PlusProfiel

Shula Rijxman: bestuurlijke drammer met indrukwekkend netwerk

Of Shula Rijxman zal gedijen in de Stopera zal de tijd uitwijzen. Beeld Jakob van Vliet
Of Shula Rijxman zal gedijen in de Stopera zal de tijd uitwijzen.Beeld Jakob van Vliet

Shula Rijxman (62) zette als baas van de publieke omroep ‘het merk’ NPO stevig in de markt, maar stuitte ook op weerstand. De kersverse wethouder van Amsterdam is een politiek en bestuurlijk mijnenveld niet vreemd.

Roelf Jan Duin

D66-leider en nieuwe woonwethouder Reinier van Dantzig was in zijn nopjes, toen hij vorige week Shula Rijxman presenteerde als wethouder in Amsterdam namens zijn partij. “Het is een eer dat zo’n powerhouse voor zo’n functie gesolliciteerd heeft.” Waarmee hij leek te zeggen: Amsterdam mag in zijn handjes knijpen dat de voormalige baas van de NPO bereid was af te dalen van de Olympus om de stad te dienen.

Wie is Rijxman, wat drijft haar en wat kunnen ze in de Stopera verwachten van de vrouw die zegt niet van ruziemaken te houden, maar ‘ik doe het wel als het moet’? Ze noemt zichzelf, in typische managersjargon, ‘een resultaatgerichte verbinder’ die ‘goed van binnen naar buiten kan denken’, maar gaf bij de installatie tot wethouder tegenover de gemeenteraad ook een persoonlijke motivatie om de stad te willen dienen. “Mijn familie woonde in de Jodenbuurt, hun namen staan op het Namenmonument. Het is een grote eer, dat ik als nazaat van die familie in deze stad wethouder mag worden.”

Rijxman staat te boek als een behendig bestuurder met een groot hart voor de publieke zaak. Voor dit portret sprak Het Parool met meerdere mensen die nauw met haar hebben samengewerkt. Haar stijl wordt omschreven als rechtdoorzee, vastberaden, op het drammerige af. “Ze kan boos worden, en ik ben best wel eens met haar gebotst, maar dat duurt nooit lang. In dat soort confrontaties staat ze haar mannetje, maar uiteindelijk staat ze ook open voor tegenargumenten,” zegt Omroep Maxbaas Jan Slagter.

Hartaanval

Shulamith Juliëtte Rijxman werd in 1959 geboren in een Joods gezin in Bussum, met haar zusjes Fransje en Lineke (die later actrice zou worden). Nadat haar moeder een hartaanval had gekregen werd Rijxman tijdelijk in huis genomen in het gezin Heertje, met econoom Arnold Heertje als pleegvader en Raoul en Eric als pleegbroers. Haar moeder zou overlijden toen Rijxman 19 was, met haar vader had ze een gecompliceerde relatie, vertelde ze in 2018 in een interview in de Volkskrant.

Nadat Rijxman de mavo had doorlopen werkte ze onder meer bij tv-gids Televizier en op de verkoop- en communicatieafdeling bij technologiebedrijven Nashua en HSC. In 1996 begon ze event- en promotiebedrijf Martsell, dat ze vijf jaar later verkocht aan tv-bedrijf IDTV, waar ze in dienst trad en in 2010 bestuursvoorzitter van werd. Twee jaar later maakte Rijxman de overstap naar de publieke omroep, waar ze in de raad van bestuur plaatsnam, die toen nog aangestuurd werd door Henk Hagoort.

Hagoort en Rijxman namen zich voor om het ‘merk’ NPO steviger te positioneren, een plan dat op het Mediapark door weinigen met veel enthousiasme werd ontvangen. Omroepen vreesden voor tanende invloed, en het omkatten van zenders van Nederland 1, 2 en 3 tot NPO1, 2 en 3 kon aanvankelijk vooral op hoon rekenen. Nu, tien jaar later, is vriend en vijand het er over eens dat het uitbouwen van het NPO-merk goed heeft uitgepakt. “Dat was echt een huzarenstukje,” erkent WNL-hoofdredacteur Bert Huisjes. “De NPO is groter dan de omroepen, dat moet je dan ook uitdragen.” Ook Omroep Maxbaas Jan Slagter is positief over de operatie. “De NPO is goed op de kaart gezet, zonder dat wij als omroepen veel hebben moeten inleveren. Het Maxlogo is nog steeds prominent in beeld, gelukkig maar.”

Slangenkuil

Het tekent de complexiteit van de NPO, waar Rijxman in 2016 het stokje overnam van Hagoort en promoveerde tot directeur van de NPO. Weinig organisaties die zo ondoorgrondelijk zijn als de publieke omroep, waarvoor metaforen als ‘slangenkuil’ en ‘bestuurlijk mijnenveld’ niet voor niets platgetreden cli­chés zijn. Toch bevatten ze een kern van waarheid, zegt Yoeri Albrecht, directeur van De Balie, die deel uitmaakte van de visitatiecommissie die in 2019 een evaluatierapport schreef over de NPO. “Je hebt te maken met de omroepen, een raad van commissarissen, de Haagse politiek, het Mediapark en de gemeente Hilversum, de publieke opinie, en allemaal hebben ze een mening over wat de NPO zou moeten zijn. Om zo’n organisatie te leiden heb je enorme bestuurskracht nodig.”

Onder Rijxmans leiding werd een salarisplafond voor presentatoren en omroepbazen ingevoerd (de Wet normering topinkomens) en ze wist tientallen miljoenen euro’s extra los te peuteren bij de politiek. NPO is qua kijkcijfers marktleider, waar voorheen RTL dat was, en met NPO Start en NPO Plus plus meerdere populaire YouTube-kanalen is de publieke omroep ook online een speler van formaat (al zijn klachten over de haperende NPO-app geregeld trending topic op Twitter).

Toch klonk er ook geregeld kritiek op Rijxman. Haar werd onder meer aangewreven dat onder haar leiding Ongehoord Nederland toetrad tot het publieke bestel, en ook het gedoe over de documentaire over Sigrid Kaag, enkele maanden voor de verkiezingen, werd Rijxman, die van haar voorkeur voor D66 nooit een geheim maakte, verweten. Dat laatste was niet helemaal terecht, vindt WNL-baas Huisjes. “Er bestaan nogal wat misverstanden over de invloed van een voorzitter van de Raad van Bestuur op de programmering en de inhoud van programma’s. Die Kaagdocu is gemaakt voor de VPRO, daar gaat Rijxman heus niet tussen zitten.” Overigens gaf Rijxman onlangs in NRC wel toe Kaag geadviseerd te hebben, ook in campagnetijd. “Ik ken haar goed. Maar ik ken ook andere politici goed. Ik geef iederéén adviezen, niet alleen D66,” zei ze.

De hele wereld

Sowieso wordt Rijxmans gigantische netwerk door vriend en vijand geprezen. Slagter: “Ze kent echt de hele wereld.” Volgens Huisjes is Rijxman beter in één-op-één contact dan in een groep. Befaamd zijn de vele overleggen die Rijxman wandelend voerde, sommige omroepbazen schaften er zelfs wandelschoenen voor aan.

Waar sommigen haar daadkracht roemen, wordt off the record ook gemord over haar directieve stijl van leidinggeven. Rijxman zou opportunistisch zijn, megalomane trekken hebben en met name gericht zijn op haar eigen status en carrière. Dat ze de overstap maakt naar het openbaar bestuur verbaast weinigen: in 2020 zou ze al hebben gesolliciteerd voor het burgemeesterschap van Utrecht, al zei ze donderdag bij haar installatie in de raad dat ze slechts ‘gepolst’ was, maar dat Sharon Dijksma, die de functie kreeg vele malen beter was. Ook was Rijxman naar verluidt graag Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme geworden, maar die baan ging naar voormalig wethouder in Den Haag Rabin Baldewsingh.

Of Rijxman zal gedijen in de Stopera zal de tijd uitwijzen. Ze heeft onder meer de zorgportefeuille. Die wereld kent ze vooral als patiënt, nadat vier jaar geleden keelkanker bij haar werd geconstateerd. “Ik maak geen speeksel aan,” legde ze aan de gemeenteraad uit. Ook wordt ze verantwoordelijk voor ICT, lokale media (onder meer AT5) en deelnemingen. Voorwaar geen lichte kost. Net als de publieke omroep wordt de gemeente Amsterdam dikwijls omschreven als een archipel van koninkrijkjes, en ook hier zal Rijxman rekening moeten houden met zowel de politieke dynamiek in de gemeenteraad en binnen het college als met de ambtelijke binnenwereld. “Dat spel ken ik wel,” zei ze vorige week bij de presentatie van het coalitieakkoord. Hoe goed ze het spel weet te spelen zal moeten blijken.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden