Plus Achtergrond

Nieuwe techniek: onderwaterlaser ziet waar kade in gevaar is

Amsterdam trekt duizelingwekkende bedragen uit voor het herstel van kilometers monumentale kademuren. Met nieuwe onderzoekstechniek kan het misschien goedkoper.

Recht Boomssloot is een van de plekken waar kademuren worden vernieuwd. Beeld Jakob van Vliet

Google Street View, maar dan onder water. Zo werd Sonarski eerder dit jaar voorgesteld door de provincie Noord-Holland. In hoge resolutie kan deze Haarlemse start-up in kaart brengen hoe het gesteld is met de kademuren in een stad.

De start-up komt als geroepen. Amsterdam telt 200 kilometer aan kademuren en die geven hun geheimen niet prijs. Van veel kades is onbekend wat de veelal monumentale muren kunnen dragen, terwijl het verkeer alleen maar drukker en zwaarder wordt. Deze week zag wethouder Sharon Dijksma (Verkeer) zich gedwongen om op tien kademuren in de grachtengordel geen geparkeerde auto’s meer toe te staan.

Nieuwe innovaties, zoals die van Sonarski, kunnen uitkomst bieden. De start-up verwacht al in een vroeg stadium zwakke plekken aan het licht te brengen. En dat met veel minder mankracht. “Als je 500 meter kade wilt onderzoeken met duikers ben je al tienduizenden euro’s kwijt,” zegt Sonarski-eigenaar André Kapitein. “Dus als je 200 strekkende kilometer kademuur wilt onderzoeken zijn alle duikers van Europa daar een jaar mee bezig.”

In plaats daarvan denkt Sonarski over een ‘onderwaterrobot’. “Dat zal in de meeste gevallen genoeg zijn. Duikers zullen nodig blijven, maar het simpele werk kunnen wij doen.”

In de bedrijfsnaam zit het woord sonar verstopt, maar dat is maar één van de technieken die Sonarski gebruikt. Zoals een radar werkt met radiogolven en een sonar met geluidsgolven, zo heeft Sonarski daarnaast de ‘lidar’. Deze hypermoderne techniek bouwt beelden op met laserpulsen, demonstreert Kapitein. Uit infrarood licht dus. Goedkoop is het allemaal niet. “Voor het bedrag dat dit apparaat heeft gekost kun je een leuke auto kopen.”

Met de optische sensortechnologie wordt een 3D-beeld opgebouwd. “Dit apparaat doet 1 miljoen metingen per seconde. De volgende generatie, die krijgen we binnenkort, doet er zelfs 2 miljoen per seconde.” Daarmee kan Sonarski snel en precies de omgeving in kaart brengen. “Waar je eigenlijk 200 landmeters voor nodig hebt die een maand bezig zijn, dat doen wij in een uurtje.” In combinatie met computeralgoritmes die patronen en onregelmatigheden kunnen herkennen, kan deze techniek kleine veranderingen opmerken binnen kademuren. Zulke afwijkingen wijzen op risico’s.

Kapitein omschrijft zichzelf als een ‘nerd-­turned-entrepreneur’. Hij heeft er altijd aardigheid in gehad om nieuwe toepassingen te zoeken voor bestaande technieken. Zo kwam hij ook op het idee om de nieuwe zeesluis bij IJmuiden onder water te inspecteren met de lidar. Maar toen de bouwers van de sluis zo’n 200 miljoen euro duurder uit waren door tegenvallers, besefte hij dat zijn kansen verkeken waren.

Innovatiesubsidie

Wel had de gemeente Haarlem belangstelling voor de mogelijkheid de kades in de stad in kaart te brengen. Ook kwam er steun van de provincie Noord-Holland: een innovatiesubsidie van 180.000 euro en een lening van 3 ton uit een innovatiefonds. Nu hoopt hij Amsterdam te interesseren. De gemeente was al bezig nieuwe technologie in te zetten bij de vernieuwing van de kade­muren. Bij de 27 bruggen en 800 meter kademuur die tot 2023 worden gerenoveerd, wil de stad een nieuwe standaard ontwikkelen: hoe kunnen kademuren efficiënt worden doorgelicht? In ‘field labs’ worden monitoring en sensoren in de praktijk getest. Binnenkort wil de gemeente marktpartijen erbij betrekken en ook Sonarski kan daarop inschrijven, zegt een woordvoerder.

Voor de field labs werkt de gemeente samen met AMS Institute, het instituut voor stads­onderzoek dat is opgezet door de universiteiten MIT, Wageningen en de TU Delft. Vooral die laatste universiteit heeft veel kennis in huis over bouwconstructies. AMS wil zich ook verdiepen in de logistiek en het oponthoud dat ontstaat als kades onbegaanbaar worden. “Zo’n kademuur is een civieltechnische opgave, een stapel stenen,” zegt AMS-directeur Kenneth Heijns. “Maar het is ook een sociale opgave, rond bereikbaarheid, data en groen.”

AMS heeft twee researchprojecten rond de kademuren. Behalve over nieuwe technieken om de ondergrond in kaart te brengen, gaat het ook om ‘bewezen sterkte’. “Je kunt uitgaan van een regeltje: deze kade is een risico,” legt Heijns het verschil uit. “Je kunt ook kijken naar de praktijk: deze kade functioneert tot op de dag van vandaag. Kan je die observatie gebruiken in een uitspraak over de betrouwbaarheid?”

Warmtepomp

De kademuren hebben te maken met veel andere stedelijke opgaven. Hoe wordt het oude centrum bevoorraad en verwarmd? Er zijn al hei­palen ontwikkeld die tegelijk werken als een warmtepomp, wat verwarming zonder aardgas mogelijk maakt. “Voor je het weet word je verlamd door alle mogelijkheden,” zegt Heijns. Sonarski’s idee om de kademuren onder water in kaart te brengen heeft ook een raakvlak met het onderzoek van AMS naar onbemande, zelfsturende boten, het ‘Roboatproject’.

Nieuwe technologie maakt het mogelijk om sommige kades met spoed aan te pakken, terwijl andere plekken wellicht even kunnen wachten. Dat is voor Kapitein misschien wel het grootste voordeel. “Nu is de opgave zo groot dat we niet eens weten waar we moeten beginnen.”

Als kades daadwerkelijk verzakken en direct met grote haast gerenoveerd moeten worden, lopen de kosten snel op. Het maakt al een groot verschil als dit soort verrassingen uitblijven en de kosten over tientallen jaren uitgesmeerd kunnen worden. “Als je hiervoor vijftig tot honderd jaar de tijd neemt, dan is het goed te doen.”

Inhaaloperatie à 289 miljoen euro

Decennialang werden kades alleen onderhouden als ze gebreken vertoonden, waardoor het achterstallig onderhoud zich heeft opgestapeld. Voor de komende vier jaar heeft het stadsbestuur het duizelingwekkende bedrag van 289 miljoen euro vrijgemaakt voor een grootscheeps opknapprogramma.

Tot 2023 worden om te beginnen 27 bruggen gerenoveerd en 800 meter kademuur. Ook wordt de vervanging van 3800 meter kademuur voorbereid. De totale kosten worden geschat op 450 miljoen.

In totaal worden 850 bruggen en 200 kilometer kademuur onderzocht. Eerst probeert de gemeente nog in kaart te krijgen welke plekken de grootste risico’s opleveren. Als na onderzoek blijkt dat kades te veel bewegen, kan bijvoorbeeld het besluit vallen om vrachtwagens daar te weren.

Deze week bleek dat tien kademuren in de grachtengordel ontlast moeten worden door het opheffen van parkeerplaatsen of door een verstevigingsconstructie. In de kademuren waren scheuren en andere beschadigingen gevonden. Na onderzoek van duikers bleek dat delen van deze muren in slechte staat zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden