Reportage

Nationaal Holocaust Museum: hoe het verhaal van de Joodse kindermuur vorm krijgt

De verbouwing van de voormalige kweekschool tot Nationaal Holocaust Museum in de Plantagebuurt is in volle gang. De muur waarover de Joodse kinderen werden weggesmokkeld is nu zichtbaar. Een kijkje in de keuken van het in 2023 te openen museum.

Hanneloes Pen
Conservator Annemiek Gringold in de tuin van de oude kweekschool. Beeld Jakob van Vliet
Conservator Annemiek Gringold in de tuin van de oude kweekschool.Beeld Jakob van Vliet

De voormalige hervormde kweekschool in de Plantagebuurt is grotendeels ontmanteld en teruggebracht naar zijn oorspronkelijke vorm. Conservator Annemiek Gringold, die een rondleiding door het gebouw geeft, staat in lokaal 1 schuin tegenover de voormalige werkkamer van oud-directeur Johan van Hulst, die toestond dat Joodse kinderen die in afwachting van hun deportatie in de ernaast geleden crèche zaten, via zijn school werden weggesmokkeld .

In het lokaal deden de allerkleinste kinderen een middagdutje, omdat het in het dagverblijf zelf te druk was. Straks komt in dat lokaal slechts de familiewieg te staan van Hester van Lennep, die deel uitmaakte van het verzet. “In die wieg hebben heel wat weggesmokkelde Joodse baby’s uit de crèche die eerste nacht bij Hester van Lennep thuis geslapen, voordat ze verder gingen naar een onderduikadres,” zegt Gringold. Ze laat alvast verschillende sleutelplekken zien.

Over de muur

Een van die plekken is het voormalige schoolplein dat grensde aan de tuin van de crèche. Het deel van de muur waarover Joodse kinderen stiekem aan verzetsmensen werden overhandigd, die hen vervolgens in tassen, onder jassen of anderszins naar buiten smokkelden, is nu zichtbaar. “Als je over die muur kwam, had je als kind een kans van leven,” zegt Gringold.

Op het voormalige schoolplein komt een uitbouw, een soort serre, waar de bezoekers de foto’s kunnen zien van de niet-geredde kinderen. In de serre zelf wordt het verhaal verteld van de ongeveer zeshonderd kinderen die wel gered zijn.

De twee bovenste etages van de school worden afgebroken. Er komt een etage met een schuin dak voor terug dat ook als museumzaal wordt ingericht. Op die tweede etage wordt het verhaal verteld van de in Nederland woonachtige Joden van voor de oorlog, het opkomend nazisme, de vluchtelingenstroom die op gang kwam en de anti-Joodse maatregelen.

Deportaties

Op de eerste etage begint het verhaal van de deportaties (vanaf juli 1942), de vervolging, de kampen Westerbork en Vught en de kampen buiten Nederland, de moord op de Joden en van de weinige overlevenden die repatrieerden. “We hebben bewust gekozen om dat deel op de eerste etage te doen. De geschiedenis heeft een dieptepunt. Dan is het moeilijk om juist de trap op te gaan en die vervolging te aanschouwen.”

Ook het Joods verzet krijgt aandacht. “We hebben een paar bijzondere objecten, zoals de vuurwapens van verzetsstrijders en een sinterklaasmantel met geheime zakken en een geheime plek in de mijter waarin in 1942 en 1943 vervalste documenten werden vervoerd.”

Verder komt de eerste maquette er te staan die architect Daniel Libeskind maakte voor de eerst geselecteerde plek, in het Wertheimpark, van het Holocaust Namenmonument. Mensen uit de buurt protesteerden omdat ze er dan hun hondje niet meer konden uitlaten of er niet meer konden joggen. Er werd uitgeweken naar de huidige plek. Gringold: “Het publiek mag daar alles van denken. We willen laten zien dat dit project niet zo gladjes verliep.”

Ook de tegenover gelegen Hollandsche Schouwburg, verzamelplaats waarvandaan 46.000 Joden zijn gedeporteerd naar kampen, ondergaat een verbouwing. Op de herdenkingsplaats, de voormalige theaterzaal, komt een maquette te staan van de Joodse schouwburg die er ooit stond. De stemmen van de Joden die in afwachting waren van hun deportatie zullen er klinken, hun foto’s zijn te zien. Achterin de tuin komt een nieuw kunstwerk te staan waar bezoekers kunnen herdenken.

Hoewel de verbouwing voorspoedig verloopt, is de opening een paar maanden uitgesteld. Het nieuwe museum en de Hollandsche Schouwburg gaan in september 2023 open.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden