PlusAchtergond

Rechter Willem Korthals Altes (70) wil af van vermaledijde leeftijdsgrens

De Amsterdamse rechter Willem Korthals Altes (70) strijdt al jaren tegen zijn gedwongen pensionering. Dat hij tijdelijk weer recht mag spreken om de corona-stapels weg te werken, bevredigt niet. Hij wil ook daarna als oproeprechter door, want het vak is te mooi en belangrijk.

Willem Korthals Altes: ‘Advocaten mogen zo lang door als ze willen, artsen ook, maar rechters moeten stoppen bij 70 jaar.’Beeld Frank Ruiter

De wet die rechters onverbiddelijk met pensioen stuurt zodra ze 70 jaar zijn, stamt uit 1932. Toen werden mannen gemiddeld net iets ouder dan 70, nu is de gemiddelde levensverwachting 81. Toch maakt die belegen wet nog steeds de dienst uit. Tot weerzin van de energieke Willem Korthals Altes, die zich eind vorig jaar moest laten ontslaan door de Amsterdamse rechtbank, omdat hij nu eenmaal die vermaledijde grens had bereikt. Leeftijdsdiscriminatie, vindt hij.

Vanaf 2017, toen hij zijn gedwongen pensionering zag naderen, vecht hij voor het recht het vak uit te oefenen dat hem 24 jaar zoveel voldoening heeft gegeven – na een eerdere loopbaan in de advocatuur en als docent. Hij is ook gepromoveerd op het verschoningsrecht van journalisten. In eerste instantie vocht hij het verplichte ontslag aan middels een bezwaar bij minister Sander Dekker van Rechtsbescherming.

Zijn gedwongen terugtreden voelde extra onterecht te midden van het capaciteitsgebrek waaronder de rechtspraak al ver voor corona zuchtte, en het kabinetsbeleid, dat er juist in voorziet dat mensen langer doorwerken.

De minister wees zijn bezwaar af.

Korthals Altes was niet van zins ‘als een Don Quichot’ tekeer te gaan tegen de afwijzing, maar kwam gaandeweg op een nieuw idee, na een goed gesprek. De voornaamste reden waarom een rechter van 70 met pensioen moet, geldt niet voor een ‘rechter-plaatsvervanger’: een oproeprechter.

Het gedwongen pensioen is er vooral omdat een rechter voor het leven wordt benoemd en alleen vanwege excessen kan worden ontslagen. Een rechter die door ouderdom minder helder van geest is, maar niet zelf terugtreedt, kan niet worden weggestuurd.

Leeftijdsdiscriminatie

“Je bent niet te ontslaan, ook al ben je incapabel. Dus moet er een harde grens zijn, waardoor iedereen op zekere leeftijd wel moet stoppen, is de gedachte achter de wet,” zegt Korthals Altes. “Dat probleem speelt vanzelfsprekend niet als je alleen als plaatsvervanger oproepbaar bent. Niemand hoeft je ook maar iets uit te leggen als je gewoon niet meer wordt ingeschakeld. Zonder dat argument van de mogelijk verslechterde geestesvermogens, is het weer puur leeftijds­discriminatie als ik niet mag werken. Er zijn ook wel rechters van onder de 70 van wie je je zou kunnen afvragen of die niet eens zouden moeten stoppen.”

In december tekende Korthals Altes opnieuw bezwaar aan bij de minister, nu omdat hij vanwege zijn leeftijd geen rechter-plaatsvervanger meer mag zijn. Half juli werd ook dat protest afgewezen, maar niet echt met nieuwe argumenten. Dat opent de weg naar een proces. “Omdat het een principieel punt is, wil ik een uitspraak van de rechter.”

In eerste instantie is dat de Centrale Raad van Beroep.

Tienduizenden strafzaken

Intussen was het land al in de greep van corona, wat ook de rechtspraak in de war stuurde. Eerst behandelden rechtbanken alleen de urgentste zaken en werd geëxperimenteerd met procedures waarin rechters van afstand oordelen – schriftelijk, telefonisch of via videobellen. De rechtbanken zijn sinds mei weer ruimer opengesteld, maar de achterstanden waren al opgelopen tot alleen al tienduizenden straf­zaken die op behandeling wachten.

Rechtbanken blijven langer open, ook voor avondzittingen. Soms oordeelt niet een drietal, maar slechts één rechter over eenvoudige strafzaken en… gepensioneerde rechters zijn opgeroepen om te helpen de bulk weg te werken. Wie maximaal 73 jaar is en korter dan vier jaar geleden is afgezwaaid, mag sinds augustus op grond van een noodwet weer rechtspreken.

Het leidde geen twijfel dat Korthals Altes zich opnieuw per koninklijk besluit zou laten benoemen, hetgeen vorige maand is gebeurd. Niet in zijn woonplaats Amsterdam, maar in eerste ­instantie in Noord-Holland, waar de rechtbankpresident ‘zich als een van de weinigen in haar wereld altijd enthousiast heeft uitgelaten’ over zijn strijd. “Daarom lijkt het me leuk mijn werk bij haar te doen.”

Waarschijnlijk zal hij vooral politierechter zijn, in eenvoudige strafzaken waarin één rechter maximaal een jaar celstraf kan opleggen. In de hoek van de faillissementen, waarin Korthals Altes de laatste jaren in Amsterdam voornamelijk actief was, is nu nog geen nood, al ligt het voor de hand dat problemen daar zullen oplopen als bedrijven door corona kopje-onder gaan. “Zo’n beetje de helft van mijn loopbaan als rechter heb ik strafrecht gedaan, dus het lijkt me leuk daarin terug te keren.”

Ondertussen blijft Korthals Altes vechten voor een structurele oplossing. “Deze tijdelijke wettelijke regeling biedt me een mooie kans alweer wat te betekenen, maar ik wil meer.”

Medische keuring

Waar ziet hij kansen, nu de rechters die hij een beslissing over zijn zaak vraagt, gewoon de wet moeten toetsen, al is dat een oudje uit 1932?

“De wet is de wet, dat klopt, maar we hebben uiteindelijk ook nog de hogere Europese regelgeving,” zegt Korthals Altes. “Het Nederlandse systeem is mijns inziens in strijd met het verbod op leeftijdsdiscriminatie. Advocaten mogen zo lang door als ze willen, artsen ook. Misschien zou een rechter van boven de 70 jaarlijks een medische keuring kunnen ondergaan om de ­fysieke en geestelijke gesteldheid te testen.”

Zo’n test zal voor Korthals Altes met zijn ­huidige gestel geen probleem zijn.

Vier jaar geleden doorliep hij nog een loodzwaar assessment om als civiel juridisch expert door Buitenlandse Zaken te kunnen worden uitgezonden naar ‘moeilijke landen’, bijvoorbeeld als verkiezingswaarnemer.

“We moesten in een zwembad samen allerlei zaken van de bodem opduiken. Heel laat in de avond moesten we geblinddoekt een tocht ­maken en we moesten een shuttle run doen. In een rollenspel moest ik een lokale officier van justitie vertellen dat hij zijn werk niet goed had gedaan. Best zwaar. Zoals het ook razend moeilijk was dat we als groepje ergens op straat werden losgelaten en mensen moesten overtuigen ons gratis tafels en stoelen te lenen – in halve psychologische gesprekken. Ik ben er doorheen gekomen, dus nu kan ik uitgezonden worden.”

Tot nu toe bleef het bij één opdracht als verkiezingswaarnemer in Kazachstan, vorig jaar. Door corona ligt veel nu stil.

Frisse moed

Niet dat Korthals Altes zich hoeft te vervelen. Hij heeft een eigen weerstation en houdt ‘al sinds hij kan lezen en schrijven’ alle gegevens bij over het weer in Amsterdam. In zijn woonkamer staat prominent een vleugel.

We troffen hem begin dit jaar in Suriname, waar hij gedurende twee maanden les gaf aan rechters. Hij was daarna twee dagen in Nederland en vloog toen naar Oezbekistan voor een conferentie van enkele dagen over vrijheid van meningsuiting en terrorisme, voor rechters uit landen als Oezbekistan, Kazachstan, Kirgizië en Tadzjikistan. En toen kwam corona.

Met voor Korthals Altes dus ook die blessing in disguise dat de rechtspraak, die lang had uit­gestraald niet op een pensionado te zitten wachten, nu ineens een beroep op hem moest doen. Hij neemt de stapels werk met frisse moed ter hand, in Noord-Holland en wie weet ook nog eens in Amsterdam – waar hij gewoon op zijn fiets naar het werk kan, zoals hij, tot verwondering van de statige rechters daar, ook in Suriname gewoon was te doen.

Corona-achterstand

Inmiddels zijn ongeveer veertig ­verplicht gepensioneerde rechters herbenoemd om de stapels weg te werken die door de coronamaat­regelen zo hoog waren gerezen. Zij zijn gelijk verdeeld over de rechtbanken en gerechtshoven in de verschillende arrondissementen.

Hun hernieuwde rollen zijn mogelijk door de noodwet die op 15 juli van kracht is geworden en op diezelfde datum in 2023 weer vervalt. De Raad voor de Rechtspraak verwacht dat het aantal invallers nog (iets) zal oplopen. Mogelijk zullen ook rechters die eigenlijk met pensioen moeten, nog doorwerken.

Voor corona lagen er al zo’n 22.000 strafdossiers ‘op de plank’ door capaciteitsgebrek. Tussen 17 maart – toen de coronamaatregelen werden afgekondigd – en 21 mei (de eerste verlichting) zijn daar 14.000 strafzaken bijgekomen bij de rechtbanken en 3000 bij de hoven.

Behalve door de inzet van gepensioneerde rechters proberen de rechtbanken de achterstanden in te lopen door ruimere openingstijden, waardoor avondzittingen mogelijk zijn. Ook worden meer strafzaken die normaal door een ‘meervoudige kamer’ van drie rechters zouden worden behandeld, nu door één rechter afgedaan. Het Openbaar Ministerie legt in lichte zaken ook vaker zelf een strafbeschik­king op: een voorstel voor afdoening, waartegen een verdachte wel altijd nog bij een rechter kan opkomen als hij of zij dat wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden