PlusUitleg

Overlast van houtkachels? De meeste klachten komen uit IJburg

De luchtvervuiling door houtkachels en open haarden is veel groter dan gedacht. Hoe kan dat? Opvallend: de Amsterdamse GGD krijgt de meeste klachten uit IJburg.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

1. Opeens blijkt niet 10 procent van de Nederlandse fijnstofuitstoot door houtstook te komen, maar 23 procent. Hoe dat zo?

Dat is het gevolg van een nieuwe rekenmethode van het RIVM, die de fijnstofuitstoot beter vergelijkbaar moet maken met de manier waarop andere Europese landen die registreren. Voor het eerst wordt dit jaar ook ‘condenseerbaar fijnstof’ meegeteld. Dan gaat het om de stofdeeltjes die ontstaan als de hete rook de schoorsteen verlaat. Als je alleen kijkt naar het roet en de andere fijnstofdeeltjes die vrijkomen bij de verbranding van hout, dan gaat het om 10 procent van de Nederlandse fijnstofuitstoot. Als het RIVM ook de deeltjes meetelt die als rookgas de schoorsteen verlaten en daarbuiten neerslaan, dan verdrievoudigt de hoeveelheid fijnstof door houtstook.

2. Is fijnstof door houtvuur daarmee een groeiend probleem?

Nee, dat niet. Tussen 1990 en 2019 is de fijnstofuitstoot door houtkachels met een derde teruggelopen. Het aantal kachels is gelijk gebleven, dat zijn er al jaren ongeveer één miljoen. Ook de hoeveelheid hout is constant. Wel zijn verouderde kachels vervangen door nieuwe kachels die het hout beter verbranden. Maar relatief gezien stijgt de vervuiling door houtkachels wél. Omdat verkeer en industrie door milieuwetten veel schoner zijn geworden, is het aandeel van houtstook in de fijnstofuitstoot door consumenten sinds 1990 verdubbeld.

3. Wat zijn de gezondheidsrisico’s van houtkachels?

Longpatiënten hebben veel last van de luchtvervuiling door houtkachels. Uit een recente enquête van gezondheidsinstituut Nivel bleek dat twee derde van de long­patiënten houtkachels aanwijst als bron van de luchtvervuiling waar zij last van hebben. “Ze zijn kortademig, krijgen astma-aanvallen, gaan minder hun huis uit en hebben een beperkt sociaal leven,” zegt directeur Michael Rutgers van het Longfonds. Ook als het vuur al uit is. “Als er op zondagmiddag gestookt wordt, hebben deze mensen er regelmatig nog een hele week last van. Dat kan zelfs leiden tot een opname in het ziekenhuis. Dat is dus meer dan iets een beetje vinden stinken.” 

De voor de enquête ondervraagde longpatiënten hebben meer te lijden onder hout­kachels dan onder verkeer, industrie, biomassacentrales of luchtvaart. Dat is te verklaren doordat er zoveel houtkachels zijn die binnen een woonwijk dicht bij huis fijnstof uitspugen. Bij luchtverontreiniging speelt de nabijheid van een vervuiler een grote rol. De schoorstenen van fabrieken en biomassacentrales laten de viezigheid op grote hoogte los en daar zijn moderne filters verplicht. De moeilijkheid van houtkachels in woonwijken is ook dat ze niet geregistreerd staan. Als huizenkoper of als longpatiënt is het daarom lastig om te anticiperen op houtstokende buurtbewoners.  

4. Hoe zit het in Amsterdam?

Precieze cijfers zijn er niet, maar gemiddeld komen houtkachels in steden minder voor dan op het platteland. Maar in dichtbevolkte gebieden kan de hinder juist groter zijn. Opvallend genoeg krijgt de Amsterdamse GGD de laatste tijd nog de meeste klachten uit IJburg. In nieuwere wijken hebben woningen veelal mechanische ventilatiesystemen, die permanent de vuile lucht uit de kachels van buren naar binnen zuigen. Van oudsher komen houtkachels verder vooral voor in oudere delen van de stad, zoals dijkwoningen.

De vervuiling door houtkachels zal de komende jaren relatief groeien. Door betere roetfilters en door milieu­zones die vervuilende oude auto’s buiten de stad houden, wordt het verkeer snel schoner.

5. Moet de overheid houtkachels dan niet ontmoedigen?

Dat ligt heel gevoelig omdat het door houtkacheleigenaren al snel wordt opgevat als betutteling. De open haard wordt immers ervaren als een natuurlijke, duurzame bron van warmte. Tot vorig jaar waren er zelfs subsidies voor pelletkachels.

Wetgeving waarmee overlastgevende houtkachels kunnen worden aangepakt is er niet. De overheid zoekt de oplossing daarom nu eerst in voorlichting met bijvoorbeeld het advies om alleen kurkdroog hout te gebruiken en de kachel niet op windstille dagen te stoken, want dan blijft de viezigheid hangen. 

Ook de gemeente Amsterdam is nu eerst een voorlichtingscampagne begonnen over houtkachels om de bewustwording over de risico’s te vergroten. De GGD dringt er al langer op aan om geen houtkachel te nemen. Houtrook is ongezond, zegt een woordvoerder van wethouder Egbert de Vries. “Houtstook kan daarom het best vermeden worden.” Samen met andere gemeenten, provincies en ministeries die het vorig jaar gesloten Schone Lucht Akkoord hebben getekend zoekt Amsterdam nog naar een mogelijke aanpak van de problemen die houtkachels en open haarden veroorzaken. Tot enthousiasme van het Longfonds wordt landelijk ook de mogelijkheid onderzocht om hele wijken ‘houtrookvrij’ te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden