PlusTen slotte

Oud-wethouder en ‘communist tot in de kist’ Roel Walraven overleden

Vrijdag nog werd zijn portret in het door hem mede opgezette Verzetsmuseum onthuld. In de nacht van vrijdag op zaterdag overleed oud-wethouder Roel Walraven aan een hartinfarct. De prominente CPN-politicus is 91 jaar geworden.

Roel Walraven in 1983, als wethouder Sport in het Olympisch Stadion met het Nederlands Dameshockeyelftal  Beeld Stadsarchief Amsterdam
Roel Walraven in 1983, als wethouder Sport in het Olympisch Stadion met het Nederlands DameshockeyelftalBeeld Stadsarchief Amsterdam

Vijf jaar geleden kraakte hij nog een huis. Nou ja, de toen 86-jarige Walraven was aanwezig bij een kraakactie in de Borgerstraat toen een gemeentewoning in handen van het grootkapitaal dreigde te vallen. “Hij stond tot de dag van zijn dood pal voor de strijd,” zegt zijn zoon Harm Walraven.

Net na de Tweede Wereldoorlog schreef de in 1930 in de Indische Buurt geboren Walraven zich in bij de ANVJ, een aan de Communistische Partij Nederland (CPN) gelieerde jeugdbeweging. Het was een voor de hand liggende keuze. De Walravens waren van huis uit activistisch. Voor de oorlog al actief voor de slachtoffers van de Spaanse Burgeroorlog, in de oorlog verbonden aan het communistisch verzet.

Als voorzitter van de jeugdbeweging kwam hij in 1966 als lijstduwer op de kieslijst van de CPN voor de Amsterdams gemeenteraad. Dacht hij. Tot hij huiskrant De Waarheid opensloeg, zijn naam op plek zes terugvond en prompt verkozen werd. Dat jaar trad de als machinebankwerker opgeleide Walraven ook toe tot het dagelijks bestuur van de landelijke CPN.

In 1982 werd Walraven als CPN-wethouder onder meer verantwoordelijk voor sport en personeelszaken. “Dat vond ik in zekere zin wel een triomf,” zei hij daarover tegen Ons Amsterdam. “Een communist die 30.000 ambtenaren bestuurde.” Hij maakte zich hard voor een gemeentelijk voorkeursbeleid om vrouwen en immigranten aan te nemen.

Olympische Spelen

Maar ook stond hij als ‘coördinerend wethouder’ pal voor de komst van de Olympische Spelen naar Amsterdam waartegen in de stad breed verzet ontstond, onder meer vanuit zijn eigen kring. Hij reisde daarvoor af en aan naar het buitenland. “Hij is nog voor de promotie naar Los Angeles geweest,” zegt zijn zoon. “Kwamen ze er in de VS achter dat er een communist aan tafel zat. Dat was daar toen heel bijzonder.” Amsterdam werd kansloos gepasseerd door alle andere kandidaten.

Walraven zag de rehabilitatie van gemeentestakers, als zijn belangrijkste wapenfeit. In 1955 brak het stadsbestuur een staking van gemeentewerkers door zestig stakingsleiders te ontslaan en de rest te straffen. De communistische sympathieën van de stakers vormden hartje Koude Oorlog een extra stimulans voor die ingreep. Als wethouder regelde Walraven dertig jaar later, met Jan Schaefer, verlate genoegdoening.

In 1986 verliet hij de actieve politiek. “Voor hem was politiek geen carrière, geen baan. Hij deed het uit idealisme. Hij wilde de maatschappij verbeteren.” Zijn wethouderssalaris ging naar de CPN, die gaf hem een onkostenvergoeding. “We hebben wel eens een belastinginspecteur over de vloer gehad; die geloofde niet dat we van dat inkomen konden leven. We hebben slechte tijden gekend, maar dat heeft hij nooit aan ons laten merken. Maar ik had geen vader die vaak thuis was. Hij was vaak bezig met de strijd.”

Walraven verdedigde zich een leven lang tegen kritiek op het sovjetcommunisme ook toen de wreedheden van het stalinisme duidelijk werden, na het onderdrukken van de Hongaarse Opstand, het neerslaan van de Praagse Lente, de inval in Afghanistan of de onderdrukking van dissidenten en vrijheidsbewegingen. Over de genocide onder Stalin sprak hij vergoelijkend. “Je moet dat in historisch perspectief zien,” zei hij daarover in Ons Amsterdam. “De Sovjetunie was het eerste land waar arbeiders en boeren aan de macht kwamen. Het werd voortdurend in zijn bestaan bedreigd.”

Slaaf van Moskou

Maar ‘slaaf van Moskou’ was hij volgens zijn zoon zeker niet. “Binnen de CPN luisterde een deel aanvankelijk strikt naar de Sovjet-Unie. Mijn vader niet. Het was de Communistische Partij Néderland, zei hij. Niet van Moskou. Je had van die starre communisten in de partij die altijd doodserieus over de strijd spraken. Mijn vader was keihard in politieke zaken, maar je kon ook met hem lachen. Het was een leuke vader. Iemand die plezier had. Maar nooit ten koste van de strijd.”

De genadeklap voor het Nederlands communisme viel begin jaren negentig samen met de val van de muur. CPN werd, met de progressieven van PSP en PPR, GroenLinks. Walraven noemde zich sindsdien een communist zonder partij. “Hij is geen lid van GroenLinks geworden en wilde zich niet aansluiten bij de opvolger van de CPN. Dat de partij uiteen viel, heeft hem wel pijn gedaan. Dat mensen waarmee hij had samengewerkt zich van de partij afkeerden, voelde als verraad. Later ging hij dat relativeren.”

Actief bleef hij altijd, zie de kraakactie op hoge leeftijd. Ook was Walraven betrokken bij de oprichting van het onafhankelijke bewonersplatform van Oud-West. “En hij had een zwak voor de sport en volkstuinders. Een half jaar gelden was er nog ergens een opstand bij een volkstuintje in Amsterdam West. Daar heeft hij nog ingesproken, om twaalf uur ’s nachts.”

Verzet

Ook verzette hij zich tegen de marginalisering van het communistisch verzet tijdens de Koude Oorlog, zoals van Februaristaker Dirk van Nimwegen. Eind vorig jaar wond Walraven zich nog publiekelijk op over een herdenkingskrant voor Hannie Schaft, waarin volgens hem de gevaren van toenmalig en hedendaags fascisme onderbelicht bleven en onvoldoende afstand werd genomen van ‘Wilders en Baudet die op het ogenblik duidelijk hun racistische standpunten verkondigen’.

Walraven stond mede aan de wieg van het Verzetsmuseum in Amsterdam. “Vrijdag nog is een portret van hem aan het Verzetsmuseum overhandigd. Hij heeft de dag daarvoor nog met veel moeite een toespraak gedicteerd die daar is voorgelezen. Retescherp. Beginnend met ‘Kameraden’. Hij is echt in het harnas gestorven. Op z’n rouwkaart komt: ‘communist tot in de kist’, dat hebben we zo afgesproken.”

Roel Walraven in 2016 tijdens een actie tegen de verkoop van sociale huurwoningen Beeld Het Parool
Roel Walraven in 2016 tijdens een actie tegen de verkoop van sociale huurwoningenBeeld Het Parool

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden