Plus Achtergrond

Scheepswerf in Noord wil niet wijken voor woningbouw in haven

In de plannen van Damen Shiprepair wordt het kleinste dok (midden) overkapt en zo meteen een buffer tussen het grootste dok en de appartementen. Beeld Droogburo Marijn Droog

De scheepswerf van Damen in Noord hóéft niet te wijken voor de woningbouw van Haven-Stad. Damen maakte een plan met plek voor een stadsstrand, een park, 3000 woningen én de werf.

Buiten op de scheepswerf die in de jaren dertig nog de grootste van de wereld was, liggen cruiseschepen van 221 en 176 meter lang. Binnen op kantoor bij Damen Ship­repair in Amsterdam-Noord lopen we dankzij een VR-bril over de scheepswerf van de toekomst. In de virtuele wereld is het altijd mooi weer en op de boulevard langs de kade is het goed toeven. “We vinden het belangrijk dat iedereen hier langs het water kan wandelen,” zegt werfdirecteur Tjeerd Schulting die vrijdagavond van wethouder Victor Everhardt nog de Havenpenning opgespeld kreeg op het jaarlijkse Havengildediner.

In de toekomstvisie die Damen liet opstellen door de architectenbureaus Droogburo en MS 360 is de scheepswerf netjes weggewerkt in een nieuwe woonwijk. De oostelijke helft van de werf maakt plaats voor appartementen­complexen langs heuse grachtjes. Waar nu de kleinste dokken liggen, is ruimte voor een stadsstrand, een sportveld, horeca en een scheepsbouwmuseum. En een speeltuin, Schulting ziet het al helemaal voor zich: “Een minischeepswerf met hijskraantjes waar kinderen dokjes kunnen vullen.”

Daarnaast blijft, op een derde van de huidige oppervlakte, nog genoeg plek over om schepen te repareren. Op een compacte werf, zoals ­Damen het noemt. Als we met de VR-bril op door het nieuwe park lopen, zijn de twee grote droogdokken nooit ver weg. Het voorste dok wordt overkapt en werkt dan meteen als buffer voor ­lawaai en stof van het grootste droogdok. Daar kan Damen dan nog steeds schepen tot 250 ­meter herbergen. En het overkapte dok wordt bij uitstek geschikt voor kleine cruiseschepen en superjachten.

Herrie en stof

Op de plek waar deze werf volgend jaar zijn 100-jarig bestaan viert, dreigt de scheepsbouw waarmee het voor dit deel van Noord ­allemaal begon in het gedrang te komen. Het bedrijventerrein is in visies van de gemeente al opgeslorpt door de nieuwe woonwijk Haven-Stad, waar tot 2050 in totaal 40.000 tot 70.000 woningen moeten komen. Het duurt nog even – Damen heeft een huurcontract dat loopt tot 2028 – maar daarna is de toekomst hoogst on­zeker geworden. “Als we niet oppassen, hebben we straks een gigantisch probleem.”

Vooruitlopend op de ontwikkeling van Haven-Stad is de grond onder de scheepswerf alvast ­opgekocht door aannemer VolkerWessels. In het bestemmingsplan staat vooralsnog dat dit gebied bedoeld is voor scheepsbouw en zware industrie, maar hoelang nog? Schulting houdt hoop dat hij het stadsbestuur op andere gedachten kan brengen. “Het veranderen van het bestemmingsplan blijft een politieke beslissing.”

Vandaar het toekomstplan dat Damen heeft laten maken voor een woonwijk die zich laat combineren met de scheepswerf. Op de 25 hectare is plek gevonden voor 3000 woningen, precies het aantal waar de gemeente op inzet voor dit deel van Haven-Stad. Ook bieden de plannen van Damen ruimte voor 2000 arbeidsplaatsen – op de werf en in ruim 20.000 vierkante meter aan kantoren.

Het kan dus wel, wil Schulting maar zeggen, woningen en kantoren rond een scheepswerf. Herrie en stof zijn onvermijdelijk, maar Damen verwacht nieuwe innovaties bij het stralen en het schilderen, die de overlast op den duur sterk zullen verminderen. De nieuwe appartementencomplexen liggen op de artist’s impression ongeveer net zo ver van de dokken als de woningen van Tuindorp Oostzaan. “Uit die buurt krijgen we nagenoeg geen klachten.”

Schulting zegt er meteen bij dat als de gemeente heel precies de regels toepast de nieuwbouw onherroepelijk zal stuklopen op geluids­normen. “Als ze daar heel rigide mee omgaan, zal het lastig worden. Ik hoop maar dat ze creatief willen meedenken, want een andere oplossing is er niet. Dan zal de scheepsbouw verdwijnen.” En niet alleen hier rond de voormalige NDSM-werf. Ook bij de Oranjewerf verderop in Noord en in Zaandam zitten scheepswerven op de wip vanwege oprukkende woningbouw.

Nu al merkt Schulting dat de tijd begint te dringen. Damen schrikt terug voor investeringen, omdat die zich in negen jaar moeten terug­verdienen. Nieuw personeel aantrekken is al lastiger omdat na 2028 alles op losse schroeven staat. Binnen een jaar of twee moet er duidelijkheid komen of Damen kan blijven, omdat de scheepswerf anders doodbloedt.

Groot gemis

In de Amsterdamse haven zijn weinig alter­natieven. Damen zou diep in het Westelijk ­Havengebied kunnen neerstrijken op het ADM-­terrein, maar dat vult zich snel en is daarom eigenlijk al een gepasseerd station, zegt Schulting. Investeringen in nieuwe dokken zijn bovendien immens en zonder hulp waarschijnlijk onhaalbaar.

Dat het de scheepswerf nu voor de wind gaat, maakt het extra wrang. “We zitten de komende twee tot drie jaar helemaal vol. We zijn sinds de NDSM-tijd nooit meer zo succesvol geweest als nu.” Eerder dit jaar kregen twee enorme marineschepen hier een grote onderhoudsbeurt. “Ook de marine vindt ons van strategisch belang.”

Renovatie van de HMS Rotterdam bij Damen. Beeld Joris Van Gennip

Voor de Amsterdamse haven zou het verlies van de scheepswerven een groot gemis zijn. “Amsterdam wil de derde haven van West-Europa worden. Maar een haven zonder scheepswerf is geen wereldhaven.” Zonder scheepswerf is er immers geen toevluchtsoord bij calamiteiten als branden of aanvaringen.

Damen moet ook de werkplaats van de stad worden waar alle woonboten, rondvaartboten en hele bruggen worden gerenoveerd. Daar komt het banenverlies dat dreigt op de werf nog bovenop. “Voor praktisch opgeleide Amsterdammers.”

Dat is het pleidooi dat Schulting houdt voor iedereen die het maar wil horen. Laatst bezochten wethouder Rutger Groot Wassink en VVD-raadslid Hala Naoum Néhmé de werf al. Nu burgemeester Halsema nog. “Het ultieme doel is om Femke hier op de werf te krijgen.”

De reacties die hij krijgt op de plannen, geven hem nieuwe moed. “Iedereen die hier is geweest zegt: deze werf mag nooit verdwijnen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden