Plus

Referendum houden wordt makkelijker: minder handtekeningen, meer onderwerpen

Een referendum organiseren over de hete hangijzers in de stad wordt een stuk makkelijker nu allerlei belemmerende regels, zoals een opkomstdrempel van 20 procent, verdwijnen.

Wethouder Rutger Groot Wassink: 'Referenda waren bijna niet mogelijk in Amsterdam, er was altijd wel een ­regel op basis waarvan een aanvraag kon worden afgekeurd.' Beeld Koen van Weel/HH/ANP
Wethouder Rutger Groot Wassink: 'Referenda waren bijna niet mogelijk in Amsterdam, er was altijd wel een ­regel op basis waarvan een aanvraag kon worden afgekeurd.'Beeld Koen van Weel/HH/ANP

Minder handtekeningen, meer tijd om ze te verzamelen en meer onderwerpen die referendabel worden. Een hoofdlijnennotitie, die moet uitmonden in een nieuwe referendumverordening, zorgt er wat wethouder Rutger Groot Wassink (Democratisering) betreft voor dat inwoners zich vaker kunnen bemoeien met de politieke besluitvorming.

Amsterdammers staan erom bekend dat zij hun mening niet onder stoelen of banken steken, maar het gejeremieer leidt meestal nergens toe. Want een serieuze volksraadpleging, buiten de verkiezingen om, is al in geen tijden meer gehouden.

Collegebesluiten referendabel

Het laatste (buurt)referendum in Amsterdam stamt uit 2013, en ging over de herinrichting van de Elandsgracht in de Jordaan. Vroeger vonden vaker referenda plaats, denk aan het referendum over de autoluwe binnenstad in 1992, de vorming van een stadsprovincie in 1994 of over de komst van de Noord/Zuidlijn in 1997. In 2018 spraken inwoners van Weesp zich in een referendum uit voor aansluiting bij Amsterdam.

Initiatieven uit de stad komen regelmatig op de agenda van de raad, zoals afgelopen jaar de nota over de vermindering van het aantal toeristen, maar de vervolgstap om hier een referendum over te organiseren, blijkt lastig. Om dit te ­stimuleren wil Groot Wassink bepaalde ­bestuursrechtelijke belemmeringen opheffen.

Erfpacht

De verregaandste verandering is dat sommige beslissingen van het stadsbestuur (college­besluiten) ook referendabel worden. In het huidige stelsel kan alleen een correctief referendum worden aangevraagd over raadsbesluiten, maar die zijn veel minder talrijk. Dit was de voornaamste reden dat het erfpachtreferendum, waarvoor in 2014 zeker 36.000 handtekeningen werden verzameld, niet in behandeling werd genomen. “Referenda waren bijna niet mogelijk in Amsterdam, er was altijd wel een ­regel op basis waarvan een aanvraag kon worden afgekeurd,” zegt Groot Wassink.

Ook de uitzondering voor dossiers waarbij de gemeente een spoedeisend belang heeft, ­vervalt als weigeringsgrond bij het aanvragen van een referendum. Groot Wassink denkt dat door deze en andere ingrepen geruchtmakende dossiers als het erfpachtbeleid en bijvoorbeeld de verkoop van vuilverbrander AEB, referen­dabel zouden worden.

Minder handtekeningen nodig

Ook zijn minder handtekeningen nodig, vindt Groot Wassink: 1000 krabbels om een initiatief op de agenda van de raad te krijgen, 10.000 handtekeningen (te verzamelen in tien weken) als een referendum gewenst is. Nu zijn er meer dan 30.000 handtekeningen nodig. De regel dat een minimale opkomst van 20 procent van de kiesgerechtigden nodig is, verdwijnt ook.

Onveranderd blijft dat Amsterdamse referenda in alle gevallen raadgevend zijn en niet ­bindend. Dat heeft met de Grondwet en de ­Gemeentewet te maken; alleen de gemeenteraad en het college van burgemeester en ­wethouders kunnen rechtsgeldige besluiten ­nemen. Ook is een referendum altijd correctief, het stadsbestuur zal ze niet op eigen initiatief uitschrijven.

Wat komt er op de agenda?

Welke onderwerpen zijn referendabel en welke niet, volgens Rutger Groot Wassink?

Blowverbod toeristen (i-criterium)

“Dit is een burgemeesters­bevoegdheid, voortvloeiend uit de wet, en daarvoor bieden zowel de huidige als de nieuwe regels geen ruimte voor een ­referendum.”

Vuurwerkverbod

“Dit is een collegebesluit, dat in de huidige regels niet referendabel is, maar waarover mensen, zodra de nieuwe verordening van kracht is, wel een referendum kunnen aanvragen.”

Windmolens

“Niet mogelijk in de huidige ­regels omdat het feitelijk over een bestemmingsplan gaat. Er komt een Omgevingswet aan, waarop we de nieuwe referendumverordening zullen aanpassen. Een referendum over de locatie lijkt me niet mogelijk, maar misschien wel over de wenselijkheid.”

Verhoging parkeertarieven

“Begrotingen, tarieven, leges en belastingen waren uitzonderingen in de referendumverordening en zullen dat in de toekomst blijven. Dat moet je ook niet willen, inkomsten zijn essentieel voor het functioneren van de stad.”

Brug over het IJ

“Dit zou ideaal zijn voor een referendum omdat het een grote kwestie is waar veel mensen een opvatting over hebben. Je kunt ook denken aan een referendum waarbij Amsterdammers voor variant A of B van de sprong over het IJ kunnen kiezen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden