Amsterdam Bewaar

Plan voor IJ-bruggen valt slecht bij haven en cruisebranche

Het stadsbestuur wil met de bruggen de drukte voor fietsers beperken, maar de haven waarschuwt voor nadelen
Het stadsbestuur wil met de bruggen de drukte voor fietsers beperken, maar de haven waarschuwt voor nadelen © ANP

De havenmeester en de directie van cruiseterminal PTA zetten grote vraagtekens bij het tempo waarmee het stadsbestuur aanstuurt op twee bruggen over het IJ.

Dat je vanaf de terminal zo de stad in wandelt, maakt ons uniek

Bruggen en de pijlers waar ze op rusten zijn 'een risico voor de veiligheid van de scheepvaart', zegt havenmeester Marleen van de Kerkhof, verantwoordelijk voor de veiligheid op het IJ. Het IJ is immers geen rechte vaarweg. Bruggen beperken de ruimte om te manoeuvreren en hinderen daardoor de doorstroming en daarmee ook de bereikbaarheid, concurrentiepositie van de haven en de werkgelegenheidsontwikkeling.

De havenmeester maant tot zorgvuldigheid. De studie waar het stadsbestuur zich op baseerde toen het in december zijn voorlopige voorkeur uitsprak voor twee bruggen was een 'quick scan', onderstreept ze. 'Het laat allerlei nautische, economische en financiële aspecten buiten beschouwing.' En: 'Ik hecht er sterk aan dat het college op objectieve gronden ook alternatieve oeververbindingen zorgvuldig onderzoekt.'

Cruiseschepen krijgen het moeilijk
Ook vanuit de Passenger Terminal Amsterdam (PTA) wordt de discussie met argusogen gevolgd. De bruggen die de onderzoekers tot dusver als uitgangspunt hebben genomen in hun doorrekening zouden het veel, zo niet alle zeecruiseschepen onmogelijk maken de cruiseterminal te bereiken.

Nog maar vijftien jaar oud is de PTA. En toch kan de cruiseterminal aan de Oostelijke Handelskade er al over een jaar of vijf werkeloos bijliggen, de pas afgesneden door één of twee bruggen over het IJ. 'Zo'n prachtig gebouw. Een heel duur gebouw,' zegt directeur René Kouwenberg. 'Wat moeten we er dan in doen? Kinderopvang?'

Kouwenberg weigert te geloven dat het die kant opgaat. En toch is dat de uiterste consequentie van het onderzoek naar manieren om de snel toenemende fietsers- en voetgangersstromen van en naar Noord over het IJ te zetten. Twee bruggen genieten sindsdien de voorkeur, één bij het Java-eiland, één bij het Stenen Hoofd.

Woensdag spreekt de gemeenteraad erover, volgend jaar valt het definitieve besluit. Er volgt nog een onderzoek waarbij de aanleg van één of meer tunnels wordt betrokken. Maar het stadsbestuur gaf een persbericht alvast de kop mee: 'College van Amsterdam wil twee bruggen over het IJ'.

Kouwenberg roept op tot zorgvuldigheid. 'Alle oplossingen bekijken en alle details doorberekenen, dán kun je conclusies trekken.' Hij gaat ervan uit dat de PTA blijft. Een vertrek zou zonde zijn. 'Dat je vanaf hier zo de stad in wandelt, maakt ons uniek.'

Nieuwe hobbels
Kouwenberg wijst op de jarenlange discussie die de stad ertoe bracht mee te betalen aan de nieuwe zeesluis bij IJmuiden. Die maakt de komst van grotere cruiseschepen mogelijk. 'Aan de voorkant zo'n grote investering doen en dan aan de achterkant nieuwe hobbels opwerpen...'

Die belemmeren niet alleen de cruiseschepen. Volgens havenmeester Van de Kerkhof vormt het IJ met het Noordzeekanaal 'een nationale en Europese hoofdtransportas' en is het 'een snelweg voor de scheepvaart'. Jaarlijks passeren circa 69.000 binnenvaartschepen het IJ.

Anders dan veel zeecruiseschepen kunnen binnenvaartschepen en riviercruiseschepen de bruggen vermoedelijk wel passeren. In de doorrekening waarin een combinatie van de Javabrug met de Stenen Hoofdbrug als beste uit de bus komt, zijn de bruggen afgezet tegen andere opties. Tunnels bijvoorbeeld, maar daarin schort het volgens het stadsbestuur aan sociale veiligheid. Bij de bruggen is uitgegaan van een bewegend brugdeel (de 'klap') van twintig meter, te klein voor veel zeecruiseschepen.

Weg tijdwinst
Een grotere 'klap' kan wel, maar dat is meteen zestig miljoen euro duurder. De wachttijden voor fietsers bij de openstaande brug, zijn dan weer niet meegerekend. 'De brug staat zo twintig minuten open als een cruiseschip passeert,' zegt Van de Kerkhof. 'Weg tijdwinst.'

Met alleen een brug ter hoogte van het Javaeiland kunnen zeecruiseschepen nog steeds de PTA bereiken. Maar dan kunnen de grootste schepen, veertig procent, voor de nieuwe brug de draai niet meer maken.

Al deze scenario's beloven kortom weinig goeds voor de PTA en de cruisebranche. Nader beschouwd blijkt dat de onderzoekers ervan uitgaan dat de cruiseschepen hun weg vinden naar een nieuwe cruiseterminal in het Westelijk Havengebied. Die hoeft volgens hen maar weinig extra te kosten omdat die terminal toch al nodig is om de groei van het aantal cruiseschepen op te vangen.

Aantrekkelijk?
Dat is te makkelijk gedacht, vindt Kouwenberg. Een extra terminal in het Westelijk Havengebied is bij uitstek geschikt voor passagiers die in Amsterdam hun cruise beginnen. Zij komen vaak linea recta van Schiphol. Maar dat zijn niet per se de grotere cruiseschepen. Zoals het ook niet de kleinere cruiseschepen zijn die het centrum voor een nacht aandoen, zoals de onderzoekers veronderstellen.

In het Westelijk Havengebied moet ook nog plek worden gevonden voor zo'n extra grote terminal. 'Wat gebeurt er met de bedrijven daar? En wat kost dat? Dat is niet meegerekend.'

Kouwenberg vraagt zich hardop af of Amsterdam nog zo veel cruiserederijen zal trekken als hun schepen aankomen in het Westelijk Havengebied. 'Vinden ze Amsterdam dan nog wel aantrekkelijk?'