PlusExclusief

Openbare toiletten: in Parijs vind je ze overal, waarom in Amsterdam niet?

Geen plaskrullen, maar afsluitbare openbare toiletten: in Amsterdam vragen vrouwen er al jaren om, in Parijs vind je ze overal. Maar ook de zelfreinigende Sanisettes zijn verre van perfect. Intussen is er in de Franse hoofdstad iets nieuws in opkomst: het vrouwenurinoir.

Tom Kieft
In de Franse hoofdstad staan zo’n 450 zelfreinigende toiletcabines, of Sanisettes.  Beeld ANP / EPA
In de Franse hoofdstad staan zo’n 450 zelfreinigende toiletcabines, of Sanisettes.Beeld ANP / EPA

Wie wel eens in Parijs is geweest, kent ze wel: de grijze toiletcabines die her en der op het trottoir staan. Sanisettes heten ze, en verspreid door de Franse hoofdstad zijn er zo’n 450 van te vinden. De een ietwat uit het zicht, maar het meerendeel op een prominente plek langs een drukke straat. Want juist daar kan het vaak knap vervelend zijn als je ineens moet.

De wc-hokken zijn gratis te gebruiken, rolstoeltoegankelijk, genderneutraal én zelfreinigend. Om te voorkomen dat ze voor verkeerde doeleinden worden gebruikt, gaan de deuren van de Sanisettes 15 minuten na binnenkomst automatisch open en wordt de cabine gereinigd.

Het klinkt heel modern allemaal, maar echt nieuw is het allang niet meer. Het eerste type, dat net als de huidige Sanisettes ontwikkeld werd door fabrikant JCDecaux, werd al in 1980 geplaatst. Tot die tijd konden alleen mannen hun blaas legaal in het openbaar legen in een van ruim duizend publieke urinoirs, die in de eerste helft van de negentiende eeuw hun intrede deden in Parijs.

Amsterdamse krul

Deze pissoirs, ook vespasiennes genoemd, hadden veel weg van de Amsterdamse krullen en werden sinds 1834 neergezet als oplossing tegen wildplassende mannen. Destijds revolutionair, maar echt fris zijn ze niet, weet iedereen die wel eens langs een plaskrul in Amsterdam is gelopen. En bovendien heeft de helft van de bevolking er weinig aan.

Dat is waar (vooral) vrouwen in Amsterdam ook al jaren over klagen. Terwijl mannen, die sowieso al makkelijker stiekem even kunnen wildplassen, een kleine boodschap kunnen doen in een van de 37 plaskrullen en de verzinkbare urinoirs, zijn de opties voor wie buiten de deur een normale wc nodig heeft anno 2022 nog altijd beperkt.

In de horeca kunnen niet-klanten lang niet altijd gratis terecht en zijn de toiletten zelden rolstoeltoegankelijk. De openbare toiletten zijn dat in de meeste gevallen wel, maar veel ervan zijn er niet: stad telt slechts zo’n vijftig openbare wc’s, die bovendien vaak niet zo makkelijk te spotten zijn; de meeste staan in parken, of zijn ondergebracht in gemeentegebouwen en parkeergarages. Ook zijn de meeste ’s nachts dicht.

“In Amsterdam waren in het verleden meer openbare toiletten, maar die zijn verwijderd of gesloten vanwege de hoge kosten, of omdat ze gebruikt werden voor andere zaken, zoals drugsgebruik,” zegt een woordvoerder van wethouder Melanie van der Horst (Openbare Ruimte).

Het stadsbestuur heeft inmiddels besloten wel weer nieuwe openbare toiletten te plaatsen en de plaskrullen stapsgewijs te verwijderen. Aangespoord door het ‘zeikwijvenprotest’ in 2017 besloot de gemeenteraad vorig jaar 4 miljoen euro vrij te maken voor meerdere zelfreinigende wc’s, die volgens de woordvoerder in parken en bij groene recreatielocaties moeten komen.

Drugsgebruik of (seks)werk

Op aantallen zoals in Parijs hoeven we echter voorlopig niet te rekenen. Behalve de 400 Sanisettes hebben ze daar ook nog 350 publieke wc’s in metrostations, gebouwen en parken, die allemaal online en via een app te vinden zijn. Ook staat er nog één vespassienne overeind, langs de Boulevard Arago.

Om misbruik als drugsgebruik of seks(werk) in de hokken tegen te gaan, is een groot deel van de Sanisettes ’s nachts wel gesloten, maar dat geldt niet voor de 150 exemplaren die langs de drukke straten staan.

Zonder nadelen zijn de zelfreinigende wc’s overigens ook niet, blijkt in Parijs. De Sanisettes, die sinds 2006 gratis te gebruiken zijn, verbruiken veel water, zijn prijzig (de stad betaalt JCDecaux jaarlijks 6 miljoen euro huur) en onderhoudsgevoelig. Bovendien geven vrouwen in enquêtes aan de cabines dikwijls te mijden. Uit angst dat iemand zich in de cabine heeft verstopt als zij die betreden, bijvoorbeeld. Of dat de deur openvliegt terwijl ze nog op de wc zitten.

“Die angsten zijn onterecht, maar de negatieve perceptie is voor veel mensen genoeg om ze liever niet te gebruiken,” zegt Nathalie des Isnards, oprichter van MadamePee. Haar bedrijf heeft speciale vrouwenurinoirs ontwikkeld die in steeds meer Franse steden worden gebruikt en volgens haar een oplossing bieden voor de bezwaren tegen de Sanisettes.

Urinoirs voor vrouwen

Anders dan de zelfreinigende wc's hebben de MadamePee-cabines een deur die niet tot de grond komt, waardoor je het zou kunnen zien als iemand zich erin ophoudt. Ze zijn goedkoop, makkelijk in onderhoud en blijven ‘gewoon’ dicht zo lang als je zelf wil.

Des Isnards: “Bovendien helpt het dat de wc’s specifiek voor vrouwen zijn. Dat er nu veel aandacht is voor genderneutrale wc’s is heel goed en belangrijk, maar zo ver zijn we gewoon nog niet. Veel vrouwen vinden het nog altijd prettiger om naar een wc te gaan die voor vrouwen is bedoeld.”

In Parijs staan inmiddels 30 MadamePee-urinoirs, vooral in de buurt van parken en langs de Seine. Ofwel: plekken waar mensen graag samenkomen om iets te drinken.

De rode MadamePee-cabines worden altijd vergezeld door de zwarte variant voor mannen: MisterPee. Zonder die ernaast werkt ‘het systeem’ niet, is gebleken. Des Isnards: “Als je alleen de MadamePee’s neerzet, worden die toch weer veel gebruikt door mannen en blijven vrouwen weg.”

In Parijs staan inmiddels 30 MadamePee-urinoirs, vooral in de buurt parken, langs de Seine en bij cafés.  Beeld MadamePee
In Parijs staan inmiddels 30 MadamePee-urinoirs, vooral in de buurt parken, langs de Seine en bij cafés.Beeld MadamePee

De Superloo

Van Los Angeles tot Tokio en van Rome tot aan Mumbai. De Fransen mogen dan de primeur hebben gehad met de zelfreinigende openbare wc’s, inmiddels vind je ze in steden over de hele wereld terug. In het Verenigd Koninkrijk hebben ze een typisch Britse bijnaam voor de dingen: de superloo.

Ook Amsterdam heeft er al een paar, waaronder bij het Leidseplein en het Koningsplein. Maar daarmee komen we niet in de buurt bij de 200 zelfreinigende toiletten in Berlijn of zelfs de 42 in Stockholm.

Toch moet het gezegd: Amsterdam is lang niet de enige westerse wereldstad waar de publieke plasvoorzieningen te wensen over laten. Zo werd Madrid enkele jaren geleden in internationale media te kakken gezet omdat de Spaanse hoofdstad, met 3 miljoen mensen, slechts 25 openbare toiletten bleek te hebben.

Ook in New York moet je goed zoeken om er een te vinden: de stad met ruim 8 miljoen inwoners telt 365 openbare wc’s. Dat zijn er 4 per 100.000 inwoners, toeristen nog niet eens meegerekend.

Wel is een verschil met hier dat je in de Verenigde Staten doorgaans in grote winkels of cafés ook als niet-betalende klant naar de wc kan gaan, zonder dat een medewerker je om 50 cent komt vragen.

Serie Wereldstad

Er is geen stad als Amsterdam, maar veel zaken waar wij ons druk om maken spelen ook elders in de wereld. In de serie Wereldstad onderzoeken we hoe andere steden daarmee omgaan.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden