Adeline vluchtte in 2003 uit Sierra Leone. ‘Ze zijn hier zo lief dat ik me soms toch een beetje thuis voel.’

PlusAchtergrond

Ongedocumenteerden nog steeds klem in speciale opvang

Adeline vluchtte in 2003 uit Sierra Leone. ‘Ze zijn hier zo lief dat ik me soms toch een beetje thuis voel.’ Beeld Marc Driessen

Een jaar geleden namen de eerste ongedocumenteerde vluchtelingen hun intrek in een speciale opvang. Alles zou beter worden, maar dat lijkt niet te zijn gelukt.

Adeline (63) heeft altijd pijn. In 2003 vluchtte ze voor de oorlog in Sierra Leone, en ontdekte in Nederland dat ze baarmoederhalskanker had. Ze genas, maar tijdens een operatie werd een zenuw geraakt. “Nu loop ik alsof ik dronken ben.”

Adeline is een van de bewoners van de Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV), die een jaar geleden openging. Daarvoor verbleef ze in verschillende opvanglocaties. Vaak veel grootschaliger, waardoor bewoners er niet zelf konden koken, en meestal was het niet meer dan een 24-uursopvang. “Mijn situatie is wel ver­beterd sinds ik hier zit,” zegt Adeline. “De opvang hier is kleinschaliger en de begeleiders hebben meer tijd je te helpen.”

Maar de LVV zou meer moeten zijn dan een betere 24-uursopvang. Wie hier in Amsterdam onderdak krijgt, committeert zich ook aan meewerken aan een bestendige oplossing, ook als dat terugkeer is. Maar Adeline kan niet terug. In Sierra Leone heeft ze geen netwerk en kan ze geen goede medische hulp krijgen. Dat ziet de IND ook, maar is voor de immigratiedienst geen reden om haar een verblijfsvergunning te geven.

De zaak van Adeline is kenmerkend voor wat er niet goed gaat. Het afgelopen jaar zijn deel­nemers verplaatst van een bed-bad-broodlocatie, waar vaak meer dan honderd mensen op één plek zaten, naar een LVV. Nu krijgen bewoners leefgeld, 50 euro per week, en kunnen ze zelf boodschappen doen en koken. Hun leven zou minder uitzichtloos worden.

Maar juridisch is er niets veranderd. Ze blijven, stelt Anne van Schaik van vluchtelingenorganisatie ASKV vast, in dezelfde cirkels ronddraaien. “De IND ziet ook dat Adeline geen zelfstandig leven in Sierra Leone kan opbouwen. Maar de medewerkers aan tafel hebben geen mandaat om een ander besluit te nemen. Ze leggen ons alleen de procedures uit die we al kennen.”

Vijfhonderd plaatsen

Dit zijn de cijfers. In Amsterdam is plaats voor 500 ongedocumenteerden: vluchtelingen van wie de verblijfsaanvraag vooralsnog is afgewezen door de IND. Na een jaar LVV hebben 17 personen alsnog een verblijfsvergunning gekregen. Dat is maar een klein deel van de totale uitstroom van 142: de meerderheid belandde weer in een asielzoekerscentrum, 42 mensen vertrokken met onbekende bestemming. En 22 mensen gingen terug naar hun land van herkomst. Er staan 200 mensen op de wachtlijst.

Alle bewoners zitten juridisch klem. Niettemin is Van Schaik positief: de groep ongedocumenteerden is beter in beeld, en ook is duidelijker waarom ze vast blijven zitten in het systeem.

Maar het gebrek aan perspectief put de mensen uit. Ze mogen niet werken, en ook vrijwilligerswerk of een stage is geen optie. “Je ziet dat mensen depressief worden als ze niks mogen doen. Het wordt dan heel moeilijk om ingewikkelde gesprekken te voeren over hun toekomst.”

Hidaya vluchtte in 2017 uit Oeganda. ‘Ik zou graag iets terugdoen voor alle hulp die ik krijg.’ Beeld Marc Driessen

‘Ik keek veel naar beneden’

De vluchtelingen wíllen ook graag iets doen. “Ik zou zoveel terug kunnen geven,” zegt de 35-jarige Hidaya. “Ouderen helpen die om een praatje verlegen zitten of boodschappen nodig hebben. Ik zou graag iets terugdoen voor alle hulp die ik krijg.”

Hidaya zit op een LVV-locatie in de Amsterdamse Plantagebuurt. Ze vluchtte in 2017 uit Oeganda vanwege haar geaardheid, maar haar verhaal werd niet geloofd. “Ik vond het lastig dit verhaal goed te vertellen. Ik kon me niet uiten. Dat had te maken met de stress, maar het is ook een cultuurverschil. Ik keek veel naar beneden. Dat is in Afrika een teken van respect, hier denken ze dat je liegt.”

Inmiddels heeft ze veel geleerd, en houdt ze speeches om andere ongedocumenteerden voor zichzelf op te laten komen. Haar eigen aanvraag wordt nu kansrijker geacht. “Ik heb een kans te mogen blijven als ik mijn verhaal met meer persoonlijke expressie vertel.”

Minimale medische zorg

Wethouder Rutger Groot Wassink maakt zich zorgen. “Ik denk dat niemand beter wordt van niets doen. Maar dit punt was onbespreekbaar in de gesprekken met Den Haag. Daarom moeten we het voorlopig doen met dagbesteding.”

Toch hoor je Adeline niet klagen. “Ze zijn hier zo lief dat ik me soms toch een beetje thuis voel.” Maar het is niet genoeg. “Omdat ik geen verblijfsvergunning heb, krijg ik alleen de minimale medische zorg vergoed. Ik heb een betere behandeling nodig, want ik lig al jaren een groot deel van de dag op bed met pijn.”

Ongedocumenteerden

- Met ongedocumenteerden worden mensen bedoeld die naar Nederland zijn gekomen van wie de asiel­aanvraag op dit moment is afgewezen. Zij mogen niet in Nederland ­blijven, maar gaan/kunnen om uiteenlopende redenen niet terug naar hun land van herkomst.

- Sinds 1 juli 2019 doen Amsterdam, Groningen, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven mee aan de pilot Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV).

- De LVV duurt anderhalf jaar. In de eerste zes maanden moet een ­besluit worden genomen of het verzoek om een verblijfsvergunning wordt doorgezet of dat deelnemers kunnen terugkeren naar het land van herkomst of een ander land waar ze terechtkunnen.

- Deze pilot kwam in de plaats van de bed-bad-broodvoorzieningen, waar bewoners weinig tot geen perspectief hadden.

- In Amsterdam zijn acht reguliere loca­ties aangewezen voor de opvang van ongedocumenteerden, aan de Plantage Muidergracht, de Anderlechtlaan, op het Javaplantsoen, in de Gerard Doustraat, de Marnixstraat, op het Overhoeks­plein, in de Pieter Aertszstraat en aan de Van Leijenberghlaan.

- Er zijn ook nog andere groepen ­ongedocumenteerden in de stad, die zich bijvoorbeeld hebben aan­gesloten bij We Are Here.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden