PlusAchtergrond

Misstanden bij riviercruises: ‘Op het Oost-Europese of Aziatische hotelpersoneel denken de reders makkelijk geld te besparen’

Nooit een dag vrij, werkdagen van 16 uur, paspoort afgepakt: bij het personeel van riviercruises worden regelmatig misstanden ontdekt, ook op boten die Amsterdam bezoeken. Daar moet wat aan veranderen, bijvoorbeeld door schippers en managers voortaan persoonlijk te gaan beboeten.

Paul Vugts
Rivercruiseboten aan de IJkade in Amsterdam. De schepen op de foto zijn niet die die in het artikel worden genoemd. ‘Een paar honderd’ schepen varen jaarlijks van Zwitserland via Duitsland over de Rijn naar Arnhem, en van daar door naar Amsterdam, Rotterdam en/of andere havenplaatsen – en weer terug. Beeld Marc Driessen
Rivercruiseboten aan de IJkade in Amsterdam. De schepen op de foto zijn niet die die in het artikel worden genoemd. ‘Een paar honderd’ schepen varen jaarlijks van Zwitserland via Duitsland over de Rijn naar Arnhem, en van daar door naar Amsterdam, Rotterdam en/of andere havenplaatsen – en weer terug.Beeld Marc Driessen

De Roemeense ‘laundry master’ op een door de politie, Arbeidsinspectie en de Inspectie Leefomgeving en Transport gecontroleerde riviercruiseboot had weliswaar die fraaie titel gekregen, maar zijn beloning voor het werk in de wasserij stak daar schril tegen af: 750 euro per maand voor 7 dagen per week werken, bijna 10 uur per dag.

Een landgenoot die 7 dagen per week in de keuken zei te werken, maakte zo 84 uur per week, in plaats van de 45 uur die stond genoteerd op de urenstaat – die hij zelf overigens nooit had gezien.

Een Indonesische kok op een ander schip vertelde de controleurs dat hij 100 uur per week werkte, nooit vrije dagen had en weinig pauzes. Evenals collega’s werkte ook hij dus veel meer dan de 45 uur per week die in de administratie was ingevuld. Voor welke werkzaamheden de codes stonden op die papieren die de bemanning maandelijks ondertekende: geen idee. Tegenover het enorme aantal overuren, stond geen vergoeding.

Ver onder het minimumloon

Het zijn geen uitzonderingen, blijkt tijdens de controles die de gezamenlijke instanties doen in hun tweejaarlijkse actieweken (de meest recente controles dateren van eind 2021: het einde van het vorige vaarseizoen). Ook tijdens losse controles na tips van bijvoorbeeld de Duitse politie of controles die eigenlijk op andere zaken zijn gericht, stellen de controleurs ‘negen van de tien keer’ vast dat het mis is met de arbeidstijden van medewerkers die het hele vaarseizoen lang 10 tot soms wel 16 uur per dag moeten werken tegen een gage dat ver onder het minimumloon ligt.

“Het is niet zo dat we voortdurend strafbare uitbuiting aantreffen, maar we zien wel door de jaren heen sterke signalen van misstanden,” zegt officier van justitie Otto van der Bijl, die het verscherpen van de controles leidt. “Zeker bij bepaalde rederijen is op zijn minst structureel sprake van slecht werkgeverschap.”

De reden van de misstanden is prozaïsch: de concurrentie is keihard en draait vooral om de prijzen. Luxe cruises kunnen wel 5500 euro per persoon per week kosten, maar op de veel eenvoudigere kan de passagier voor 500 euro per week mee. De boten en service in de verschillende categorieën komen ruwweg overeen, dus de klant kiest vooral de goedkoopste optie.

Nautisch of hotel?

Om de prijzen te kunnen drukken, wordt de bemanning door de Zwitserse, Duitse of Nederlandse reders zwaar onderbetaald. “De riviercruises hebben twee soorten bemanningen: de nautische en de hotelbemanning. Nautisch gaat het over het algemeen wel goed, maar op het Oost-Europese of Aziatische hotelpersoneel denken de reders makkelijk geld te besparen,” zegt Van der Bijl.

Soms moeten werknemers hun paspoorten inleveren of een borg betalen, zodat ze niet eenvoudig kunnen vertrekken. Soms moeten ze onverwacht voor kost en inwoning betalen. Niet altijd hebben de werknemers een idee hoe ze überhaupt thuis zouden moeten komen als ze vroegtijdig van boord zouden gaan.

Overigens voelen veel bemanningsleden zich niet uitgebuit en zijn ze, ondanks hun schamele loon voor keihard en lang werken, blij dat ze nog altijd meer verdienen dan in hun thuisland.

Toch, ook wie zich niet uitgebuit voelt, kan uitgebuit zijn. De wetten over arbeidstijden en het minimumloon gelden vanzelfsprekend ook aan boord.

Via Cyprus

Door gewiekste juridische constructies waren de misstanden soms lastig af te straffen. Reders huren hun personeel veelal in via specialistische uitzendbureaus die voornamelijk op Cyprus zijn gevestigd. Zodra de Arbeidsinspectie voor tonnen aan bestuurlijke boetes heeft opgelegd voor overtredingen van de Arbeidstijdenwet, de Vreemdelingenwet, onderbetaling of valsheid in geschrifte, laten de uitzendbureaus zich op Cyprus failliet verklaren en zijn de boetes niet meer te innen. Vervolgens wordt een nieuwe rechtspersoon opgericht en begint alles van voor af aan.

Nu gaan de instanties intensiever controleren én volgen ze dit net aangevangen vaarseizoen een nieuwe strategie. Voor het eerst zijn recent persoonlijke boetes opgelegd aan een schipper en diens plaatsvervanger – nautisch gezien immers als gezagvoerders de baas op het schip. Voor het valselijk invullen van het vaartijdenboek kregen zij 1000 respectievelijk 750 euro boete. Ook hotelmanagers kunnen strafrechtelijk vervolgd worden voor het vals invullen van de arbeidstijden.

De hoofdverantwoordelijken aan boord kunnen ook als verdachte worden aangehouden en verhoord, bijvoorbeeld over de verdenking van valsheid in geschrifte.

Eiland ver weg

Van der Bijl: “Zo gaan we de bestuursrechtelijke trajecten en de strafrechtelijke náást elkaar laten lopen. Uiteindelijk willen we ook naar de hoofdverantwoordelijke bazen toestappen, als die als intellectuele daders op een eiland ver weg zitten.”

Het contact met de gemeente Amsterdam over mogelijke extra eisen aan reders die hier afmeren om misstanden te bestrijden, bijvoorbeeld via gedragscodes, zijn vooralsnog op niets uitgelopen.

Wel kijken de betrokken instanties naar mogelijkheden voor een internationale gedragscode boven op de wettelijke regels.

Riviercruise naar Amsterdam

De controlerende instanties schatten dat ‘een paar honderd’ schepen van Zwitserland via Duitsland over de Rijn naar Arnhem varen, en van daar door naar Amsterdam, Rotterdam en/of andere havenplaatsen – en weer terug. Dan gaat het om zowel Nederlandse als internationaal ‘gevlagde’ schepen. Sinds enkele jaren worden ook buitenlandse schepen gecontroleerd.

De helft heeft Amsterdam als hoofdbestemming, veelal in combinatie met populaire plaatsen aan het IJsselmeer zoals Hoorn, Enkhuizen of Lelystad, met soms een doorvaart naar Zwolle. Sommige cruises varen naar Zeeland. Aanmeren in Amsterdam is relatief duur, wat soms een reden is in de omgeving aan te meren voor de nacht.

In 2016 meerden bijvoorbeeld 1830 schepen aan in Amsterdam, de meeste meermaals.

Voor de coronapandemie zaten de riviercruises in de lift, met zo’n 400.000 passagiers per jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden