PlusExclusief

‘Niet drukker, maar veel drukker’: de roep om grenzen aan bevolkingsgroei neemt toe

Over amper tien jaar is Amsterdam qua inwonertal twintig procent gegroeid ten opzichte van 2021. Een onvermijdelijk gegeven? Of kan de groei worden gestuurd? De roep om meer migratieregels zwelt aan.

Bas Soetenhorst
In 2035 heeft Amsterdam er naar verwachting 175.000 inwoners bij. Beeld Joris van Gennip
In 2035 heeft Amsterdam er naar verwachting 175.000 inwoners bij.Beeld Joris van Gennip

Drukte in de stad. Als thema even van de radar gedurende de coronapandemie, maar weer terug van weggeweest. Als we demograaf Jan Latten mogen geloven verdwijnt het de komende decennia ook niet meer van de agenda: “Het wordt niet drukker, maar veel drukker.”

Latten, jarenlang hoofddemograaf van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), probeert daar als emeritus hoogleraar en publicist al langere tijd aandacht voor te krijgen. Want als Nederland in 2035 bijna 19 miljoen inwoners (nu: 17,8 miljoen) telt, zoals wordt voorzien, legt dat een nog grotere druk op het klimaat, de infrastructuur en woningmarkt. Tegen die tijd heeft Amsterdam er 175.000 inwoners bij, bijna evenveel als een stad als Nijmegen en 20 procent meer ten opzichte van 2021. De mijlpaal van 1 miljoen inwoners (nu: bijna 900.000), wordt in 2030 bereikt.

(Tekst gaat verder onder graphic)

Beschouwen we die groei in het dichtstbevolkte land van de Europese Unie (op Malta na) als gegeven of proberen we daar vat op te krijgen?

Net als Latten pleit publicist en hoogleraar Paul Scheffer voor een ‘duurzaam migratiebeleid’, dat de bevolkingsgroei zou kunnen temperen. Dat ligt gevoelig. Voor je het weet stoft PVV-leider Geert Wilders zijn idee voor een immigratiestop af. Maar centrumlinkse en -rechtse partijen willen ook antwoord op de vragen die Scheffer eerder al opwierp. Zij verzochten de regering in 2018 om nader onderzoek. Conform de poldertradities legde het vorige kabinet-Rutte de hete aardappel op het bord van de ‘Staatscommissie Demografische ontwikkelingen 2050’, die op zijn vroegst eind volgend jaar met een advies komt.

Niet tegenop te bouwen

Ondertussen wordt Hugo de Jonge ongeduldig, mede vanwege het migratiesaldo (het verschil tussen nieuwkomers en vertrekkers). Dat saldo heeft grote invloed op de bevolkingsomvang. In 2011 bedroeg het 30.000, de laatste jaren ligt het boven de 80.000 of zelfs 100.000.

Daar valt niet tegen op te bouwen, zei de minister van Volkshuisvesting eind september in het Nederlands Dagblad. “Er zal altijd migratie zijn en dat is ook nodig, maar je ziet nu dat we de spankracht van de samenleving overvragen.”

Dat is demograaf Latten met hem eens. Hij waarschuwt voor onderschatting van de problematiek, omdat de groeiprognoses in zijn ogen te laag zijn. Het CBS rekent voor de komende decennia met een jaarlijks migratiesaldo van iets minder dan 60.000. “Dit jaar stevenen we af op een saldo van meer dan 200.000 mensen,” aldus Latten.

Asielzoekers

Een voornaam deel daarvan kwam uit Oekraïne, vooral in het voorjaar. Dat kun je zien als incident. Maar volgend jaar houdt de groei aan, denkt Latten. Er wordt gerekend op 50.000 asielzoekers, terwijl dat er in de periode 2016-2020 zo’n 30.000 per jaar waren.

“Het CBS verwacht dat er in 2050 19,6 miljoen inwoners zijn in Nederland. Maar als het migratiesaldo niet terugvalt naar 60.000, maar op een krappe 100.000 blijft hangen, en het aantal geboortes en de levensverwachting groeien, kom je op bijna 21 miljoen mensen. Zijn we daar op toegerust?”

Latten vindt dat bij de ramingen ‘te veel wensdenken’ komt kijken. “Als je redeneert dat het rustiger wordt zodra er vrede in Oekraïne is, kom je bedrogen uit. De wereld is op drift, met oorlogen, klimaatpaniek. Dat zit niet in het CBS-algoritme, maar zul je blijven terugzien in het migratiesaldo.”

De afgelopen jaren is te laag geraamd, erkent Joop de Beer, onderzoeker van het demografisch instituut Nidi. “Maar dat gebeurt niet systematisch. Het CBS heeft daar ook helemaal geen belang bij. Er is ook wel eens te hoog geraamd. Over een langere periode bezien voorspelt het CBS voor zover mogelijk de ontwikkelingen heel netjes.”

CBS-onderzoeker Ruben van Gaalen noemt de aanname dat er jaarlijks in totaal 60.000 mensen bijkomen door immigratie ‘al heel fors’. “Het saldo is nu hoger, dat klopt. En in de huidige prognose voor 2023-2030 verwachten we een gemiddelde groei van 73.000 mensen door migratie. Maar het is zeer aannemelijk dat het ook weer minder wordt.”

Bovendien, zegt hij, rekende het CBS vorig jaar met het Nidi ook een ‘extremer scenario’ door, met een jaarlijks migratiesaldo tot aan 2050 van 93.000 mensen. “Maar het is op dit moment het meest waarschijnlijk dat het de komende decennia gemiddeld 59.000 zijn. Dat is echt substantieel.”

Amsterdam

Amsterdam heeft als vuistregel dat het migratiesaldo voor de stad gelijk is aan 10 procent van het landelijke migratiesaldo, al was dat percentage de afgelopen vier jaar gemiddeld 16. Afgaande op de nieuwste CBS-cijfers is het in 2022 nog hoger. In de eerste negen maanden kwamen er ruim 35.000 Amsterdammers bij, tegen 9400 in heel 2021. Ruim 5000 van de nieuwkomers zijn Oekraïners. De overige zijn vooral expats, arbeidsmigranten en buitenlandse studenten.

Dat het migratiesaldo voor Nederland en daarmee Amsterdam op lange termijn in de prognoses daalt, komt onder meer door de veronderstelde vermindering van het aantal arbeidsmigranten. “Oost-Europa kampt ook met vergrijzing,” zegt onderzoeker De Beer. “Daardoor zal daar de druk op de arbeidsmarkt ook toenemen en vermindert de drang om te emigreren naar landen als Nederland.”

De sombere economische vooruitzichten maken Nederland ook tot een minder aantrekkelijke plek, aldus De Beer. Het naar armere landen verplaatsen van arbeidsintensieve industrieën, zoals al is gebeurd met een deel van de naar Afrika verplaatste bloementeelt, kan ook bijdragen aan minder arbeidsmigratie.

Nareizigers

En hoewel veel deskundigen zeggen dat een strenger asielbeleid weinig uitmaakt, omdat niet meer dan zo’n tien procent van alle migranten de vluchtelingenstatus aanvraagt, benadrukt Latten dat dat over meerdere jaren gerekend meer impact kan hebben op de bevolkingsgroei. “Als je het aantal nareizigers meerekent en de gezinsuitbreiding die eenmaal op Nederlandse bodem plaats vindt, gaat het om een veel hoger gewicht in de bevolkingsgroei.”

Voor Amsterdam zou het ook verschil kunnen maken als het wettelijk mogelijk wordt de toestroom van buitenlandse studenten te sturen, wat Geert ten Dam, bestuursvoorzitter van de Universiteit van Amsterdam, vorig jaar bepleitte. Latten: “Zo zijn er allerlei knoppen om aan te draaien.”

Zowel De Beer als CBS-onderzoeker Van Gaalen waarschuwt voor een eenzijdige focus op het beperken van de instroom. “Je kunt niet overal tegen zijn,” aldus De Beer. “Als je geen welvaart wil inleveren en niet langer wil gaan werken, staat dat op gespannen voet met de wens voor minder immigratie. Je zult de vergrijzing moeten opvangen. Dan moet je nadenken over een hogere pensioenleeftijd, het bestrijden van deeltijdwerk en het toelaten van asielzoekers tot de arbeidsmarkt.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden