Plus Interview

Schoolbestuurder: ‘Erken de crisis in het onderwijs’

Ruim vijfduizend kinderen in de Westelijke Tuinsteden krijgen volgende week geen les. De scholen moeten zich bezinnen op het lerarentekort. ‘We moeten buiten de grenzen denken, want we plakken nu alleen pleisters.’

Joke Middelbeek: ‘We zitten in een situatie waarin we nooit eerder zijn geweest.’ Beeld Marco Okhuizen

Joke Middelbeek, bestuurder van Stichting Openbaar Basisonderwijs Westelijke Tuinsteden, maakte twee weken geleden bekend dat de zestien scholen van haar stichting een week dichtgaan vanwege een lerarentekort. Met 25 vacatures, klassen die dit schooljaar nog geen vaste leerkracht hebben gehad en twee scholen die op wankelen staan móet het anders. 

Sinds die mededeling loopt het storm: interviews, waar nodig opvang regelen voor kinderen. “We hebben voor achthonderd leerlingen een plek kunnen regelen. Ze mogen gratis schaatsen, er zijn allerlei organisaties met activiteiten, speciaal voor onze leerlingen. Ik vind het heel mooi dat we ook in de wijk steun krijgen.”

Hoe lang zien jullie het tekort al?

“In mei 2017 zagen we onverwacht mensen naar andere scholen vertrekken. Normaal heb je dan je formatie voor het nieuwe schooljaar al bijna rond. Ineens ontstonden er meer gaten.”

Dacht u toen gelijk: dit gaan we niet redden?

“Nee, het was meer verwondering: wat gebeurt hier nou? Vervolgens zagen we na de zomervakantie dat we de vervanging moeilijker konden regelen. Bij mij knapte er iets toen een directeur aan het einde van schooljaar 2017/18 zei: ‘goh, deze klas heeft 28 invallers gehad’. Dat heeft consequenties voor de kwaliteit van het onderwijs. Kinderen leren niet met vreemden die zo maar binnen hoppen en er weer uit hoppen. Dat was een wake-upcall voor ons allemaal.”

Wat deed u met die wake-upcall?

“We zijn met de scholen gaan nadenken over hoe dit anders kan, hoe we de onderwijskwaliteit kunnen vasthouden. Voor de Inspectie hadden we het met die 28 invallers nog fantastisch gedaan. We hadden geen kind naar huis gestuurd, we hadden allemaal bevoegden voor de klas staan. Maar de onderwijskwaliteit moet omlaag zijn gegaan. Dit willen we niet voor onze kinderen.”

Op de zestien scholen waren begin dit jaar dertien vacatures. Hoe is dat opgelost?

“Je moet je voorstellen dat 310 leerlingen dan geen leerkracht hebben. Zo ben ik nog nooit een schooljaar begonnen, ik zit bijna veertig jaar in het onderwijs. Dat hebben we met knip- en plakwerk geregeld. Onderwijsassistenten voor de klas, samen met een leerkracht. Deur halfopen. Zij-instromers erin. Dan heb je het niet opgelost, die mensen zijn niet bevoegd. Er zijn nu 25 vacatures, genoeg voor een school van 600 leerlingen.”

Twee scholen kunnen net het hoofd boven water houden. Wat gebeurt daar?

“Dat is iedere dag puzzelen. De iPabo trekt nu bij één school in. Een groep pabo-studenten krijgt daar college, tenzij ze nodig zijn voor onze lessen.”

De pensioengolf in het onderwijs is lang geleden aangekondigd. Was uw stichting zich daar voldoende van bewust?

“We hebben tien jaar gehoord: er komt een grijze golf aan. Ik heb steeds gemonitord om hoeveel mensen het zou gaan, maar we hebben een relatief jonge organisatie. Wat er gebeurt is dat onze dertigers en veertigers naar elders vertrekken. Er zijn overall gewoon te weinig mensen.”

Wat was het moment waarop u dacht: we moeten nu écht iets doen?

“Na de herfstvakantie kregen we weer twee ontslagbrieven. Vervolgens kwam er extra geld van het kabinet: als je het platslaat, is het 1000 euro bruto per leerkracht in Nederland, omgerekend is dat eenmalig 500 euro netto. Dat vind ik echt een schande. Vervolgens zat ik bij een debat in de Tweede Kamer en zei iemand dat de werkdruk bij leerkrachten komt doordat ze lange vakanties hebben. Toen dacht ik: dit zijn de mensen die aan de knoppen zitten. Wat is dit?”

En toen dacht u: we gooien de scholen een week dicht?

“Klopt. Ik dacht: morgen is weer een ‘gewone’ schooldag. Dan geven we kinderen niet wat ze nodig hebben. We moeten tijd nemen om na te denken. We zitten in een situatie waarin we nooit eerder zijn geweest. We weten niet precies wat we te doen hebben. Als we daar niet goed over nadenken, begrijpen we de situatie van het moment niet en nemen we verkeerde beslissingen. Toen ik het voor het eerst dacht, had ik de neiging die gedachte meteen weg te duwen.”

U had gelijk spijt van uw eigen idee?

“Ja, je schrikt wel eens van je eigen gedachten. Het heeft natuurlijk heel veel consequenties. Maar ik heb de voorzitter van de raad van toezicht de volgende dag gebeld. We zitten in crisistijd, dit is echt crisis.”

Wat gaat de komende week opleveren?

“Denkruimte. Mensen staan in de overleefstand. Die gaan door, redden wat er te redden valt. We moeten buiten de grenzen denken, want binnen het systeem plakken we alleen pleisters. Laten we andere mensen toe in het onderwijs? Wat blijven we zelf doen en wat niet? Voor leraren is het al heel pittig om te zeggen: er zijn veel dingen in ons vak leuk maar die gaan we niet meer doen. In crisistijd vind ik dat we kinderen taal, lezen, rekenen en schrijven moeten bieden en wereldoriëntatie, als je daar goed in bent. De rest besteden we uit.”

Wat verwacht u eigenlijk van de minister?

“Erkenning dat het crisis is in het onderwijs. We zijn bijna overspannen en dan gaat hij zeggen: er moet een nieuw curriculum komen. Dan heb je de situatie echt niet begrepen. Er zijn leraren die zeggen: ik haal de kerstvakantie op deze manier niet. Ze zitten tegen overspannenheid aan. Ik kan niet duidelijk genoeg zeggen hoe groot dat probleem is.”

Wat kan de minister doen?

“Hij kan eerst eens komen kijken: is het zo erg als ze zeggen? Ik nodig hem van harte uit. Vraag aan degene die het water aan de lippen heeft staan: wat heb je nodig? Maar onze leraren hebben hem hier niet gezien. Laten we erkennen dat we niet weten wat te doen. Daar is niets mis mee.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden