Nieuws

Rechtbank Amsterdam: Halsema had klimaatdemonstranten niet met dwang in bussen mogen verplaatsen

Burgemeester Femke Halsema heeft ongeveer 150 demonstranten van klimaatactiegroep Extinction Rebellion onrechtmatig van hun vrijheid beroofd door hen in september 2020 gedwongen in bussen te verplaatsen. Dat heeft de rechtbank Amsterdam dinsdag besloten.

Roxane Soudagar
Op 18 september 2020 sleepte de politie honderden Extinction Rebellion-activisten weg van de kruising van de Gustav Mahlerlaan en de Beethovenstraat. De activisten werden een voor een weggehaald en in een bus naar een andere locatie verplaatst. Beeld Michel van Bergen
Op 18 september 2020 sleepte de politie honderden Extinction Rebellion-activisten weg van de kruising van de Gustav Mahlerlaan en de Beethovenstraat. De activisten werden een voor een weggehaald en in een bus naar een andere locatie verplaatst.Beeld Michel van Bergen

Het gaat om een demonstratie in september 2020, toen honderden Extinction Rebelliondemonstranten de Zuidas blokkeerden uit protest tegen het in hun ogen falende klimaatbeleid. Toen zo’n 150 demonstranten ondanks meerdere waarschuwingen weigerden te vertrekken, gaf Halsema als voorzitter van de veiligheidsregio de politie opdracht tot ‘bestuurlijke verplaatsingen’. Demonstranten werden in bussen gezet en daar enige tijd vastgehouden voordat ze naar de rand van de stad werden vervoerd.

De rechtbank oordeelt dat dit vrijheidsontneming is, wat volgens Artikel 5 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) alleen mag met een solide wettelijke basis. In dit geval was die er niet, stelt de rechtbank.

Vastgelijmd en vastgeketend

De blokkade was deel van de ‘septemberrebellie’, een reeks acties tussen 17 en 22 september. Zo'n 350 mensen kwamen op 18 september opdagen voor de blokkade van de Zuidas. Ze hielden auto’s tegen met banners en spandoeken, plaatsten banken en andere spullen op de rijbaan. Enkelen lijmden zichzelf aan de straat vast, anderen ketenden zich vast aan lantarenpalen en aan elkaar.

De details waren niet van tevoren aan de gemeente bekendgemaakt, omdat juist het verrassingselement belangrijk is voor zo’n ‘disruptieve actie’, zei de actiegroep in de rechtbank. Ze gaven toe de voorwaarden van de gemeente te hebben geschonden, namelijk dat ze geen wegen of gebouwen mochten blokkeren. Ook moesten nood- en hulpdiensten doorgang krijgen en nooduitgangen vrij worden gehouden.

Noodbevel

Halsema besloot al binnen enkele minuten de demonstratie te beëindigen. De politie beval de demonstranten te vertrekken, maar daar gaven ze geen gehoor aan. Halsema gaf een noodbevel af uit vrees voor verkeersproblemen en ernstige wanorde. De demonstranten moesten vertrekken, anders zouden ze door de politie met bussen worden verplaatst.

Zo’n 150 mensen hielden voet bij stuk. Zij werden in de bussen gezet en naar een sportpark in Noord vervoerd. De meesten hebben zo’n 1,5 uur in de bussen opgesloten gezeten. Zeker één demonstrant zei in de rechtbank dat hij niet naar het toilet mocht van de politie.

Extinction Rebellion stapte achteraf naar de rechtbank. Die oordeelt nu dat Halsema het recht had om de demonstratie te beëindigen middels een noodbevel – haar vrees voor ernstige wanorde was gegrond – maar dat het te ver ging om de demonstranten met dwang in bussen te zetten. Voor zo’n ‘vrijheidsontneming’ was geen solide wettelijke basis, te meer omdat de demonstranten dit niet hadden kunnen voorzien, oordeelt de rechtbank. Het beroep van de actiegroep is daarom gegrond.

Duidelijke grens

Jesse Oberdorf van Extinction Rebellion noemt het ‘geweldig’ dat de rechter een duidelijke grens trekt. “Burgemeesters door heel Nederland zetten bestuurlijke verplaatsing in om demonstranten te verwijderen. Deze uitspraak toont aan dat ze daarmee hun boekje te buiten gaan. Hopelijk zet dit een precedent voor de toekomstige behandeling van demonstranten.”

Ook advocaat Wil Eikelboom hoopt dat burgemeesters hierdoor minder makkelijk bestuurlijke verplaatsingen zullen bevelen. “Het is goed dat de rechter nu duidelijk paal en perk stelt aan deze praktijken”.

Burgemeester Halsema wil desgevraagd nog geen reactie geven op de uitspraak.

Een vergelijkbare zaak over de bestuurlijke verplaatsingen tijdens de ‘oktoberrebellie’ in 2019 komt binnenkort voor de rechter.

Tip Het Parool via WhatsApp

Heeft u een tip of opmerking voor de redactie? Stuur een bericht naar onze tiplijn.

Luister onze wekelijkse podcast Amsterdam wereldstad:

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden