Plus Interview

Ontslagen priester wil taboe doorbreken: ‘Grote roze olifant in Rome’

Het boek dat priester Pierre Valkering (58) in maart over zijn leven publiceerde, was voor het bisdom aanleiding hem direct te ontslaan. “Ik word afgerekend op de schending van het celibaat, maar ik ben nog nooit zo keurig celibatair geweest als in deze fase van mijn leven.”

Pastor Pierre Valkering met oud-politicus Boris Dittrich. Beeld Hans van der Beek

De deur van de parochiewoning naast de Vredeskerk in Amsterdam heeft twee bellen. Op het linker naambordje staat pastorie, op het rechter Pierre Valkering. De rechter bel opent voor de verslaggever de poort naar een warm welkom door de pastor op de eerste verdieping. De fotografe die later arriveert en links drukt, wacht een koelere ontvangst op de begane grond door parochieleden die de afspraken van de pastor met argusogen bekijken. “Het is een ingewikkelde situatie,” zegt Pierre Valkering diplomatiek, maar met een zucht.

Geen spijt

De publicatie van zijn spraakmakende autobiografie Ontkleed niet naakt staan, eind maart, heeft de Vredesparochie in een kleine Koude Oorlog gestort. De openbare biecht over zijn verleden met een porno-verslaving en heimelijk seksleven in dark-rooms, homosauna’s en op openbare ontmoetingsplaatsen verdeelt de parochianen.

“Ik heb geen spijt van de publicatie. Dit was nodig. Voor mezelf en voor de kerk, die vastloopt als het gaat om homoseksualiteit. Ik heb mijn nek uitgestoken en me kwetsbaar opgesteld. Het gaat om mijn eigen welzijn en levensgeluk, en dat van homo’s in het algemeen. Dit is een noodkreet.’’

Valkering is net een paar dagen terug uit Frankrijk. Drie weken vakantie hebben hem goed gedaan. Hij bezocht een vriend in Parijs en trok aansluitend met een vriendin op een vouwfiets door het land, zonder vooropgezet plan of concreet doel.

“Ik wilde loskomen van alle stress van de afgelopen maanden. Dat is gelukt. Ik was moe. De eerste week heb ik veel geslapen. Daarna werd het steeds lichter in mijn hoofd. Het is goed te ervaren hoe het is in deze woestijndroogte van mijn leven. Ik mag de mis niet doen, ik heb geen relatie en ik kijk geen porno meer. Het leven wordt zo een stuk schraler. Maar ik heb in mijn vakantie het eerste deel van Les Thibault gelezen, een roman van 850 pagina’s, in het Frans. Dat heeft me ook zeer geboeid en vervuld.’’

Paspoort: Pierre Theodorus Valkering

Geboren: 8 augustus 1960, in Santpoort.
Opleiding: Katholieke Theologische Hogeschool Amsterdam.
Loopbaan: Begint in 1988 als pastoraal werker bij de R.K. Citykerk in Amsterdam. Op 12 maart 1994 wordt hij in de Sint- Nicolaaskerk in Amsterdam tot priester gewijd. Datzelfde jaar wordt hij aangesteld als pastor van de Vredeskerk. Daarnaast is hij van 2008 tot 2016 pastor van de Kerk van Onze-Lieve-Vrouw aan de Allerheiligste Rozenkrans (Obrecht-kerk).
Privé: Alleenstaand.

Ontslagbrief

Valkering woont nog steeds in de pastorie. En zijn werkkamer op de eerste verdieping van het monumentale gebouw is nog steeds zijn werkkamer, met bomvolle boekenkasten die tot aan het plafond reiken.

De vraag is hoelang de pastor de kerkelijke ambtswoning nog mag behouden. Formeel is hij geen pastor meer van de ‘RK Parochie van de Onze Lieve Vrouw Koningin van de Vrede’. Kort voor zijn vakantie viel de ontslagbrief van het Bisdom Haarlem-Amsterdam op de deurmat. Hij heeft direct beroep aangetekend.

Duivel

De reactie van het bisdom op zijn boek bevestigt zijn conclusie dat de katholieke kerk ‘ziek’ is. In zijn boek schrijft hij dat de kerk verder ‘ineenschrompelt’ en ‘sektarischer’ wordt. Een instituut waar onwaarachtigheid, onoprechtheid en huichelachtigheid regeren als het gaat om homoseksualiteit. “Een collega heeft op een jongerenbijeenkomst beweerd dat homoseksualiteit van de duivel is. Dat mag blijkbaar wél.”

Met zijn boek wil hij het taboe doorbreken, eerlijkheid en oprechtheid in de kerk bevorderen. Het is nog te vroeg voor een conclusie, zegt Valkering. “Mensen praten erover, dat is al iets. Ik heb lieve reacties gehad, ook van collega’s. Mensen begrijpen me en staan achter me.”

Valkering wil afrekenen met zijn ‘demonen’ uit het verleden. Hij klampt zich vast aan de woorden van de Duitse kunstenaar Joseph Beuys: ‘Wie zijn wonden toont, wordt genezen. Wie ze verbergt, wordt niet genezen’. Valkering: “Dat hoort bij de kern van het christelijk geloof.”

Valkering is de oudste van vijf kinderen in een warm en liefdevol katholiek gezin uit het Noord-Hollandse Santpoort. Af en toe gaan ze naar de kerk. Zijn vader is buschauffeur, een rustige man; later wordt hij arbeidstherapeut voor psychiatrische patiënten. Zijn moeder is verkoopster in een kantoorboekhandel. Hij noemt haar lief en zorgzaam, maar ook temperamentvol.

Homoseksuele gevoelens

Als kind is hij gefascineerd door sprookjes, poppenkastpoppen, Sinterklaas en figuren in lange gewaden. Hij verkleedt zich vaak in een lichtblauwe feestjurk van zijn moeder, soms in combinatie met een mijter. Hij is verliefd op meisjes, maar tegen het eind van de basisschool heeft hij vooral aandacht voor ‘door hun ribfluwelen broeken omspannende edele delen’ van jongens.

In de zomer van 1971 leest hij als 11-jarige jongen een interview met Albert Mol, destijds dé supernicht van de Nederlandse televisie, over homoseksualiteit. “Meteen wist ik dat dat iets met mij te maken had.”

Priester

De hele middelbareschoolperiode verzwijgt hij zijn homoseksuele gevoelens. Op zijn zolderkamer masturbeert hij op ribfluweel en spijkerbroeken, waarvoor hij een fetisj heeft, en op plaatjes van mooie jongens uit tijdschriften.

Ondanks de seksuele revolutie in de jaren 60 en 70 blijft homoseksualiteit een taboe in de kerk. “Dat ik niet zou mogen beleven wat mijn heteroseksuele leeftijdgenoten wel mochten, beleefde ik als een groot onrecht. Ik voelde mij geroepen, door God, om mij daar niet bij neer te leggen.”

Valkering weet op jonge leeftijd dat hij priester wil worden. Bij het leren bidden, de viering van het kerstfeest, de verering van Maria bij de kloosterzusters en in zijn functie als misdienaar wordt de basis voor zijn roeping gelegd.

Het priesterschap is daarnaast om praktische redenen een uitvlucht. Hij kan de militaire dienst ontlopen en het geeft hem een reden om niet te hoeven trouwen met een vrouw. “Tegelijk was ik er woedend over dat ik mij genoodzaakt voelde om mij op zo’n manier te verbergen.”

De zwijgzaamheid en schaamte drukken loodzwaar op zijn schouders. Zijn hele jeugd draagt hij die last in eenzaamheid en angst. “Ik kon over mijn gevoelens alleen in gesprek met Onze Lieve Heer. Later vertrouwde ik het mijn beste vriendin toe. In mijn studententijd ben ik er langzaam opener over geworden en ben ik ernaar gaan leven.”

Seksverslaafden

Toch zijn het geloof en relaties met mannen niet verenigbaar met de weg naar het priesterschap. Hij woont samen met een Amerikaan, maar moet van de kerk op een ander adres gaan wonen als hij als pastoraal werker begint.

Bij zijn priesterwijding in 1994 legt hij de celibaatsgelofte af. Hij ervaart al snel dat waar de geest wel gewillig kan zijn, het vlees geregeld zwak is. De dwangmatige behoefte aan porno in de late uurtjes is moeilijk te verenigen met de plicht tot gebed, waarmee hij de dag afsluit en begint. Een psychotherapeut en zelfhulpgroep voor seksverslaafden helpen hem er niet vanaf. Hij legt letterlijk een doek over zijn computer om de verleiding te weerstaan.

Intimiteit

“Sommige zaken in het boek zijn ook voor hetero’s herkenbaar. Heel Holland bakt, maar heel Nederland kijkt ook porno. Net als in het evangelie draait het bij kijken naar porno om verlangen naar vrijheid, liefde en intimiteit. Dat kan verslavend zijn.”

Het bisdom verklaart dat Valkering is ontslagen vanwege de schending van de celibaatsgelofte en niet vanwege zijn homoseksualiteit. Of Valkering dat gelooft? Het blijft even stil. “Homoseksualiteit wordt wél als een probleem gezien. De kerk heeft verklaard dat homo’s geen priester mogen worden. Intussen zijn veel priesters wel homo. Als pastor hield ik mijn geaardheid niet krampachtig verborgen. Het was een publiek geheim.”

Dat werd anders op 31 maart van dit jaar. Valkering vierde zijn 25-jarig priesterjubileum met een bijzondere mis. De Vredeskerk puilde uit met bijna zevenhonderd mensen. Zijn moeder zat op de eerste rij.

Gekleed in een roze kazuifel sprak Valkering de nietsvermoedende parochianen toe over de ‘vijftig tinten gay’ in het Vaticaan en presenteerde hij zijn boek. ‘In Rome staat een heel grote roze olifant. Heel veel ambtsdragers van de kerk zijn gewoon homo. Tegelijkertijd zijn velen ook homofoob. Ze hebben daar soms naargeestige meningen over. Ik heb ook tinten gay en daarover gaat dit boek. Over de zon- en schaduwzijde van mijn leven.’

Geheim

Slechts weinigen wisten van tevoren dat Valkering zijn boek zou presenteren. Sterker nog, slechts weinigen wisten dat hij in het geheim aan het boek had gewerkt.

“Ik heb iedereen ermee overvallen. Het was een geweldig feest, een dag vol liefde. De inhoud van het boek en de schorsing werkten daarna als een koude douche binnen de parochie. Maar ik kon niet anders. Als ik dit van tevoren met het parochiebestuur had besproken, zou het zijn misgelopen. Ik wilde vooraf geen trammelant.”

Een maand eerder verscheen het boek Sodoma van de Franse socioloog Frédéric Martel. Die concludeert dat de meeste geestelijken in het Vaticaan homo zijn, en dat velen een geheim dubbelleven leiden.

Egotripperij

“Martel bewijst dat het niet alleen mijn worsteling is en dat mijn boek geen egotripperij is. Hij toont het grotere plaatje. Ik zie mijzelf als een symptoom van een dieper en breder probleem binnen de kerk.”

Bij de presentatie kreeg politicus Boris Dittrich het eerste exemplaar, zijn moeder het tweede. Ze nam het vreugdevol in ontvangst, onwetend over de inhoud. “Ook voor mijn ouders was het een volslagen verrassing. Ze zijn komende week 60 jaar getrouwd. Mijn moeder is 80 jaar, mijn vader 91. Het is heel heftig dat ze dit meemaken. Maar ik heb mij niet laten leiden door de gedachte dat ik hen dit niet kon aandoen. Dat onderstreept het belang.

Mijn moeder heeft het boek wel vier keer gelezen. Mijn vader wilde het aanvankelijk niet lezen, maar heeft dat uiteindelijk tóch gedaan. We hebben er uitvoerig over gesproken. Ze begrijpen me. Ik kan nu onbevangener met ze omgaan. Ik vind het prachtig dat we er als familie door gegroeid zijn. Dat hoop ik ook voor de kerk als geheel.”

Die hoop is ijdel gebleken. De dag na de presentatie werd Valkering geschorst. Bisschop Punt lastte een ‘bezinningsperiode’ in. “Daar is hij veel te rap mee geweest. Ik heb vier jaar aan het boek gewerkt en zo’n dertig mensen de concepttekst voorgelegd. Het is jammer dat ze niet de tijd namen om de inhoud van het boek zorgvuldig te wegen.”

Pornoverslaving

Valkering heeft in mei een gesprek gehad met Punt en later in een brief zijn visie verwoord. Over de inhoud van het gesprek mag hij niks zeggen. Hij komt al zestien jaar niet meer in darkrooms en homosauna’s. Door de publicatie van zijn boek is hij in één klap genezen van zijn pornoverslaving. Simpelweg door zijn laptop aan zijn huisgenoot te geven.

“De betovering is verbroken. Ik heb tot op de dag van vandaag geen porno meer gekeken. Ik word nu afgerekend op de schending van het celibaat. Het bisdom beweerde dat ik ook niet bereid ben daarnaar te leven. Maar ik ben nog nooit zo keurig celibatair geweest als in deze fase van mijn leven.”

Toekomst

“Ik realiseer mij dat er een spanning is tussen mijn persoonlijke beleving van het celibaat en de strikte kerkelijke visie. Het celibaat was voor mij nooit een doel op zichzelf. Het betekent voor mij meer dan seksuele onthouding. Het gaat primair om een keuze voor iets of iemand, om een relatie met God en Jezus Christus.’’

Zijn toekomst is ongewis. Het is onbekend wanneer zijn beroep wordt behandeld. Op de site van de Vredeskerk is een link naar een video van zijn boekpresentatie verwijderd, net als de link naar het kopje ‘pastor’.

Het valt Valkering zwaar. In 25 jaar tijd is hij vergroeid met de Vredeskerk en de parochianen. “Deze kerk is als een klein Gallisch dorpje dat moedig standhoudt in een zee van ontkerkelijking. Of ik de Vredeskerk blijf bezoeken, weet ik niet.”

Valkering ziet lichtpuntjes. Drie jaar geleden sprak hij paus Franciscus in Rome over homoseksualiteit. Hij gaf hem een bundel met uitvaarttoespraken voor homoseksuele aidsslachtoffers, uitgesproken door wijlen pater Jan van Kilsdonk. De paus zei: ‘Ik heb aandacht voor die mensen. Ik draag hen met mij mee in mijn hart. Wil dat hen zeggen. En wil hen van mij groeten.’

Belemmering

Het was hartverwarmend hoe hij aandachtig naar me luisterde en me in vier zinnen toesprak. Helaas is het nog niet alle priesters en bisschoppen gegeven op zo’n manier over homoseksualiteit te spreken, dat mensen zich gesterkt en verwarmd voelen, en kunnen groeien in levensgeluk en vreugde. Dat belemmert onze toekomst.’’

Enkele maanden later stond Valkering tijdens de Canal Parade in Amsterdam bij de World Religion Boat, die meevoer. Aan boord waren een dominee, lesbische rabbijn en homoseksuele imam.Bisschop Punt verbood hem mee te varen.

“Het was volgens hem niet mogelijk daar de nuances van de katholieke leer in verband met homoseksualiteit aan de orde te stellen. En hij hekelde de erotisch-banale elementen van de botenparade. Waar baseerde hij dat op? De meeste mensen die meevaren gedragen zich niet zo extravagant. Het is vooral een dag van verbroedering en gezelligheid.”

“We moeten hoopvol gestemd blijven en onszelf en elkaar niet opgeven. Het laten zien van mijn wonden was heilzaam. Maar de katholieke kerk is, zeker binnen dit bisdom, geharnast en verkrampt. Zo wil ik niet leven.”

Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden