PlusNieuws

Praten met cokesnuivers op de Zuidas, criminelen dwingen hun panden af te staan: Halsema presenteert plan in de strijd tegen drugs

null Beeld ANP
Beeld ANP

Praten met cokesnuivers op de Zuidas, criminelen dwingen hun panden af te staan. In de strijd tegen drugs presenteren burgemeester, justitie en politie een masterplan. ‘Jongens denken snel rijk te kunnen worden, maar zien niet dat het eindigt met huilende moeders als ze zijn neergeschoten.’

Al vanaf haar aantreden als burgemeester, in de zomer van 2018, hamert burgemeester Femke Halsema op de noodzaak de internationale drugshandel te bestrijden, waarin Amsterdam traditioneel een knooppunt is. “Het drugsprobleem is geen omheind misdaadprobleem,” zegt Halsema. “De markt is zo groot geworden en er gaat zo ongelooflijk veel geld in om, dat de drugs op allerlei manieren ook de stabiliteit van onze stad bedreigen. Het drugsprobleem is zó vertakt met ons sociale leven, met de vastgoedbranche, de dienstverlening... Het vergiftigt wijken zoals Zuidoost en Nieuw-West, waar jongens verblind door het snelle geld met drugsbendes in zee te gaan.”

Samen met hoofdofficier van justitie René de Beukelaer en politiechef Frank Paauw presenteert Halsema daarom het plan ‘Driehoek tegen drugscriminaliteit’, met een grote verscheidenheid aan initiatieven om ‘dit weerbarstige vraagstuk’ te bestrijden.

“Het zou naïef en illusoir zijn te veronderstellen dat we het veelkoppige monster van de internationale drugshandel, waarin Amsterdam een belangrijke schakel is, eronder kunnen krijgen,” zegt Halsema. “Maar we denken met reële ambities wel stap voor stap nuttige ingrepen te kunnen doen.”

Eén vuist tegen drugscriminaliteit

Burgemeester, justitie en politie committeren zich voor een langere periode aan het plan. Het idee: alle verschillende onderdelen van het beleid – van jeugdhulp tot repressie – samenballen en justitie en politie weer dichterbij brengen.

Het plan heeft vijf pijlers, variërend van acties om gebruikers te confronteren met de schade die de drugseconomie de stad toebrengt tot de strijd tegen excessief geweld zoals liquidaties en steekpartijen onder jongeren. Het was lang taboe de probleemwijken te benoemen: Zuidoost en Nieuw-West. Daar wordt mee gebroken. Halsema: “We snappen de zorgen om een slecht imago, maar de beste imagocampagne is het bestrijden van de problemen.”

Hoofdofficier De Beukelaer: “We willen geen wijken stigmatiseren, maar het gaat ons om het oude principe van de verheffing. Waar je ook woont: de overheid stáát er voor je en wil iedereen gelijke kansen bieden. Het welwillende deel gaan we helpen en wie echt het goede pad niet op wil, bestraffen we.”

Zuidoost en Nieuw-West zullen geregeld voorrang krijgen als het Openbaar Ministerie moet kiezen. “Wij moeten prioriteiten stellen. Natúúrlijk blijven we voor heel Amsterdam werken, maar als we van vijf zaken er maar drie kunnen doen, zou het zomaar kunnen dat we in twee gevallen voor Zuidoost of Nieuw-West kiezen.”

Tegen de snitchcultuur

Het plan bevat een trits ingrepen om kwetsbare jongeren te weerhouden van de stap naar snel geld door bijvoorbeeld drugs te koerieren of cocaïne uit havens te halen. “Die jongens hebben het irreële beeld dat ze snel rijk kunnen worden, maar zien niet in dat het eindigt met huilende moeders op de bank, als ze zijn neergeschoten of opgepakt,” zegt Halsema.

“We gaan positieve rolmodellen opleiden, naar het voorbeeld van de zogeheten credible messengers waarmee in Glasgow en Chicago goede ervaringen zijn opgedaan en waarmee ook Londen aan de slag is gegaan. Jongens uit de wijken die de taal van de straat spreken, de belevingswereld van die jongens kennen en uit eigen ervaringen putten.”

De Top 600 en Top 400, die waren gericht op plegers van geweldsmisdrijven, zijn ook opengesteld voor jongeren die zich met drugscriminaliteit inlaten. Sinds juli 2019 zijn zo 138 jongens ‘ingestroomd’ vanwege geweld en drugsdelicten. Meer dan veertig instanties moeten hen naar een legaal leven leiden. Halsema: “We hebben niet de illusie jongens met een paar leuke projecten uit de misdaad te halen, maar gaan dit jarenlang volhouden.”

Het is een hele klus de juiste jongens tijdig in het vizier te krijgen, want ze maken steeds jonger bedenkelijke flitscarrières. Politiechef Paauw: “Vroeger ging het van baldadigheid via brommerdiefstal naar overvallen, maar nu plegen jonge jongens heel snel drugsmisdrijven en geweld. We moeten heel veel energie steken in het zien van die groep die onder de radar schiet. We versterken de wijkpolitie, maar ook scholen, leerplichtambtenaren, gezinshulpverleners hebben een rol.”

De ‘snitchcultuur’, waarin niemand met de overheid praat, zit erg in de weg, ziet ook Halsema. “Die cultuur gijzelt iedereen. In Zuidoost zijn er nu tóch moeders die hun zonen uit die criminele subculturen willen halen. Dat is ontzettend ingewikkeld, maar we proberen ze te helpen.”

Paauw: “Het is een harde opgave die snitchcultuur te tackelen. We moeten allereerst zorgen voor een herkenbare politie, die vertrouwen wekt. Daarnaast willen we bijvoorbeeld jongerenwerkers inzetten die de jongens in het vizier hebben en toch in hun vertrouwenspositie blijven. Moeders die hun kinderen naar de ratsmodee zien gaan. Rolmodellen. Zussen.”

Tekst gaat verder onder de foto.

null Beeld ANP XTRA
Beeld ANP XTRA

Preventief fouilleren

Behalve het klassieke opsporen en vervolgen van plegers van grof geweld, wil de driehoek toch weer preventief fouilleren – ondanks de angst voor discriminatie. Vanwege het taboe is er een nieuwe naam voor bedacht. Hoofdofficier De Beukelaer: “We zouden heel graag de welwillenden beschermen door gerichte wapencontroles te houden.”

Halsema: “De gemeenteraad geeft volgende week een oordeel en daarna bepalen we wat we daarmee doen. Soms wordt grof geweld gepleegd door jongens die juist uit angst een wapen bij zich dragen. We gaan praten met die jongeren, maar willen ook controleren op straat. Naast cameratoezicht waar dat nodig is. Naast het sluiten van woningen of horeca waar drugs of wapens zijn gevonden. Naast gebiedsverboden voor personen die doelwitten van geweld zijn.”

Praten op de Zuidas

“De stad barst van de recreatieve drugsgebruikers die niet kijken waar hun witte lijntje eindigt, namelijk bij die kansarme jongen die zich in de nesten werkt door dat lijntje te leveren,” zegt Halsema. “We gaan debatten voeren op de grote kantoren waarvan we uit rioolonderzoek weten dat daar stevig cocaïne wordt gebruikt. Ook op de Zuidas, ja. We gaan die gebruikers confronteren met de sociale prijs van hun gebruik. We willen in gesprek met ceo’s, maar ook met studenten. Ook rond het Amsterdam Dance Event gaan we weer volop in gesprek, samen met organisatoren, Koninklijke Horeca Nederland en bijvoorbeeld de Jellinek.”

Geen verkoop aan toeristen

De wens is dat coffeeshops alleen nog de lokale markt bedienen. Die markt moet zo ‘beheersbaar’ worden, zodat de gemeente stap voor stap grotere handelsvoorraden kan toestaan om uiteindelijk de inkoop ‘aan de achterdeur’ te legaliseren.

Eén plan is het omstreden experiment met het ingezetenencriterium, dat toeristen verbiedt hasj of wiet te kopen in de coffeeshop. Het ligt voor de hand dat de illegale straathandel dan toeneemt. “Ja, ook ik denk dat de straathandel korte tijd zal opbloeien en dat je als toerist weer meteen wordt aangesproken, zoals ik 25 jaar geleden al meemaakte,” zegt De Beukelaer: “We hebben al volop dealers in harddrugs en nepdope, die zullen ook softdrugs gaan aanbieden. Dan is het zaak stevig op te treden en die koers lang vast te houden. Misschien zeggen we vervolgens wel: verdomd, het helpt.”

Ook wordt overwogen grotere coffee­shopketens te verbieden, al willen Halsema en De Beukelaer nog niet zeggen hoeveel shops één eigenaar nog zou mogen hebben. De Beukelaer: “Het gaat ons erom dat we minder coffeeshops hebben die we dan ook beter kunnen behandelen. Een coffeeshop moet geen crimineel stempel meer krijgen. Dat straalt af op de gebruiker. We willen met de coffeeshophouders zelf bespreken hoe we allemaal wat water bij de wijn kunnen doen.”

Tekst gaat verder onder de foto.

De wens is dat coffeeshops alleen nog de lokale markt bedienen.  Beeld Dingena Mol
De wens is dat coffeeshops alleen nog de lokale markt bedienen.Beeld Dingena Mol

Scherper op crimineel geld

“In Rotterdam en Antwerpen komen vooral de kilo’s binnen, in Amsterdam slaat verschrikkelijk veel fout geld neer,” zegt Halsema. “We willen nog veel scherper zijn op crimineel geld dat in de toeristische sector belandt, en in de horeca. Hotels worden vergunningsplichtig. Dat geeft helaas meer bureaucratie, ja, maar is wel noodzakelijk. Verder richten we ons nog meer op notarissen, makelaars, advocaten en andere partijen die drugscriminelen nodig hebben.”

De Beukelaer: “Als jij als drugscrimineel je geld niet kwijt kunt via corrupte notarissen, boekhouders of makelaars, heb je een probleem. We hopen dat het kraken van EncroChat en Sky (de belangrijkste aanbieders van versleutelde communicatie) ook hier een gamechanger is waardoor we veel meer zien van zulke spelers.”

Het Openbaar Ministerie wil ook inventiever ingrijpen. De Beukelaer: “In plaats van een strafzaak te beginnen, zouden wij van een crimineel kunnen eisen dat hij zijn pand afstaat. Zo maken we de stad een stuk schoner. Dat zou ons jaren procederen besparen en de stad een dienst bewijzen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden