PlusStadsgeluiden

Overal in de stad klinken de klanken van geloof

De kerken en moskeeën in de stad produceren veel geluid met hun aansporingen om te geloven. De klokken zijn eeuwenoud, de versterkte oproep tot gebed nieuw. Hier en daar komt er herrie van. 

Beeld Mathilde Bindervoet

Twee keer per jaar kiest beiaardier Boudewijn Zwart een ander deuntje voor de carillons van de kerken die onder zijn muzikale toezicht vallen. Met het oog op de uitbraak van corona klinkt momenteel elk kwartier vanaf de Westerkerk de christelijke hymne Abide with Me en vanaf de Zuiderkerk Enjoy the Silence van Depeche Mode. “We merkten dat in de coronamaanden veel mensen thuis zaten,” vertelt Zwart. “We kregen ongeveer honderd verzoeknummers per week binnen, aanzienlijk meer dan normaal.”

De beiaardier van de binnenstad staat in een traditie die vier eeuwen teruggaat, en zo wordt het klokkenspel ook door veel mensen ervaren: iets dat helemaal bij het oude Amsterdam hoort. Af en toe komen er echter ook klachten bij de gemeente binnen, voor elke toren zo’n tien keer per jaar, doorgaans van mensen die nieuw in de buurt zijn komen wonen. De toon van de klacht wisselt sterk, maar het liedje is elke keer hetzelfde: is het echt noodzakelijk om het carillon ook ’s nachts te laten spelen, wanneer mensen proberen te slapen?

In zulke gevallen treedt de methode-Zwart in werking. De beiaardier daalt af uit zijn toren om beneden met de klagers in gesprek te gaan. “Ik bel de mensen op, maar ga soms ook wel bij ze langs. Onlangs hadden we een boze mail gekregen van een student. Ik heb bij hem aangebeld en gevraagd of hij tijd en zin had om mee te ­lopen naar de toren. Ik heb hem laten zien wat ik daar doe, en uitleg gegeven over de geschiedenis van het klokkenspel. Hij is inmiddels vier keer op bezoek geweest, de laatste keer met zijn schoonouders.”

Terechtstellingen

De protesten tegen torenmuziek zijn van alle tijden, zo blijkt onder meer uit het onderzoek naar het geluid van Amsterdam door de eeuwen heen waarop Annelies Jacobs in 2014 afstudeerde aan de Universiteit van Maastricht. In de jaren dertig van de vorige eeuw, valt onder meer te ­lezen, legde het stadsbestuur de klokken van de Munt gedurende de nacht het zwijgen op om de gasten van het nabijgelegen hotel Carlton een goede nachtrust te gunnen. (Ter relativering: twee eeuwen eerder deden toeristen nog hun beklag over het geschreeuw van de misdadigers die op de Dam werden terechtgesteld.)

De kerken van de stad zijn niet langer de enige gebedshuizen waar een hoop geluid wordt geproduceerd. Steeds meer moskeeën introduceren een versterkte oproep tot gebed. Nadat de Blauwe Moskee in Nieuw-West vorig jaar het spits had afgebeten, was de uitbraak van corona aanleiding voor enkele tientallen moskeeën in de stad om de gelovigen voortaan via de luidsprekers op de hoogte houden van de gebeds­tijden. Onder meer vanuit de Taibah Moskee in Zuidoost klinkt nu vijf keer per dag de zogeheten azan, een tekst die bijna net zo oud is als de islam.

Decibels

In deze azan wordt onder meer gesteld dat het gebed belangrijker is dan de slaap, een inzicht dat ongetwijfeld wordt gedeeld door veel gelovigen, maar bij omwonenden van de moskee op minder begrip kan rekenen. Met name de eerste dagen regende het klachten over de versterkte oproep. Vooral de eerste en de laatste van de vijf oproepen, rond half zes in de ochtend en half twaalf in de avond, kwamen hard binnen. Voor het stadsdeelbestuur Zuidoost waren de klachten aanleiding om het moskeebestuur te vragen het volume wat terug te schroeven, iets waar volgens het stadsdeel gehoor aan is gegeven.

Het waren niet alleen de decibels van de versterkte oproep die in Zuidoost tot protesten leidden. Al na enkele dagen verzamelden zich twee demonstranten uit rechtse hoek op de stoep van het gebedshuis met een spandoek: geen moskee in onze straat.

Dat laatste moest ruim worden gezien, want eerder doken de betogers met hetzelfde spandoek al op in Almere. Op internet verklaarden de actievoerders dat het hen te doen was om de versterkte oproep, maar ook om de banden van de moskee met salafistische scherpslijpers in het buitenland en, meer in het algemeen, de verering van de profeet Mohammed.

Buurtoverleg

De betoging van extreem-rechts tegen de ­versterkte oproep leidde tot een tegendemonstratie van buurtbewoners tegen onverdraagzaamheid. Op initiatief van de actieve buurt­organisatie Hart voor de K-buurt was inmiddels een overleg opgestart met het moskeebestuur over de hinder door de oproep tot gebed. Er ligt een voorstel op tafel om de vroege en de late oproep te schrappen in de periode dat deze voor zes uur in de ochtend en na elf uur ’s avonds vallen. Hoe het met het overleg staat, is onduidelijk. Het moskeebestuur reageert niet op een herhaald verzoek om een toelichting.

Oproepen staat vrij

In de gemeenteraad werd eerder dit jaar door de VVD aangedrongen op maatregelen, maar burgemeester Femke Halsema legde uit dat het gebedshuizen volgens de Wet op de openbare manifestaties vrij staat om gelovigen op te roepen naar een dienst te komen. De kerk doet dat bij voorbeeld door de klokken te luiden, de moskee met de azan. Het stadsbestuur kan en wil geen onderscheid maken tussen een geloof dat al honderden jaren in de stad aanwezig is, en een geloof dat bij wijze van spreken net komt kijken. De gemeenteraad kan wel regels stellen aan de duur van de oproep en het geluidsniveau, maar daarvoor is op dit moment geen politiek draagvlak. Wellicht komt er een bijeenkomst met de besturen van kerken en moskeeën om afspraken te maken over het geproduceerde geluid. 

­Zomerserie

Hoe klinkt Amsterdam? En hoe gaan Amsterdammers om met die dagelijkse kakofonie? In deze serie verdiepen we ons in het geluid van deze mooie maar luidruchtige stad.

1.De stilte van de stad in tijden van corona

2. De beleving van geluid zit tussen de oren ­

3.Ook een zeeleeuw moet zich aan de regels houden

4. Wat lawaai doet met de gezondheid

5.Slimme technologie als wapen tegen geluidhinder

6.Oude geluiden zijn vertrouwde geluiden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden