PlusAchtergrond

Proef met sneltest in de RAI: ‘Het is geen ei van Columbus’

Beeld -

Vanaf eind deze week experimenteert ook Amsterdam met een sneltest. Een snelle uitslag zit er nog niet in, eerst zijn achthonderd proefpersonen nodig. ‘De meest vanzelfsprekende dingen zijn nu ineens schaars.’

Wereldwijd wordt overal proefgedraaid met verschillende sneltesten om het nieuwe coronavirus op te sporen, en vanaf nu doet Amsterdam ook mee. In de teststraat van de RAI krijgen mensen vanaf eind deze week naast de gebruikelijke PCR-test óók een sneltest aangeboden. 

Het gaat om de zogeheten Lamp-test, die binnen drie kwartier uitsluitsel moet geven: wel of géén besmetting.

De onderzoekers van de GGD en TNO, die in dit project samenwerken, hebben 800 samples nodig. 800 mensen dus die wel bereid zijn beide testen te ondergaan, terwijl ze nog geen snelle uitslag krijgen. Vervolgens worden de resultaten tegen elkaar afgezet. De hoop en verwachting van de onderzoekers is dat de sneltest even goed werkt als de bestaande test, en dat hij, over een tijdje, massaal kan worden ingezet.

TNO-onderzoeker Bart Keijser, gespecialiseerd in moleculaire microbiologie, en Mariken van der Lubben, het hoofd van het laboratorium van de GGD in Amsterdam, zijn optimistisch. In het TNO-laboratorium is de methode al uitgeprobeerd op gekweekt virus. Toen dat goed ging is er verder onderzoek gedaan op oude, geanonimiseerde, ingevroren testen uit de biobank van de GGD. “Die geeft dezelfde uitslag als de PCR-test. Dat is prachtig. Als we dit groter gaan inzetten, dan zal het vast wel iets variëren, maar het ziet er vooralsnog heel betrouwbaar uit,” zegt Keijser. Ook slaat de test niet aan op verkoudheidsvirussen en reageert het specifiek op het nieuwe coronavirus.

Tijdwinst

Als het goed uitpakt, zou dat veel tijdwinst geven. Voor de geteste persoon, én voor de GGD. Nu reizen de afgenomen PCR-testen van hot naar her tussen testpunten en laboratoria. Dat kost niet alleen veel tijd, onlangs waren ook nog honderden testen ‘kwijt’, omdat de nummers erop onleesbaar waren geworden. De uitslag laat soms dagen op zich wachten en er is een tekort aan de ingrediënten waarmee de testen worden gemaakt, waardoor de ‘GGD niet iedereen kan testen die wil’. Dat kan veel beter dus.

Verdwijnen al deze problemen met de introductie van deze sneltest? “Nee, het is geen ei van Columbus,” zegt Van der Lubben. Zoals elke test, heeft deze ook haken en ogen. Het grootste euvel is dat er voor de LAMP-test bepaalde enzymen nodig zijn, die nu nog niet in Nederland worden gemaakt. “Die halen we van een fabrikant uit Amerika,” vult Keijser haar aan. Maar die enzymen zijn schaars, en de rest van de wereld aast er ook op. “We zijn wel bezig om te kijken of een soortgelijk eiwit ook in Nederland kan worden geproduceerd. Maar dat lijkt nog niet zo makkelijk. Als dat lukt, dan ligt niks meer in de weg.”

Landen in de hele wereld duiken op dezelfde testingrediënten, en dat maakt het heel ingewikkeld. “De meest vanzelfsprekende dingen zijn nu ineens schaars,” zegt Van der Lubben. Droogijs bijvoorbeeld, dat is een soort superkoud ijs waarop je bijvoorbeeld die zo gewilde enzymen uit Amerika moet versturen, anders is het bij aankomst onbruikbaar. “Maar dan kan het dus zo zijn dat je wel de enzymen kan bestellen, maar dat er een tekort is aan droogijs, waardoor je het niet kan vervoeren.” Van der Lubben: “Het voelt voor ons een beetje alsof je geen zout of suiker in je keuken meer hebt.”

Niet de Silver Bullet

Volgens Keijser zijn de onderzoekers bij het ontwikkelen van de test ook heel erg uitgegaan van een wereld in schaarste. “We hebben bij het proces steeds gedacht: ‘We kunnen vloeistof A of B gebruiken. Oké, B is ruimer voorhanden. Dan gaan we voor B’. We kiezen telkens voor wat uit efficiëntie het beste werkt. Dan lever je misschien iets in op gevoeligheid, maar dat proberen we dan weer op andere punten te compenseren.”

De sneltest is net als de huidige test een moleculaire test, waarbij wordt gekeken naar de aanwezigheid van het genetisch materiaal van het virus. Om het in een test te kunnen herkennen moet dat genetisch materiaal, althans een heel klein specifiek onderdeeltje daarvan, heel vaak gekopieerd worden. Bij de gewone PCR-methode is dat een kwestie van eindeloos opwarmen en afkoelen. “Maar bij de lamp-methode hoef je het maar één keer op te warmen op 60 à 65 graden.” Dat scheelt ontzettend veel tijd. Er zijn ook geen peperdure en moeilijke machines voor nodig. “Of je dat nou in een geavanceerd apparaat doet of in een keukenoventje maakt niet uit. Ik heb zelfs gehoord dat het buisje in een kopje thee kan worden opgewarmd,” zegt Keijser.

Wie verwacht dat er een gigantisch, futuristisch apparaat de RAI wordt binnengereden, komt dus ook bedrogen uit. Het zijn stationnetjes waar alle stappen van het testen worden uitgevoerd. In grote lijnen: het keel- en of neusmonster wordt bij de persoon afgenomen, dat gaat in een buisje met een speciale vloeistof die het virus inactiveert, dan gaat het in een apparaat waar het genetisch materiaal met magnetische bolletjes wordt gevangen, vervolgens komt de kopieervloeistof erbij en wordt het verhit. Van der Lubben: “Het is eigenlijk net als een appeltaart bakken.”

Maar nogmaals: deze sneltest is, zelfs als het heel goed blijkt te werken, niet de Silver Bullet.

“Ik ben er wel van overtuigd dat testen kunnen helpen om iets meer vrijheid te krijgen en te zorgen dat het aantal besmettingen terugloopt, maar bedenk je: het is niet het ei van Columbus. Er komen veel factoren bij kijken: afstand houden, in sommige situaties in quarantaine blijven, het is veel breder dan alleen testen. Ook met een goedwerkende sneltest hebben we ons leven van een jaar geleden nog niet terug.”

Hoe werkt de sneltest? 

De ontwikkeling van sneltesten gaat hard. Een van de meest veelbelovende testen lijkt op een zwangerschapstest. Aan de hand van een keelmonster zou je binnen een kwartier kunnen zien of iemand besmet is. Het werkt op viruseiwitten. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) maakte deze week bekend dat er 120 miljoen van worden geproduceerd, onder meer voor arme landen. Ook in Nederland wordt onderzoek gedaan naar deze variant, met steun van het RIVM. “We willen graag zien wat de meerwaarde is van sneltesten. Je zou bijvoorbeeld kunnen denken aan een sneltest bij een uitbraak in een verpleeghuis, om snel te zien of het Covid-19 of de griep is.”

Verder wordt onderzocht of een ademtest soelaas kan bieden. Daarbij zou een apparaat moeten beoordelen of er bepaalde moleculen in de uitgeademde lucht zitten. Er lopen speekselonderzoeken en in het buitenland wordt zelfs bestudeerd of honden kunnen worden ingezet om het virus te ruiken. Maar deskundigen waarschuwen: als een veelgebruikte test er maar één half procent naast zit, dan heb je al veel mensen die zich coronavrij wanen en, zich van geen kwaad bewust, anderen kunnen besmetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden