PlusAchtergrond

Nieuw kennisplatform over relatie mens en dier: ‘Een dier is ook een individu’

Een dier is vaak nog een ding, ook in de wetenschap. Om daar verandering in te brengen, namen twee Amsterdamse studenten het initiatief voor een kennisplatform over de relatie tussen mens en dier. 

Fien Lindelauff: ‘We weten wat een mens voor een dier kan voelen, maar hoe zit het andersom?’ Beeld Getty Images
Fien Lindelauff: ‘We weten wat een mens voor een dier kan voelen, maar hoe zit het andersom?’Beeld Getty Images

Oké, dan doen we het zelf maar, dachten Caatje Kluskens en Fien Lindelauff toen zij tijdens hun studie aan de UvA met een lantaarn moesten zoeken naar een vak over de relatie tussen mens en dier. “Er zijn vakgroepen die veel aandacht aan het dier besteden, zoals biologie en ecologie, en er zijn veel vakken waarin de mens centraal staat,” vertelt Lindelauff, “maar mens en dier samen, dat is in Nederland nog zeldzaam. Er is een module Mens-Dier-Studies als onderdeel van de geesteswetenschappen, maar dan heb je het eigenlijk wel gehad. Dat vonden we erg mager.”

Aan de slag dus. Met ingang van deze maand is de academische wereld het Centrum voor DierMens Studies rijker, een kennisplatform voor de uitwisseling van wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen de mens en het dier. Of tussen de mens en de ándere dieren, verbetert Kluskens. “Een dier wordt nog vaak behandeld als een ding. Dat geldt bijvoorbeeld voor de economie en voor de rechtspraak, maar ook voor de wetenschap. Wij staan op het standpunt dat het dier moet worden gezien als een individu met emoties en een belevingswereld.”

Zo kijken de inmiddels afgestudeerde Kluskens (21) en Lindelauff (25) zelf ook naar dieren. De eerste groeide op in Brabant, in een huis met een grote tuin vol schapen en kippen, de tweede leerde als kind in Amsterdam anders naar ­dieren kijken tijdens de tekenles in Artis. Kluskens: “Ik voelde vriendschap voor de dieren bij ons thuis.” Lindelauff is nog steeds gefascineerd door dierentuindieren. “Er zijn bezoekers die voor één dier komen. En na verloop van tijd ­herkent dat dier de bezoeker ook. We weten wat een mens voor een dier kan voelen, maar hoe zit het andersom?”

Discussie en debat

De belevingswereld van dieren is nog braak­liggend terrein in de wetenschap. Terwijl het ­gevoelsleven van de mens de afgelopen eeuw tot de kleinste neurose gedetailleerd in kaart is ­gebracht, weten we nog weinig van wat er in een dier omgaat. “We vinden dat de wetenschap het dier serieus moet nemen,” zegt Kluskens. “Dat is wel een stap met grote consequenties. Zolang je een dier als ding behandelt, kun je er van alles mee doen. Als je het dier eenmaal als individu ziet, wordt dat een stuk lastiger.”

De oprichters lijken een gevoelige snaar te hebben geraakt. Sinds de aankondiging van de komst van het kennisplatform hebben zich al 150 wetenschappers aangemeld. “Uit diverse disciplines,” vertelt Lindelauff. “Er is zelfs ­iemand die zich bezighoudt met de ruimtevaart.” Die verschillende benaderingen passen bij de doelstellingen van het kennisplatform. Kluskens: “Het is nu even lastig met corona, maar het plan is om ook lezingen en debatten te organiseren. We willen graag discussie.”

Beeldvorming

Diverse wetenschappers zijn betrokken bij het kennisplatform. Hoogleraar Maarten Reesink van de UvA, die van de Mens-Dier-Studies, is medeoprichter en heeft de rol van voorzitter op zich genomen. Hij keek eerder naar de grote ­invloed van de tekenfilms van Disney op het denken van de mens over het dier. Uit Maastricht komt de expertise van taalwetenschapper Leonie Cornips, die onder meer onderzoek deed naar de taal van de koeien. Lindelauff: “Ook ­dieren hebben een taal. Koeien blijken bijvoorbeeld een vaste groet te hebben voor de boer.”

De relatie tussen mens en dier is als onderwerp van studie eindeloos interessant, vinden de ­oprichters van het kennisplatform. Op de website is inmiddels een aantal internationale ­onderzoeken verzameld, waaronder een vermaarde studie van de Engelse wetenschapper Lynda Korimboccus over wat die de ‘Peppa Big Paradox’ noemt: hoe kan het dat miljoenen kinderen dol zijn op de tekenfilmfiguur en tegelijkertijd ’s avonds varkensvlees eten? Lindelauff: “Een mooi voorbeeld. Peppa is een individu, het vlees op het bord is afkomstig van een ding.”

Bio-industrie

Kluskens deed tijdens haar studie onderzoek naar de manier waarop het NOS Journaal in zijn uitzendingen de bio-industrie in beeld brengt. “Ik heb dertig reportages bekeken en het viel op dat de dieren altijd anoniem in groepen worden getoond en nooit voorgesteld als individu. Het zijn altijd beelden van veel dieren bij elkaar. Die beeldvorming weerspiegelt hoe de samenleving denkt over dieren in de agrarische sector. Een woord als veestapel spreekt wat dat betreft boekdelen.”

De oprichters hopen dat de uitwisseling op het kennisplatform ook invloed zal uitoefenen op de publieke opinie. Er wordt gewerkt aan een aantrekkelijke website met vestigingen op de sociale media. Uiteindelijk moet het dier er ­beter van worden, zegt Kluskens. “Dat is het doel op de lange termijn. Om te beginnen willen we het onderzoek naar mens en dier stimuleren.” Lindelauff: “Als het centrum een succes wordt, is de kans groot dat er op universiteiten ook ruimte komt voor een minor en een master. Dat was de reden om hiermee te beginnen.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden