null

PlusExclusief

Met de oorlog in Oekraïne gaat het op de Zuidas ineens over ethiek

Beeld Robin Alysha Clemens

De oorlog in de Oekraïne laat ook sporen na aan de Amsterdamse Zuidas. Meerdere advocatenkantoren namen afgelopen week afscheid van goedbetalende Russische klanten. ‘Waar leg je de grens?’

Wouter Laumans en Bas Soetenhorst

Houthoff aan de Amsterdamse Zuidas is een gerenommeerd advocatenkantoor met een goede reputatie. Onder de circa 300 advocaten bevinden zich meerdere hoogleraren en, sinds juni vorig jaar, een oud-hoofdofficier van justitie van het functioneel parket.

Afgelopen voorjaar nam Houthoff afscheid van Marielle Koppenol-Laforce. In de twee decennia die ze er werkte, groeide het advocatenkantoor uit tot een van de grootste van Nederland. De in internationale arbitragezaken gespecialiseerde Koppenol-Laforce droeg daar haar steentje aan bij. Op haar laatste werkdag bij Houthoff werd ze geridderd in de Orde van Oranje Nassau door de burgemeester van Zandvoort.

50 miljard dollar

Ter ere van haar afscheid is een Liber Amicorum gemaakt. Aan dit vriendenboekje leveren 37 auteurs een bijdrage. In het hoofdstuk ‘Vertrouwen in de rechtspraak’ is het de beurt aan Rob Meijer. Met Koppenol- Laforce was hij namens Houthoff betrokken bij de moeder aller Russische rechtszaken die op Nederlandse bodem worden uitgevochten: de strijd om de Yukos Awards. Inzet is een duizelingwekkende schadevergoeding van 50 miljard dollar, die Rusland niet wil betalen aan drie oud-aandeelhouders van het onteigende oliebedrijf Yukos.

Koppenol-Laforce en Meijer speelden voor Houthoff een beeldbepalende rol namens de Russische Federatie. Hiervoor werd het kantoor in 2017 internationaal onderscheiden met de prestigieuze Global Dispute of the Year Award van The American Lawyer.

Verontwaardiging

Ter ere van het afscheid van zijn collega blikt Rob Meijer terug. Daarbij kan hij zijn verontwaardiging over juridische nederlagen moeilijk bedwingen. Zo schrijft hij over ‘de niet of nauwelijks verholen antipathie van de Nederlandse ‘elite’, inclusief rechters en media, jegens het officiële Rusland (‘Putin c.s.’)’. Dat de oprichter van Yukos beweerde slachtoffer te zijn van een samenzwering vanuit het Kremlin – een veronderstelling die vrijwel iedere Ruslandexpert onderschrijft – kan toch geen reden zijn de Nederlandse regels rond faillissementen terzijde te schuiven, aldus Meijer. Die de Yukosoligarch in kwestie kwalificeert als ‘Ruslands grootste belastingontduiker’.

Het zijn stevige woorden, zeker voor een keurige Zuidasjurist. Lang waren ze te lezen via de website van Houthoff. Sinds donderdag niet meer. Enkele uren nadat Houthoff had bekendgemaakt de relatie met de Russische Federatie en daaraan gelieerde personen en bedrijven te beëindigen, werd het Liber Amicorum van de site gehaald.

‘Het Kremlinkantoor’

The times they are a-changin. Wat vorig jaar nog gold als niet meer dan een vilein trapje na tijdens een potje napleiten onder gelijkgestemden, oogt sinds de inval van Vladimir Poetin in Oekraïne heel anders. Net als de bijnaam van Houthoff: het Kremlinkantoor. Twee weken geleden nog een soort geuzennaam die lacherig gebezigd werd op borrels, nu is de lading anders. En waar Rob Meijer begin deze week nog inging op vragen van deze krant over de Ruslandconnectie, verwijst hij nu naar de woordvoerder van het kantoor. “Ik mag niks meer zeggen.”

null Beeld Robin Alysha Clemens
Beeld Robin Alysha Clemens

Torenhoge uurtarieven

Door de oorlog aan de oostgrens van Europa is ook een veenbrandje aan de Zuidas opnieuw opgelaaid. Hoe is het eigenlijk gesteld met de moraliteit binnen de corporate advocatuur?

“Wij hebben, na de Russische annexatie van de Krim in 2014 besloten om een hele grote Russische energieklant de deur te wijzen,” vertelt Sander Bierens, eigenaar van Bierens Incasso Advocaten. “Dat heeft ons een deel van onze omzet gekost. Voor dergelijke waarden moet je soms pijn lijden”.

Bierens is een relatief bescheiden advocatenkantoor. Aan de Zuidas, waar de big bucks verdiend worden, hadden ze de afgelopen jaren aanmerkelijk minder scrupules. In perspublicaties die de afgelopen jaren verschenen over advocaten die het Kremlin en al dan niet uit de gratie gevallen oligarchen vertegenwoordigden, komt steevast één ding naar voren: royale uurtarieven. Bij Russische klandizie wordt de rekening met een vork geschreven.

In een kwaad daglicht

“Het is een gegeven dat de Zuidas een dikke boterham verdient aan het adviseren van de Russische staat, Russische staatsbedrijven en allerlei Russische oligarchen die het foute regime in Moskou in het zadel houden en aldus het medefinancieren van de staatskas van Poetin,” stelde Jan Padberg, partner van Zuidasadvocatenkantoor HVG law, kort na de Russische inval. Hij deed er een oproep bij om dienstverlening aan Russische klanten met banden met het Kremlin te staken.

De Amsterdamse deken van de orde van advocaten, Evert Jan Henrichs, waarschuwde dat advocatenkantoren die de Russische overheid verdedigen het ‘aanzien van de advocatuur’ raken. Twee dagen later besloten Houthoff en NautaDutilh te stoppen met Russische klandizie.

Hoewel dat, in het huidige anti-Ruslandsentiment met instemming werd begroet, klinkt hier en daar ook kritiek. “Iedereen heeft recht op bijstand,” zegt een vooraanstaande Zuidasadvocaat die anoniem wil blijven. “Als je zegt: Russen niet, waar leg je dan vervolgens de grens? Saoedische prinsen wel? Chinese bedrijven? Persoonlijk kun je zeggen: ik wil jou niet als cliënt, jij hebt foute dingen gedaan tegen Oekraïne. Maar je kunt niet zeggen dat advocaten die daar anders over denken de beroepsgroep in een kwaad daglicht stellen. Het gaat om een kernwaarde van de Nederlandse advocatuur, het recht op bijstand.”

Belastingoptimalisatie

Daarmee wordt alles op één hoop gegooid, zegt rechtsfilosoof Iris van Domselaar. “Het recht op bijstand door een advocaat wordt nu aangevoerd als argument voor het adviseren van rijke, machtige buitenlandse klanten die op zoek zijn naar ‘belastingoptimalisatie’. Je kunt je afvragen of de Nederlandse advocatuur wel bedoeld is voor dit type dienstverlening. In dat licht vallen er ook kanttekeningen te plaatsen bij het feit dat de Nederlandse rechtsstaat het podium is waarop Russische oligarchen met behulp van de juridische elite hun ruzies beslechten, terwijl gewone burgers vaak geen advocaat kunnen betalen.”

Kantoren die zich er nu op voorstaan alleen op te komen voor tegenstanders van Poetin – in de praktijk oligarchen die ruzie met het Kremlin hebben gekregen – staan ogenschijnlijk aan de goede kant van de streep. Maar Anders Åslund, Zweeds kenner van de economische politiek in Rusland, stelt dat hun fortuin is verweven met Russisch overheidsgeld. En oligarchen huren in Europa ‘de beste advocaten (..) om hun gelden te verbergen en wit te wassen’, schreef Åslund eind 2020 in een artikel voor de internationale denktank Atlantic Council.

null Beeld Robin Alysha Clemens
Beeld Robin Alysha Clemens

Beroepseed

Advocaten, die per definitie partijdig zijn, zweren bij het afleggen van de beroepseed dat ze geen zaak zullen aanraden of verdedigen waarvan ze in gemoede niet geloven dat die rechtvaardig is. In de discussie die nu woedt, wordt nogal eens verwezen naar die eed. Critici wijzen er vervolgens weer op dat bij de eed gezworen wordt op de zaak en niet op de klant. Bij Houthoff liet men begin deze week weten dat de bijstand aan Rusland altijd technisch juridisch is geweest en dat het kantoor nimmer Poetins ideologie of iets dergelijks in enig processtuk heeft verdedigd.

Van Domselaar hoopt op meer aandacht voor de ethische valkuilen van de corporate advocatuur. “In Nederland wordt corporate social responsibility niet meegenomen in de gedragsregels voor de advocatuur. Dat zou eigenlijk wel moeten. Wat dat betreft is de kwestie rondom het bijstaan van de Russische klanten misschien een goede wake-upcall.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden