Amsterdam Bewaar

Middeleeuwse stadsmuur ontdekt bij het Singel

Tijdens de werkzaamheden kwamen oude natuurstenen tevoorschijn.
Tijdens de werkzaamheden kwamen oude natuurstenen tevoorschijn. © Gemeente Amsterdam

Tijdens werkzaamheden aan de kade van het Singel ter hoogte van het Kattengat zijn overblijfselen van een Middeleeuwse stadsmuur ontdekt.

Stadsarcheoloog Jerzy Gawronski had al een vermoeden dat er ergens in de historische binnenstad resten moesten zijn van de stadsmuur, maar nooit kwam iets naar boven dat ouder was dan de negentiende eeuw - met uitzondering van één losse steen op de Geldersekade.

Tot vorige week vrijdag op het Singel. Vanwege kadewerkzaamheden werd het grachtenwater deels weggepompt, zodat de buitenste laag bakstenen verwijderd kon worden. Achter die muur, die normaal gesproken onder water staat, bleek een deel van de stadsmuur te zitten waarmee Amsterdam zich tussen 1480 en 1603 beschermde.

Maandag werd de gehele muur blootgelegd, en vonden de stadsarcheologen 27 aaneengesloten Middeleeuwse natuurstenen. Ze zijn met hun formaat van zo'n dertig bij zeventig centimeter opvallend groot.

Geen spoor
De stadsmuur werd in 1480 in opdracht van landsheer Maximiliaan van Oostenrijk gebouwd, en liep van de Haarlemmersluis op het Singel via de Munt, de Kloveniersburgwal, de Nieuwmarkt en de Schreierstoren naar de Geldersekade. Op de oudste nog bestaande stadsplattegrond van Amsterdam, die van Cornelis Anthoniszoon uit 1538, is 'ie duidelijk te zien. 

"In heel Amsterdam is er geen spoor te vinden van deze muur, en dit is ook het eerste aaneengesloten stuk stadsmuur dat we ooit zijn tegengekomen," vertelt stadsarcheoloog Gawronski opgetogen.

"De steunberen aan de achterkant zijn er ook nog. Die grote natuurstenen blokken dienden in feite als fundering van halfronde bogen van zo'n vijf meter hoog. Bovenop die bogen lag een pad, de loop- of weergang. Daarop liepen de soldaten, om vanachter de kantelen van de stadsmuur Amsterdam te verdedigen." Toen de stad in het einde van de zestiende eeuw werd uitgebreid met onder andere de Herengracht werd de muur overbodig, en dus gesloopt.

De komende maand worden de stenen voorzichtig verwijderd, omdat de houten palen waar ze op rusten niet meer voldoende steun bieden en er een nieuwe, betonnen fundering nodig is. Daarna worden ze net als het eenzame steentje op de Geldersekade teruggeplaatst in de nieuwe kade. Boven het water dit keer, zodat iedereen ze kan bewonderen. Gawronski: "Dit is echt het Middeleeuwse Amsterdam, dus dat willen we behouden."