Minderjarigen komen gemakkelijk aan e-sigaret, 30 Amsterdamse winkels beboet

Het is eenvoudig voor minderjarigen om aan een e-sigaret te komen, blijkt uit een controle waar de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) dinsdag over berichtte. Van de 51 winkels die zij afgelopen zondag in Amsterdam controleerde, verkochten 30 winkels e-sigaretten aan minderjarigen. Daarmee hield bijna 60 procent van de verkopers zich niet aan de regels.

Anna Herter en Jesper Roele
Wanda de Kanter: ‘Waarom mag iedere winkel dit soort ellende verkopen? Op deze manier gaat het niet lukken met die rookvrije generatie.’ Beeld
Wanda de Kanter: ‘Waarom mag iedere winkel dit soort ellende verkopen? Op deze manier gaat het niet lukken met die rookvrije generatie.’

In verschillende delen van de stad bezochten 17-jarige testkopers souvenirwinkels, smartshops en kleine supermarkten. Vooral bij souvenirwinkels gingen de e-sigaretten zonder vertoon van een legitimatiebewijs over de toonbank. Dat leverde de winkels een boete op tussen de 1360 en de 9000 euro, afhankelijk van de grootte van de winkel. Bij drie overtredingen in één jaar kan de NVWA de winkel tijdelijk verbieden nog tabaksproducten te verkopen.

Dat bijna 60 procent van de winkels niet om een legitimatiebewijs vroeg, vindt ex-longarts Wanda de Kanter ‘nog meevallen’. Zij zet zich als voorzitter Stichting Rookpreventie Jeugd in om jongeren van het roken af te houden. “Het is ongelofelijk makkelijk voor deze groep om aan e-sigaretten te komen,” zegt zij. “Je ziet die dingen overal liggen, bij de avondwinkel tot de Primera. Daarnaast wordt ook nog online besteld en gehandeld op het schoolplein. Daar valt niet tegenop te controleren.”

Influencers op TikTok

Vanuit haar stichting bezoekt De Kanter met regelmaat middelbare scholen en ziet hoe normaal het e-roken daar op jonge leeftijd al is. “Ik kom soms in klassen met 12- en 13-jarigen waar dan tot vijftig procent van de klas vapet. Ze komen ermee in aanraking via influencers op TikTok en andere sociale media, en komen af op de lekkere smaakjes. Het is goedkoop, makkelijk in je hand te verstoppen en bovenal dus hartstikke simpel te verkrijgen.”

Dat laatste ziet ook Emil ’t Hart, voorzitter van de Elektronische Sigaretten Bond (Esigbond). “Wij zeggen al langer tegen de NVWA dat ze strenger moeten controleren. Als wij knaapjes van 16 jaar weigeren in onze speciaalzaken, lopen ze lachend weg. ‘Ik koop het wel op het schoolplein’, zeggen ze dan, ‘of bij de avondwinkel verderop in de straat’.”

‘Ongemerkt verslaafd’

“Het is een ernstig probleem,” zegt De Kanter, “want als je de hele dag aan zo’n ding zit te lurken krijg je hartstikke veel nicotine binnen en raak je ongemerkt verslaafd.” Dat kan volgens haar leiden tot onder meer stress, gedragsstoornissen, andere verslavingen en leerproblemen. “Bovendien is het een opstapje naar echte sigaretten.”

De Kanter pleit voor een vergunningstelsel voor e-sigaretten, zodat ze alleen in speciaalzaken kunnen worden verkocht. “Waarom mag iedere winkel dit soort ellende verkopen? Op deze manier gaat het niet lukken met die rookvrije generatie.” Ze doelt op het streven van de overheid om in 2040 Nederlandse jongeren geheel van het roken afgebracht te hebben.

Ook ‘t Hart zou graag zien dat het verkopen van e-sigaretten aan speciaalzaken wordt overgelaten. Want naast het slecht controleren op leeftijd, wijst hij op nog een ander probleem: er zouden in menig winkel ook illegale producten in omloop zijn, waarbij bijvoorbeeld geen waarschuwingsteksten op de verpakking staan, of het nicotinegehalte van de vloeistof hoger is dan toegestaan. “Ook daar moet op gecontroleerd worden, roepen wij steeds.”

Smaakjes en snus

Dat er nog werk aan de winkel is om de doelstellingen voor 2040 te halen, blijkt ook uit de laatste cijfers van het CBS over rokende jongeren. Na een jarenlange daling nam het aantal rokende jongeren in 2021 voor het eerst juist weer toe: van 7,7 procent in 2020 naar 8 procent vorig jaar. Recente cijfers over het aantal vapende jongeren zijn er niet.

Naast (e-)roken is er ook nog snus, nicotinezakjes die onder de bovenlip worden geplaatst. Snus met 0,035 of meer milligram nicotine per zakje mogen niet meer worden verkocht in Nederland, desondanks wordt ook dit middel gebruikt in de stad. Al met al lijkt nicotine een comeback te maken bij jongeren, schreef Het Parool al eerder.

Geen smaakjes

Na allerlei maatregelen op normale sigaretten te hebben ingevoerd, zoals het onaantrekkelijk en duurder maken van de pakjes, legt de overheid voorzichtig ook de e-sigaret aan banden. Zo werd afgelopen week bekend dat vanaf oktober 2023 geen smaakjes meer mogen worden verkocht.

Daar is ‘t Hart minder over te spreken. “Er moet voor worden gezorgd dat jongeren niet aan dit spul kunnen komen. Maar vapen is ondertussen ook een hulpmiddel om rokers van echte sigaretten af te helpen, en daar helpen smaakjes ook bij. Ons doel is om te verkopen aan verstokte rokers.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden