PlusInterview

Nationaal Coördinator pleit voor strenger bestraffen van Jodenhaat: ‘Antisemitisme is salonfähiger geworden’

Eddo Verdoner, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding: ‘Veel complotdenkers hebben een verdienmodel via sociale media en opbrengsten uit de verkoop van hun boeken.’ Beeld Marc Driessen
Eddo Verdoner, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding: ‘Veel complotdenkers hebben een verdienmodel via sociale media en opbrengsten uit de verkoop van hun boeken.’Beeld Marc Driessen

Antisemitisme steekt vaker de kop op. Eddo Verdoner, Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding, richt zijn pijlen op Holocaustontkenners en onlineverspreiding van antisemitisme. ‘Nu kunnen mensen nagenoeg straffeloos dergelijke uitingen doen.’

Hanneloes Pen

Er rust geen taboe meer op antisemitisme, constateert Eddo Verdoner, de eerste Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding in Nederland. Dat is vooral te zien op sociale media, waar het aantal antisemitische uitingen welig tiert. Het ministerie van Justitie financierde vorig jaar een onderzoek naar die antisemitische uitingen op internet in 2020. Uit een steekproef onder 2 miljoen internetberichten bleek dat 11 procent ervan een antisemitische lading bevatte.

Verdoner: “Antisemitisme is salonfähiger geworden. Velen uiten het ook niet meer anoniem. Vaak wordt er meegelachen als iemand een antisemitische opmerking maakt. Ik pleit voor een directe strafbaarstelling, dus direct een boete opleggen. Want nu kunnen mensen nagenoeg straffeloos dergelijke uitingen doen. Met boetes dring je het toch een beetje terug.”

De opkomst van het antisemitisme verklaart Verdoner door de opkomst van het populisme, crisissen als die rond covid en de opkomst van rechts-extremisme. “Een hele gevaarlijke dreiging. Dat heeft het verleden wel bewezen.”

Pamflet uit de negentiende eeuw

Ook Holocaustontkenners en complotdenkers als de Britse antisemiet David Icke wil hij aanpakken. Verdoner vreesde dat de gevaarlijke boodschap van Icke, die op de Dam wilde spreken maar uiteindelijk Nederland niet binnen mocht, uitwerking zou hebben op veel mensen.

Het verbaasde hem dat Icke, die ideeën verspreidt uit De Protocollen van de wijzen van Sion, een pamflet uit de negentiende eeuw dat suggereert dat Joden wereldwijd een geheime samenzwering vormen, van zoveel organisaties een podium kan krijgen. “Icke verspreidt zijn complottheorieën aan de hand van oude antisemitische fabels, verpakt in een nieuw jasje. En er zijn steeds meer groepen die denken dat de samenleving wordt geregeerd door Joodse elites.”

Het is een van de vormen van antisemitisme die Verdoner in zijn signaleringsfunctie als Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding (NCAB) bestrijdt. “De ongerustheid in de Joodse gemeenschap over zijn komst was heel groot. Ik ga als overheidsfiguur niet de barricade op, ik signaleer gevoelens van onveiligheid. Soms pak ik de megafoon en benader de pers, zoals in dit geval. Een andere keer pak ik de telefoon en bel de overheid.”

Verdoner, die in april vorig jaar werd aangesteld, is de eerste NCAB. Hij valt onder het ministerie van Justitie en heeft als taak ‘gevraagd en ongevraagd advies’ te geven over de aanpak van antisemitisme. Duitsland heeft al enkele jaren een coördinator antisemitismebestrijding. Ook in Engeland, Frankrijk en België zijn soortgelijke functies in het leven geroepen.

Reptielentheorie

In de media riep hij op om Icke niet toe te laten. “Men dacht aanvankelijk dat zijn reptielentheorie geen voedingsbodem zou vinden. Het drong langzaam tot mensen door. Als het wordt toegestaan dat dergelijke complottheorieën in het openbaar in Amsterdam verteld worden, is dat gevaarlijk voor Joden en de hele samenleving. Dan zijn de anti-Joodse geluiden straks ook weer luid in de straten te horen.”

De NCAB wil onder meer een expliciet verbod op de Holocaustontkenning en het bestraffen van online-antisemitisme gemakkelijker maken. Daarnaast wil hij een strengere aanpak van antisemitische spreekkoren in voetbalstadions door de inzet van nieuwe technieken, zoals gezichtsherkenning, registratie van incidenten en het direct stilleggen van wedstrijden. “Burgemeester Halsema verbood PSV-aanhang deze maand een wedstrijd van Ajax bij te wonen omdat ze tijdens een eerdere wedstrijd om de Johan Cruijffschaal antisemitische leuzen hadden geroepen. Dat is een duidelijk signaal.”

Onlineverkoop van boeken

Daarnaast is hij bezig de onlineverkoop van antisemitische boeken aan te pakken. “Veel complotdenkers hebben een verdienmodel via sociale media en opbrengsten uit de verkoop van hun boeken. Wij willen ervoor zorgen dat antisemitisme niet winstgevend wordt.”

Daar heeft hij al een succes mee geboekt. Bol.com gaat antisemitische boeken op voorspraak van Verdoner weren. Het bedrijf heeft een team van mensen aan het werk gezet om boeken die via de site worden verkocht, te scannen op antisemitisme. Verdoner doet een oproep aan andere webwinkels, platforms en bedrijven om zich aan te sluiten bij dit initiatief. “Ook Marktplaats, waar in het verleden bijvoorbeeld naziparafernalia te verkrijgen waren, zou hieraan mee kunnen doen.”

Joodse feestdagen

Een van de punten uit zijn plan is om meer bekendheid te geven aan het Jodendom, onder het motto: onbekend maakt onbemind. Hij doet een oproep aan de samenleving, de overheid, scholen en media. “Koester het Joodse leven. Vertel over de Joodse cultuur en Joodse feestdagen als Pesach en Chanoeka. Zo krijgen niet-Joden er een gezicht bij en kunnen ze zich relateren aan hun eigen feestdagen van Pasen en Kerstmis.”

Als coördinator heeft Verdoner en signaleringsfunctie om antisemitisme aan te kaarten in Den Haag. “Ik houd gesprekken met mensen uit de Joodse gemeenschap. Zo hoorde ik eerder dit jaar berichten van Joodse jongeren die niet naar bepaalde middelbare scholen willen, ook in Amsterdam, omdat ze bang zijn voor antisemitisme. Dat dat speelt, hoorden ze van vrienden of ze lazen erover in de media. Ze verbergen hun identiteit. Ik heb minister Yesilgöz van Justitie uitgenodigd, die met een groep van twintig Joodse jongeren heeft gesproken.”

Ook sprak Verdoner met een groep Joden die de oorlog heeft overleefd en zich zorgen maakt dat het verhaal van de Holocaust niet meer op scholen wordt verteld. “De geschiedenis van de Holocaust moet verteld blijven worden. Wij kijken hoe we dit kunnen ondersteunen zodat kinderen ermee kennis maken.”

‘Complottheorieën sijpelen door’

Uit cijfers van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (Cidi) blijkt dat er in 2021 een stijging van 36 procent van het aantal antisemitische incidenten was vergeleken met 2020. Sinds 2016 is er een toename van het aantal antisemitische incidenten, blijkt uit de Cidi-monitor: er waren 109 incidenten in 2016 en 183 incidenten in 2021. Cijfers voor dit jaar zijn nog niet bekend, maar het Cidi verwacht geen sterke afname of toename.

‘Opvallend is dat antisemitische complottheorieën doorsijpelen van onlinediscussiefora naar de straat. Complotdenken ligt steeds vaker ten grondslag aan verbaal geweld gericht tegen Joden. Tegelijk blijft antisemitisme zich voordoen op de manier die Joden ‘gewend’ zijn, zoals straatintimidatie, pesterij op school, beschuldiging van ‘Joodse almacht’ of verantwoordelijk worden gesteld voor de politiek in Israël,’ aldus het Cidi.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden