PlusNieuws

Omikronvariant wint terrein in Amsterdam: ‘Ik verwacht strengere maatregelen in januari’

Omikron wint terrein in Amsterdam ten opzichte van de deltavariant. Uit een steekproef onder besmette Amsterdammers blijkt dat het aandeel van de nieuwe virusvariant in een week steeg van ruim 1 procent naar een kleine 4 procent. ‘Ik verwacht in januari strengere maatregelen,’ zegt hoogleraar klinische epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC).

Jop van Kempen
null Beeld ANP
Beeld ANP

De stijging van omikron is vastgesteld door samenwerking tussen de Amsterdamse GGD en Amsterdam UMC. “Dit is heel belangrijke informatie,” zegt OMT-lid Menno de Jong, die als hoogleraar klinische virologie (Amsterdam UMC) betrokken is bij het project. “Snellere inzichten in de snelheid van verspreiding kunnen leiden tot snellere besluiten, zoals versnelling van de boostercampagne.”

Vorige week werden in een aselecte steekproef onder 167 positief geteste Amsterdammers twee omikrongevallen gevonden (1,2 procent). In de meest recente steekproef onder 189 besmette Amsterdammers gaat het om 7 gevallen: 3,7 procent. Voor de steekproef worden monsters gebruikt uit de teststraat in de RAI, waar de diversiteit van Amsterdammers het grootst is.

“We zien dat een toenemend deel van de omikrongevallen geen link heeft met zuidelijk Afrika of andere landen waar omikron voorkomt,” zegt Mariken van der Lubben, hoofd van het streeklaboratorium van de GGD Amsterdam. “Dat duidt op meer verspreiding in de regio Amsterdam zelf.” In de meting van afgelopen zondag (zes omikrongevallen) was er slechts één geval met een reishistorie in zuidelijk Afrika of elders.

Amsterdam als thermometer

Het RIVM meldt tot op heden in totaal 105 omikrongevallen in Nederland, van wie 15 geen link bleken te hebben met zuidelijk Afrika. De gegevens uit Amsterdam worden vanzelfsprekend doorgegeven aan het RIVM. Demissionair minister Hugo de Jonge zei dinsdagavond op de persconferentie dat omikron in heel Nederland waarschijnlijk 1 procent vormt van alle nieuwe besmettingen.

De toename van omikron in de regio Amsterdam is van belang voor de rest van Nederland, aldus De Jong. “De stad is een soort thermometer.” Trends in besmettingscijfers zijn vaak het eerst te zien in grote steden. Zo liep de verspreiding van eerdere varianten – alfa en delta – in Amsterdam en andere grote steden voor op de rest van het land.

Of de toename van omikron in Amsterdam snel aanleiding vormt tot nieuwe maatregelen, is op grond van de Amsterdamse data nog niet te zeggen. “Daarvoor is het te vroeg,” zegt De Jong. “De komende dagen geven daar meer duidelijkheid over.” Premier Mark Rutte zei dat het OMT deze week komt met een update over omikron, die mogelijk aanleiding geeft tot strengere maatregelen.

In nabijgelegen landen als Engeland en Denemarken leidt omikron al tot ingrijpen vanwege de snelle verspreiding. In Londen duurde het bijvoorbeeld een kleine drie weken voordat omikron dominant was. Elke twee à drie dagen volgde een verdubbeling van het aantal besmettingen.

Vertraagde impact

“Onderling zijn landen echter niet goed vergelijkbaar,” aldus De Jong. “Engeland en Denemarken hadden bij de introductie van omikron bijna geen beperkende maatregelen. Nederland heeft die wel. Die zullen niet zozeer de snelheid beïnvloeden waarmee omikron de deltavariant naar verwachting wegdrukt, maar vertragen misschien wel de impact op de aantallen infecties en ziekenhuisopnames. Of de huidige maatregelen voldoende werken om het reproductiegetal van omikron onder de 1 te houden zullen we snel weten, maar ik verwacht helaas van niet.”

Hoogleraar klinische epidemiologie Frits Rosendaal denkt dat het een kwestie van tijd is voordat strengere maatregelen in Nederland volgen. “Dat zal in januari zijn, verwacht ik. De dynamiek van omikron in de besmettingen is duidelijk.”

Woensdagmorgen zei RIVM-baas Jaap van Dissel te verwachten dat omikron begin januari dominant is in ons land en meer dan de helft van het aantal besmettingen zal veroorzaken.

De grotere besmettelijkheid van omikron leidt tot meer besmettingen, wat gevolgen kan hebben voor het aantal ziekenhuisopnames. De grote vraag is of omikron net zo ziekmakend is als delta. Daarover ontbreekt nog betrouwbare informatie, al lijkt omikron minder vaak ernstig te verlopen.

“Voor zover bekend is in Nederlandse ziekenhuizen tot dusver geen covidpatiënt opgenomen na besmetting met omikron, maar dat zal naar verwachting wel gebeuren,” aldus De Jong. “De vraag is hoeveel patiënten dat zullen zijn en binnen hoeveel tijd ze zich in het ziekenhuis melden.” De zorg staat al onder grote druk.

Geen goed nieuws

De Jong hoopt dat vaccinatie en een doorgemaakte infectie met een andere variant redelijk goed blijven beschermen tegen ernstige ziekte en sterfte door omikron. Boosters zullen die bescherming opkrikken en ook de bescherming tegen infectie wat verbeteren. Aan de andere kant: ongeveer 11 procent van de volwassen Nederlanders is onbeschermd en heeft nog geen eerste prik gehad, laat staan een boosterprik.

Dat omikron besmettelijker is, maar mogelijk minder ziekmakend, kan klinken als goed nieuws, maar dat is het eigenlijk niet. In absolute aantallen levert die combinatie waarschijnlijk meer ernstige ziekte en sterfte op dan een minder besmettelijke variant die ziekmakender is.

Op Twitter geeft infectieziektenmodelleur Marino van Zelst (Universiteit Wageningen) daarvan een theoretisch voorbeeld. Stel: omikron is 20 procent besmettelijker dan delta, maar tevens 50 procent minder dodelijk. Binnen een maand tijd leidt omikron door het hogere aantal besmettingen dan toch tot twee keer zoveel doden.

‘Geen tsunami als je op het strand staat, je weet het een week eerder’

Amsterdam doet intensief onderzoek naar de verspreiding van omikron. “Wij voeren wekelijks zo’n duizend genetische onderzoeken uit naar deze virusvariant,” aldus Mariken van der Lubben, hoofd van het streeklaboratorium van de GGD Amsterdam. “Ook hebben we de doorlooptijd van het onderzoek teruggebracht van anderhalve week naar 48 uur.”

Het Amsterdamse samenwerkingsproject tussen virologen, microbiologen, epidemiologen en modelleurs is in mei in het leven geroepen. Het doel is om sneller over relevante informatie te beschikken en te laat ingrijpen te voorkomen: het heet dan ook ‘Buy a week’. Van der Lubben: “Het voorkomt dat je een tsunami op je ziet afkomen als je op het strand staat. Je weet het een week eerder en kunt handelen.”

In het project wordt eveneens gekeken naar het griep- of influenzavirus, dat ook voor druk op de ziekenhuizen kan zorgen. “Er is nu bijna geen griep in Amsterdam,” aldus Van der Lubben. “Die situatie is al een week of acht stabiel. Dat is geruststellend, ook voor de rest van Nederland.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden