PlusAchtergrond

Minder toerisme heeft ingrijpende gevolgen: ‘Inperken leidt tot tweedeling in de stad’

Langzaam keert de toerist terug in Amsterdam ­– en daarmee ook de problemen. De gemeente wil minstens 10 procent minder toeristen. Maar gastvrijheid is verweven met de stad. Kosten de ingrepen niet meer dan ze opleveren? Vandaag: de gevolgen voor economie en werkgelegenheid.

null Beeld Marjolein van Damme
Beeld Marjolein van Damme

‘Toerisme is een van de groeisectoren van de stedelijke economie en speelt in het functioneren van de binnenstad een belangrijke rol. In vergelijking met andere toeristische bestemmingen verliest Amsterdam marktaandeel en zal het zijn vooraanstaande positie krachtiger moeten benutten.’ Beleidsplan Binnenstad, gemeente Amsterdam, 1993.

Bijna dertig jaar later wordt met angst en beven gekeken naar de terugkeer van de decennia­lang zo vurig gewenste toerist en dagjesbezoeker. Want daarmee keert ook de drukte terug. Om de bijbehorende overlast te voorkomen, wil Amsterdam die stroom aan banden te leggen.

Levensbloed

Ten opzichte van 2019 moet het aantal toeristen dat in de stad slaapt tenminste 10 procent omlaag, van 21,8 miljoen overnachtingen naar minder dan 20 miljoen. Met een trits andere ingrepen, van het weren van niet-Amsterdammers uit coffeeshops tot het reguleren van het winkel- en horeca-aanbod, moet ook het aantal dagjesmensen in toom worden gehouden.

Maar bezoekers zijn het levensbloed van de stad. In 2019 besteedden 10,3 miljoen toeristen en 11,3 miljoen dagbezoekers 18,6 miljard euro bij Amsterdamse bedrijven. De toegevoegde waarde aan de Amsterdamse economie was ­7­ miljard euro. Toerisme is daarmee ruwweg goed voor 9 procent van de economische waarde van Amsterdam.

Toerisme en bezoek zijn zo innig verweven met de haarvaten van de stad, dat elke ingreep gevolgen heeft voor wat we als waardevol beschouwen. “Je kunt het uitrekenen,” zegt econoom Bert Tieben van onderzoeksbureau SEO. “10 procent minder bezoekers betekent tenminste 10 procent minder inkomsten voor winkels, cafés, restaurants, cultuur en voorzieningen.”

Banen op de tocht

“In veel van die sectoren ligt de winstmarge lager. Dat betekent dat het wegblijven van bezoekers het verschil kan maken. Als op de lange termijn minder bezoekers komen, dan verdwijnen er voorzieningen in Amsterdam waarvan ook Amsterdammers gebruikmaken. In de cultuursector of het openbaar vervoer ligt dat anders, maar als de bijdrage van bezoekers daar minder wordt, dan moeten Amsterdammers meer aan de tram of het museum betalen.”

Voor tienduizenden Amsterdammers zullen de gevolgen ingrijpender zijn. De bezoekerseconomie levert de stad 77.000 arbeidsplaatsen op, ruim 11 procent van het aantal banen in Amsterdam. Die staan al op de tocht door de coronacrisis en worden verder bedreigd door bezoekersbeperkingen.

“De rekening van de grote bezoekersstroom kan niet zomaar bij ondernemers en werknemers worden neergelegd,” zegt bestuurder Edwin Vlek van FNV Recreatie. “Er is jarenlang bewust vol op toerisme ingezet. Nu vindt men het te veel, waardoor er allerlei maatregelen komen die bedrijven en mensen treffen. Dat gaat ten koste van werkgelegenheid. Vaak juist niet ten koste van bedrijven die het slecht voorhebben met hun werknemers, maar vooral die bedrijven die voor hun mensen zorgen.”

Kwetsbare groepen

Cees-Jan Pen, lector ondernemende regio aan Fontys Hogescholen, maakt zich daarbij zorgen over de positie van kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt. “Ik hoop dat het gesprek over bezoekers breder wordt dan drukte inperken alleen. Massatoerisme levert juist banen op voor mensen met een minder hoge opleiding.”

Maatregelen om toeristen en bezoekers te weren heeft gevolgen voor winkels, horeca en toerisme, vervolgt Pen. “Dat zijn sectoren waar mensen vaak hun carrière op de arbeidsmarkt starten, praktijk­onderwijs volgen en ervaring opdoen.”

Er dreigt volgens hem een tweedeling. “De overlast zit in een deel van de binnenstad, de impact op de werkgelegenheid landt vooral in buitenwijken, waar drukte geen issue is. Waar kan deze groep straks nog terecht? Amsterdam legt ook de haven aan banden voor woningbouwplannen, de luchtvaart staat onder druk. Plekken waar deze groep en mensen met afstand tot de arbeidsmarkt werk vinden.”

Indirecte gevolgen

De ingrepen zullen ook indirecte gevolgen hebben, zegt Jeroen Klijs, lector sociale impact van toerisme aan de BUas-hogeschool in Breda. “Een levendige bezoekerseconomie heeft een relatie met het vestigingsklimaat van je stad. Als je interessant bent voor bezoekers ben je ook interessant voor bedrijven om zich te vestigen. De gevolgen van inperking van de bezoekersstroom op de hele economie van groot-Amsterdam zal naar verwachting beperkt zijn, maar onderschat de indirecte gevolgen niet. Ergens zal de pijn worden gevoeld.”

In een eerder dit jaar door Klijs geleid onderzoek naar de maatschappelijke waarde van toerisme en recreatie blijkt de verwevenheid van de gastvrijheidssector met de rest van de economie. “De positieve waarde van horeca, winkels en recreatieve voorzieningen voor de leefomgeving is groot. Maar denk ook aan evenementen, cultuur, natuur en erfgoed.”

“Ik kan me voorstellen dat op de korte termijn mensen blij worden van het inperken van de bezoekersstroom. Maar daarbij moeten de positieve effecten van de aanwezigheid van toeristen en recreanten niet worden vergeten. Het feit dat er voorzieningen voor bezoekers zijn, vergroot de kwaliteit van de leefomgeving. Een groot deel van de voorzieningen is er niet alleen voor bezoekers, maar ook voor bewoners.”

‘Positieve effecten zijn groter’

Econoom Tieben van SEO werkte vier jaar geleden mee aan een onderzoek in opdracht van de gemeente Amsterdam naar de maatschappelijke kosten van toeristen en bezoekers. Conclusie: ‘Het aantal bezoekers en hun bestedingen zijn sterk gegroeid, terwijl de meeste negatieve effecten voor de stad als geheel stabiel zijn gebleven of zijn gedaald.’

Hij waarschuwt dan ook voor maatregelen die toerisme en bezoek in de hele stad aan banden leggen. “Die overlast merk je op specifieke plekken in de stad. De rest van de stad heeft er minder last van. Je kunt het probleem isoleren door op die plekken maatwerk te leveren. Maar ook voor Amsterdam als geheel geldt dat de positieve effecten veel groter zijn dan de negatieve.”

Zomerserie

‘De bezoeker keert terug’ onderzoekt de gevolgen van het toerismebeleid en het belang van de terugkerende toerist voor de stad. Dit was aflevering 1.

Afleveringen:
1. Economie en werkgelegenheid
2. Hotels
3. Horeca
4. Musea
5. Vervoer
6. Winkeliers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden