PlusReportage

Op pad met vlinderteller Els de Vos: ‘Net zat een dagpauwoog in de hals van Cruijff’

Zondag is de laatste dag van de Nationale Vlindertelling. Het barst momenteel van de vlinders, maar dat betekent niet dat het goed met ze gaat. Op pad met vlinderteller Els de Vos.

null Beeld Simon Lenskens
Beeld Simon Lenskens

Aan de overkant van het huis van Els de Vos (58) in Sportpark Middenmeer schittert een enorme muurschildering van Johan Cruijff. “Net zat een dagpauwoog in de hals van Cruijff,” zegt ze ter begroeting. “Dat is een leuk begin, vind je niet? Maar hij is alweer weg.”

Ze onderhoudt het gemeenteplantsoen naast haar huis en daar heeft ze, net als in haar eigen achtertuintje, een waar paradijs voor vlinders en andere insecten gemaakt. Een schitterende mix van inheemse bloemen en planten, watertjes, rottend fruit, dode boomstronken (‘Dood hout doet leven’), en veel beschutting van hoekjes en plekjes waar vlinders even kunnen opdrogen, een droge takkenril van kamperfoelie bijvoorbeeld.

Alleen jammer dat het net begint te motregenen. “Daar houden vlinders niet van,” zegt De Vos, terwijl ze met een paraplu in haar tuin gaat zitten. “Normaal miegelt het hier van de vlinders. Ik wil mijn lijstje van gisteren er wel bij pakken.”

Schaaltje met rottende peren

Geen vlinder te zien, deze zondagochtend. Aan de achtertuin van De Vos ligt dat niet. Op tafel staat een schaaltje met rottende peren. Daar zijn atalanta’s en gehakkelde aurelia’s dol op. Ook de broccoli is speciaal gezaaid voor de vlinders. De Vos haalt een plantenbak die verstopt staat tussen de struiken. “Kijk, paarse spitskool. Helemaal afgevreten door koolwitjes.”

Ook heeft ze een bak met brandnetels. “Heel veel mensen zeggen: uitroeien, bestrijden! Maar atalanta’s zijn afhankelijk van brandnetels. Net als paardenbloemen of teunisbloemen. Mensen zien dat als onkruid, maar ’s avonds zit het tjokvol met hommels en nachtvlinders.”

Diezelfde mensen planten hun tuin vol met hortensia’s en rododendrons – een doorn in haar oog. “Mensen vinden dat leuk, maar ik heb een ontzettende hekel aan hortensia’s en rododendrons. Die hebben namelijk geen invloed op Nederlandse vlinders.”

De Atalanta. Beeld Simon Lenskens
De Atalanta.Beeld Simon Lenskens

Atalanta weer vaakst gezien tijdens vlindertelling

De atalanta is de vlinder die het meest in Nederland voorkomt, zo blijkt uit de jaarlijkse telling van de Vlinderstichting. De atalanta is meer dan 32.000 keer gezien, op de tweede plaats staat de dagpauwoog (ongeveer 21.000 keer), gevolgd door het klein koolwitje (zo’n 11.000 keer).

De atalanta (Vanessa atalanta) is een algemene trekvlinder die verspreid over het hele land wordt gezien. De vlinder is zwart met oranje strepen en witte vlekjes. Elk jaar vliegen volgens de stichting grote aantallen uit Zuid-Europa naar Nederland en brengen hier dan een of meerdere nieuwe generaties voort.

In de wereld van De Vos moet een plant niet alleen mooi zijn, maar ook nuttig zijn voor inheemse insecten. “Vlinders, wilde bijen, zweefvliegen en nachtvlinders zorgen voor 98 procent van de bestuiving. Zij zijn dus veel belangrijker dan die kwalitatief uitermate teleurstellende honingbij.”

Natuur, je beste buur

Behalve een bijzonder actieve vrijwilliger voor de Vlinderstichting, die de jaarlijkse Nationale Vlindertelling organiseert, is De Vos ook coördinator bij Natuur, je beste buur. Die club vrijwilligers beheert de randen van sportparken van Middenmeer, Voorland en Amsterdam-Oost, waar een vlinderidylle is aangelegd.

De Vos: “De landelijke vlindertelling moet ons bewust maken van wat om je heen gebeurt. Die telling stopt vandaag wel, maar mensen moeten zich het hele jaar inzetten voor vlinders. Zet in plaats van een hortensia een vlinderstruik in je tuin. Maai het gras niet te kort. Sommige grasvelden zijn zo kort dat je erop kunt biljarten. Of mensen hebben zo’n crematoriumtuin: alleen maar grijze kiezels. Of van die grote grijze tegels. Dat noem ik een helikopterlandplaats. Dat heet dan onderhoudsvriendelijk. Klopt, maar er groeit geen grasspriet.”

Het zonnetje breekt door en De Vos wandelt door de struiken van het plantsoen naar haar woning. Dan toch hier en daar een vlinder, maar het houdt niet over. De Vos: “Ik vind het teleurstellend. Ik regel zon, heb al die bloemen geplant, en dan komen ze nog niet.”

Misschien zitten ze bij de buren? De Vos: “Nee, die hebben hortensia’s.”

“De landelijke vlindertelling moet ons bewust maken van wat om je heen gebeurt.” Beeld Simon Lenskens
“De landelijke vlindertelling moet ons bewust maken van wat om je heen gebeurt.”Beeld Simon Lenskens

De Vlinderstichting: enorme toename aantal vlinders

De analyse van de Nationale Vlindertelling moet nog plaatsvinden, maar uit de eerste tellingen blijkt een enorme toename van het aantal vlinders op dit moment. “We zien aantallen die het hoogste zijn van de laatste tien jaar,” zegt projectleider Ineke Radstaat van de Vlinderstichting. “Waar je vorige jaren 1 à 2 dagpauwogen of atalanta’s in een struik zag, zie je er nu 4 of 5. Het zijn ook mooie, grote vlinders.”

Oorzaak is het natte voorjaar dat relatief lang aanhield en waarin voedsel in overvloed was voor de rupsen, gevolgd door het mooie weer van de laatste weken. Radstaat: “We zijn de afgelopen drie, vier jaar gewend geraakt aan extreme droogte, en dan houdt het niet over met vlinders. Maar nu zie je overal bloemen in bloei en heel veel vlinders. We horen van heel veel mensen: ‘Net als vroeger’.”

De Vlinderstichting telt al dertig jaar jaarlijks het aantal vlinders op 1000 routes van 1 kilometer, en verzamelt die gegevens in het Landelijk Meetprogramma Vlinders. Sindsdien nam het aantal vlinders met 40 procent af.

Radstaat: “De dagpauwoog bijvoorbeeld is niet uitgestorven, maar er is nog maar 10 procent van over. Maar insecten zijn veerkrachtig. Daarom roepen we mensen op: tegels eruit, groen erin! Het hoeft geen grote wildernis te zijn, als je maar bewust kiest voor planten die bloeien, en dan het liefst het hele jaar door. Het ziet er leuk uit en zo kunnen vlinders en insecten het hele jaar nectar vinden. Alle beetjes helpen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden