Plus Achtergrond

Met Amsterdam Time Machine terug naar de bioscoop van 1910

Wie waren de bewoners van de Zeedijk rond 1700? Hoe zag Cinema Parisien op de Nieuwendijk eruit en waar maakte de 16de-eeuwse schilder Dirck Barendsz zijn schilderijen? Amsterdam Time Machine brengt het cultureel erfgoed van de stad in beeld.

Reconstructie Cinema Parisien 1910, destijds op Nieuwendijk 69 in Amsterdam. Beeld Universiteit van Amsterdam-CREATE

Cinema Parisien in de bocht van de Nieuwendijk heeft op de kop af 77 jaar bestaan. Bezoekers konden er niet alleen stomme films, maar ook verleidelijke dames in weinig verhullende badpakken op het doek zien. Jean Desmet, bioscoopeigenaar en filmdistributeur, opende de ­cinema op de Nieuwendijk 69 in het jaar 1910. Het pand werd in 1987 afgebroken voor de uitbreiding van het Victoriahotel.

Met de historische zoekmachine Amsterdam Time Machine kan een bezoek gebracht worden aan een digitale reconstructie in 3D van Cinema Parisien, gemaakt op basis van bouwtekeningen uit het Stadsarchief en foto’s uit de Beeldbank van het archief. In het digitale model is het mogelijk de entree en filmzaal te betreden, vervolgens plaats te nemen op een stoel en met een klik op het filmdoek een film – De Sabijnse maagdenroof uit 1910 – te zien.

Reconstructie van Cinema Parisien 1910. Beeld Universiteit van Amsterdam-CREATE

“We weten dat er in de entree een tegeltableau hing. Hoe dat er precies uitzag, is onbekend maar bij café ’t Loosje op de Nieuwmarkt is zo’n tableau nog intact. We hebben een foto daarvan in de virtuele bioscoop geplaatst, zodat mensen een idee krijgen hoe het er ongeveer uitzag. Verder waren er winkeltjes waar bier en kaartjes voor de film werden verkocht,” zegt Julia Noordegraaf, hoogleraar digitaal erfgoed aan de Universiteit van Amsterdam. Zaterdag geeft zij op de jaarlijkse Universiteitsdag een presentatie over de Amsterdam Time Machine. Volgende week doet Noordegraaf dit nogmaals bij de Amsterdamlezingen, de slotmanifestatie van cultureel festival WeMakeTheCity.

Volksvermaak

De kleindochter van Jean Desmet vertelde in het tv-programma Andere Tijden dat er geen stoelen waren in de bioscoop van haar grootvader en dat de bezoekers de films staand bekeken. “In het archief van Cinema ­Parisien, dat nu in het Eye Filmmuseum ligt, vond ik een reçu voor de levering van 186 ­stoelen vlak voor de opening van de bioscoop. De stoelen zijn dan ook in de tijdmachine in­getekend,” zegt Noordegraaf.

Reconstructie Cinema Parisien 1910. Beeld Universiteit van Amsterdam-CREATE

Op een plattegrond van de stad zijn alle bioscopen van 1921 in kaart gebracht. De eraan toegevoegde tramlijnenkaart maakt duidelijk dat bijna alle bioscopen aan een tramlijn lagen. “De bioscopen lagen in minder dure buurten van de stad, zo blijkt uit de kaart waarop de jaarlijkse huurprijzen per wijk staan afgebeeld. Bioscopen werden gezien als volksvermaak. Ze kwamen voort uit de kermiswereld en werden niet beschouwd als hogere kunst.”

Over zestiende-eeuws Amsterdam is weinig bekend, zegt de hoogleraar. In de zoekmachine is wel het woonhuis annex atelier van de schilder Dirck Barendsz (1534-1592) aan de Warmoesstraat terug te vinden. De bezoeker kan rondkijken in zijn winkel, waar de schilderijen tegen de wand staan opgestapeld. Via de trap belandt de tijdreiziger in zijn atelier. De Amsterdamse schilder, die bij de Italiaanse meester Titiaan studeerde, woonde zelf in het achterhuis.

Familiefoto’s uploaden

“De bezoeker kan straks in de Amsterdam Time Machine Barendsz’ schilderijen terugvinden, net als informatie over zijn klantenkring, collega-schilders, zijn inspiratiebronnen en de reizen die hij bijvoorbeeld naar Venetië maakte,” zegt Noordegraaf.

Het idee is ook dat de Amsterdammer gaat meebouwen aan de tijdmachine. Over enkele ­jaren moet de Universiteit van Amsterdam beschikken over een humanities lab. Amsterdammers kunnen er foto’s en documenten uploaden en verhalen toevoegen over de stad en hun ­familiegeschiedenis. “We willen de hele stad ontsluiten. Het is een historische zoekmachine die plekken, gebeurtenissen, documenten, boeken, muziek en zelfs stadsgeluiden allemaal aan elkaar koppelt. Dat is erg leuk voor de doorsnee Amsterdammer, maar ook belangrijk voor het onderzoek van ­historici.”

Cultureel erfgoed

De Universiteit van ­Amsterdam werkt aan de Amsterdam Time ­Machine, een virtuele ruimte-tijdmachine die de sociale, culturele en geografische ontwikkeling van de stad in kaart brengt. Bezoekers kunnen met de zoek­machine het verleden van de stad en het cultureel erfgoed verkennen en bijvoorbeeld de bouw van de grachtengordel aan de hand van een animatie bekijken, huizen binnenwandelen, bewoners traceren en gebeurtenissen terugvinden. Amsterdam Time ­Machine, waarvoor allerlei databestanden aan elkaar worden gekoppeld, is onderdeel van het project Time Machine Europe. Een groot aantal steden werkt aan historische zoekmachines. Dat allemaal in navolging van de Venice Time Machine.

Geïnteresseerd? De modellen van Cinema Parisien en het atelier van Barendsz zijn hier te vinden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden