­gemeente beloofd een deel van de lisdodden af te nemen. Op de Floriade, de wereldtuinbouwtentoonstelling van 2022 in Almere, bouwt ­Amsterdam een paviljoen deels uit platen van lisdodden, zegt Buijs. “Het zou geweldig zijn als we daarvoor lisdodden uit de Burkmeer kunnen gebruiken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden