Amsterdam Bewaar

Psycholoog instrueert personeel bij oorlogsexpo Stadsarchief

Huis voor huis wordt verteld wat met de bewoners in de Rapenburger­straat is gebeurd
Huis voor huis wordt verteld wat met de bewoners in de Rapenburger­straat is gebeurd © Tammy van Nerum

Mocht de tentoonstelling over Joodse gezinnen iemand te veel worden, dan weet het personeel wat te doen. 'Niet meehuilen, en raak niet in paniek.'

Medewerkers van het Stadsarchief kregen maandag een speciale cursus over het opvangen van emotionele bezoekers van de aangrijpende dubbeltentoonstelling over de Jodenvervolging.

Een psycholoog heeft de medewerkers die als gastheren en -vrouwen op de expositie rondlopen, de do's-and-don'ts verteld: luister, erken hun gevoel, bagatelliseer nooit en vraag niet door.

Psycholoog Josée Netten van Arq Psychotrauma Expert Group zette tijdens de drie uur durende cursus uiteen welke emoties los kunnen komen bij de expositie over de weggevoerde Joden uit de Rapenburgerstraat en de interviews met Joodse gezinnen die voltallig de oorlog overleefden.

"Belangrijk is dat de gastheren en gastvrouwen naar de bezoekers luisteren en vertellen dat het normaal is dat zij van slag zijn. Mensen schamen zich namelijk vaak voor hun emoties."

Niet doorvragen
Een ander advies: vraag bezoekers niet uit als ze met verhalen komen. "De medewerkers kunnen gefascineerd raken door de verhalen, maar ze moeten niet doorvragen. Dat mensen vooral moeten praten, is een mythe. Geef grenzen aan als hun verhalen te lang of te veel worden. Ze moeten ook weer rustig de deur uitgaan."

Wat de gastheren en -vrouwen niet moeten doen: bagatelliseren, opbeuren, ontkennen, hulp opdringen, en ook zeker niet met een dooddoener aankomen.

Archiefmedewerker Peter Kroesen (50) is een van de gastheren. Hij liep destijds ook rond op de tentoonstelling met de namen en foto's van tussen 1942 en 1945 gedeporteerde en vermoorde Joodse, Roma- en Sintikinderen.

Er kwamen toen veel emoties los bij de bezoekers: mensen stonden te huilen en legden bloemen, steentjes of knuffels neer. Sommigen maakten foto's van de kiekjes die er hingen.

Tranen in de ogen
Zelf had Kroesen ook tranen in de ogen toen hij de vele kinderportretten zag. "Wij mochten toen de tentoonstelling eerst zelf bekijken. Het was heel heftig en confronterend. Zo wreed. Die kinderen kregen een gezicht en waren geen nummers meer."

"Na de opening zag ik een oudere man met een nummer op zijn arm voor een fotootje staan. Ik zorgde dat ik in zijn buurt stond. Je ziet het aan mensen als ze hulp nodig hebben."

Op de nieuwe dubbeltentoonstelling kunnen bezoekers wederom hun verhaal kwijt bij hem of bij een van de andere collega's.

De expositie is aangrijpend, met foto's en verhalen van de Joden uit de Rapenburgerstraat, van wie vrijwel niemand de oorlog overleefde.

Boosheid
Robin Hendriks (28), historicus, is gastvrouw. "Deze tentoonstelling kan heel zwaar zijn voor de bezoekers. Ik wil een luisterend oor zijn, hen er goed doorheen helpen."

Dat sommige bezoekers ook heel boos kunnen reageren, leerde ze op de cursus. "Boosheid uit verdriet. Ik stond daar niet bij stil. Je moet daar wat langer de tijd voor nemen."

De belangrijkste tip die zij kreeg, was om ook op je eigen reacties te letten. "Hoe benader je iemand? Je eigen reacties wekken namelijk ook weer reacties op. Dus huil niet mee, raak niet in paniek, bagatelliseer niet en vul niet in."

De expositie in het Stadsarchief begint vrijdag en duurt tot en met 17 juni.

Lees het verhaal van een van de gezinnen: Het Amsterdamse gezin Krieg overleefde de oorlogskampen.