‘Overheid heeft geen idee van omvang Amsterdamse drugshandel’

Beeld Shutterstock

Hoe omvangrijk is de drugscriminaliteit in de stad en waar slaat de, waarschijnlijk, miljardenwinst neer? Onderzoekers stellen: het probleem is enorm, maar de overheid heeft geen idéé hoe enorm.

De Amsterdammer met de ogen open en de geïnteresseerde krantenlezer weten het al heel lang: Amsterdam is een cruciaal draaipunt voor de internationale drugshandel én een magneet voor -gebruikers.

De opbrengsten van die zwarte economie zijn enorm en zullen deels in de stad neerslaan. Maar hoe groot zijn die misdaadwinsten dan precies? En waar komt dat drugsgeld terecht?

Burgemeester Femke Halsema kon na haar aantreden nergens betrouwbare cijfers vinden en vroeg hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops en journalist Jan Tromp om ‘een verkennend onderzoek’. Het duo staat sinds de publicatie van een gezamenlijk geschreven boek bekend als experts op het vlak van ‘ondermijning’: het invreten van de misdaad in de bovenwereld.

Vingeroefeningen

De rode draad in hun studie, waarvoor ze met 64 ingewijden spraken: de informatiepositie van de overheid is belabberd en daar moet op volle kracht wat aan gebeuren willen gemeente, politie en justitie überhaupt de illusie koesteren dat ze ooit een vuist zullen maken.

Over de omvang van de drugsverkoop ín de hoofdstad kunnen de onderzoekers ook na zes maanden slechts schattingen doen, erkennen ze ruiterlijk. Ze spreken van ‘vingeroefeningen’.

Aangezien uit rioolonderzoek het beeld rijst dat vier kilo cocaïne per dag wordt gesnoven, is een jaaromzet van 75 miljoen denkbaar. De 167 coffeeshops zetten volgens een uiterst voorzichtige schatting 150 miljoen euro per jaar om, maar ‘richting een miljard’ ligt meer voor de hand. De omzet van synthetische drugs is niet te schatten, maar pakweg rond het Amsterdam Dance Event alleen al zou het kunnen gaan om 5 miljoen. Nader onderzoek is geboden, stellen Tops en Tromp bij herhaling.

Over ‘de andere kant van de markt’, dus de productie, de handel en de export, ‘weet men in Amsterdam weinig’ – luidt een oordeel dat was te voorspellen, maar toch vernietigend klinkt.

‘Gegevens worden niet verzameld of worden door verschillende diensten op uiteenlopende manieren bijeengebracht en zijn daardoor niet met elkaar te rijmen,’ schrijven Tops en Tromp droogjes. Wel is de aanname dat via ondergronds bankieren ‘ettelijke miljarden euro per jaar, vermoedelijk meer dan tien miljard, vanuit Amsterdam over de wereld uitwaaieren’.

Maar: ‘Politie, justitie en gemeente geven zonder mankeren toe dat men een slecht inzicht heeft in de vraag hoe de drugsmarkt is georganiseerd. Hoe groot die markt is; wie de aanvoer en export regelt; hoeveel gebruikt wordt; hoeveel brommerbewegingen of taxiritten ­nodig zijn om die schaduweconomie te laten functioneren.’

De drugsbestrijding had heel lang nauwelijks prioriteit, vandaar. Min of meer succesvolle projecten worden na een paar jaar weer om zeep geholpen. ‘Een gebrek aan standvastigheid en duurzaamheid’ van initiatieven om drugshandel of de uitwassen te bestrijden, ‘is een hardnekkig Amsterdams fenomeen’, staat in Tromps en Tops’ rapport De achterkant van Amsterdam.

Onderkant

Wat nu? Eerst moeten er meer ‘proefboringen’ komen: ‘concrete, diepgaande, praktijkgerichte analyses’. Van de invloed van de criminele drugswereld in de wijken; van de omvang en achtergrond van verdachte transacties; van ‘het schijneigendom’ van vastgoed en ‘de onderkant van de drugsmarkt: koeriers, taxichauffeurs, scholieren’. Daarna is streng optreden geboden.

De onderzoekers en Halsema hadden hun bevindingen alleen onder embargo verspreid om die vrijdag te presenteren, maar De Telegraaf was ze woensdagmorgen voor en publiceerde ze al.

Lees ook: ‘Ondermijning door drugshandel nadert kritisch punt’ 

Reactie Femke Halsema
Burgemeester Femke Halsema in een eerste reactie op het rapport: “Ik wil benadrukken dat ik Pieter Tops en Jan Tromp dit onderzoek júist heb gevraagd, omdat ik me grote zorgen maak om de drugseconomie in de stad.”

“Allerlei maatregelen waarom nu in het ­rapport wordt gevraagd, heb ik al in gang gezet. Ik deel de analyse dat we in de stad ­jarenlang zullen moeten blijven volhouden. Met een groot programma tegen ondermijning; met een groot programma tegen de ontwrichting van wijken door drugs en met sterkere samenwerking met onze partners. Kortom, er staan grote maat­regelen tegen drugs op stapel.”

Tweede Kamer wil actie

De drugscriminaliteit in Amsterdam moet harder worden aangepakt, en daar moet het kabinet ook meer geld voor uittrekken. Kamerlid Attje Kuiken (PvdA) heeft een debat aangevraagd.

Volgens het rapport De achterkant van Amsterdam heeft het stadsbestuur de strijd tegen grote drugscriminelen feitelijk verloren. Duidelijk zicht op de hele keten is er niet. Ook is onvoldoende duidelijk hoe het illegaal vergaarde geld in de legale economie terechtkomt, bijvoorbeeld via vastgoed in de hoofdstad.

Kuiken noemt de conclusies ‘zorgelijk’. “Dit rapport is echt heel alarmerend. Dit gaat niet om knuffelcriminelen, maar om keiharde drugsbazen die de baas zijn op straat,” aldus Kuiken. “Deze strijd moet veel serieuzer genomen worden: investeer in kennis en in agenten, ga strenger handhaven en meer zaken vervolgen, en beloofde wetgeving om informatie uit te kunnen wisselen moet er snel komen.”

Volgens CDA’er Madeleine van Toorenburg moet ‘de normalisering van gebruik een halt worden toegeroepen’. Ook pleit ze voor een stevige voorlichtingscampagne en een steviger aanpak van gebruikers, door ze de toegang tot festivals te ontzeggen en hogere straffen in te voeren.

PVV-Kamerlid Gidi Markuszower vindt dat Nederland ‘de oorlog moet verklaren aan de georganiseerde misdaad’. Of die oorlog gewonnen kan worden met ‘zachte doetjes als Femke Halsema, het linkse college en Grapperhaus en Dekker op Justitie en Veiligheid’, betwijfelt hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden