Raad voor de Leefomgeving: Amsterdam groeit uit tot enclave voor de rijken

Dure huizen, ontoereikend openbaar vervoer, schrale publieke voorzieningen: veel Amsterdammers kunnen niet meedoen aan het leven in de stad, die uitgroeit tot een enclave van welgestelden. Dat is niet alleen onrechtvaardig, maar ook slecht voor Amsterdam.

Beeld Rein Janssen

De wens om in een stad te wonen groeit, maar minder mensen slagen erin een plek te veroveren, concludeert de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), een adviseur van kabinet en parlement, in een advies dat donderdag uitkomt. “De groepen die tussen wal en schip vallen, nemen toe,” zegt professor Niels Koeman van de Rli. 

De stad telde al ‘traditionele’ kwetsbaren, voor wie het leven in Amsterdam ingewikkeld is, zoals lage inkomens en daklozen. Daar zijn nieuwe groepen bijgekomen, zoals zzp’ers, flexwerkers en middeninkomens. Voor, ruwweg, taxichauffeurs, zorgpersoneel, docenten, agenten, journalisten, accountants en schoonmakers is de stad uitgegroeid tot een bastion. Niet voor niets vertrekken meer mensen uit Amsterdam.

Onbetaalbaar

Het onderzoek bestrijkt alle grote steden in Nederland die kampen met vergelijkbare problemen, al zijn die in Amsterdam extremer dan bijvoorbeeld in Zwolle.  De oorzaken van de ontoegankelijkheid zijn talrijk. Wie in de stad wil wonen of blijven, moet veel geld meenemen, omdat koophuizen onbetaalbaar zijn en de huren flink gestegen. De publieke voorzieningen, denk aan zorg, bibliotheken, sport en buurthuizen, zijn verschraald. 

Voor veel Amsterdammers zijn die voorzieningen essentieel om aan het leven in de stad deel te kunnen nemen. Buurthuizen verdwijnen, de bieb moet bezuinigen en voor huisartsen is het onbetaalbaar om in delen van de stad een pand te huren. 

Kwetsbare groepen hebben ook minder toegang tot openbaar vervoer. De trams en bussen zijn duur en haltes of lijnen zijn verdwenen, zoals in Noord na de opening van de Noord/Zuidlijn. “Veel mensen in Nieuw-West werken op Schiphol, maar ze komen daar steeds moeilijker,” aldus Koeman. Amsterdam, en ook andere steden in Nederland, groeien hierdoor uit tot enclaves van welgestelden die genoeg geld hebben voor een woning, over een auto en fiets beschikken en weinig gebruik maken van gratis voorzieningen, omdat ze een boek kopen in plaats van lenen bij de bibliotheek. 

Gemis

Deze selectie is niet alleen onrechtvaardig, maar pakt ook slecht uit voor steden, aldus Koeman, die zelf woont in Amsterdam. “Als talentvolle studenten hier niet meer kunnen wonen, dan mist de stad iets. Als docenten moeten verhuizen, is dat slecht nieuws voor de scholen. En het is een gemis als kunstenaars en startende bedrijven elders naartoe gaan.”

Volgens de adviesraad is deze ontwikkeling onder meer het gevolg van een terugtredende overheid, bezuinigingen, een te grote nadruk op efficiëntie, prijsstijgingen en een overschatting van de zelfredzaamheid van inwoners. “We gaan er te makkelijk vanuit dat iedereen mee kan doen, bijvoorbeeld aan digitale vergaderingen in coronatijd. Dat is niet zo. De stad is in werkelijkheid veel complexer dan op de tekentafel,” zegt Koeman. “Als ziekenhuizen fuseren, komen inwoners in de problemen. Zij moeten verder reizen, maar hebben geen fiets en het openbaar vervoer schiet tekort.”

De Rli adviseert gemeenten en regering om meer te investeren in publieke voorzieningen, de huizenvoorraad in de stad beter te benutten en de strijd aan te gaan tegen de huurstijgingen. In het vervoer zou ‘toegang voor iedereen de grondslag moeten zijn. Koeman: “De toegankelijkheid van steden moet vooral tussen de oren gaan zitten van beleidsmakers en mee gaan spelen bij elke beslissing die ze nemen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden