Plus

Mensenrechtenadvocaat: ‘Trip Ajax naar Qatar is moreel verwerpelijk’

De wintertrip van Ajax naar Qatar is moreel verwerpelijk, stelt advocaat Liesbeth Zegveld. Volgens Amnesty past de trip niet bij Ajax’ streven om maatschappelijk verantwoord te ondernemen.

Sporthal Aspire Dome met daarachter sportvelden waar Ajax kan trainen in januari. Beeld Getty Images

Is het kansrijk om Ajax juridisch aansprakelijk te stellen voor het in stand houden van mensenrechtenschendingen in Qatar? Advocaat en hoogleraar oorlogsherstelbetalingen Liesbeth Zegveld spreekt van een grijs gebied.

Begin januari belegt Ajax een trainingskamp in Qatar. Op uitnodiging van een dochterbedrijf van de Aspire Zone Foundation Group test het in een toernooi stadions voor het WK 2022. De selectie traint in de Aspire Zone. Een omstreden plek, omdat bij de aanleg op grote schaal buitenlandse arbeiders zijn uitgebuit.

Vorig jaar berichtte The Guardian over gedwongen arbeid en ‘moderne slavernij’ bij het vijfsterrenhotel Marsa Malaz Kempinski, waar Ajax zal verblijven. Volgens het hotel behoren de misstanden inmiddels tot het verleden.

Amnesty International

Vorige week meldde Amnesty International te onderzoeken of Ajax juridisch aansprakelijk kan worden gehouden. “Dat is in juridisch opzicht onontgonnen terrein,” zegt Zegveld, die gespecialiseerd is in mensenrechtenzaken.

Namens vakbond FNV en een in ­Qatar gedupeerde gastarbeider uit Bangladesh daagde Zegveld in 2016 wereldvoetbalbond Fifa voor de rechter, wegens medeplichtigheid aan mensenrechtenschendingen door het WK toe te wijzen aan het emiraat. “De rechter in Zürich zat daar niet op te wachten, onze aanklacht werd ongegrond verklaard,” aldus Zegveld.

“Bij de trip van Ajax gaat het erom in hoeverre die bijdraagt aan het in stand houden van mensenrechtenschendingen. In het algemeen kun je zeggen dat je als bedrijf of club niet in de buurt moet komen van Qatar. Ajax is in ieder geval moreel medeverantwoordelijk voor het in stand houden van verwerpelijke praktijken. Wat Liverpool doet, is wel toe te juichen.”

De Engelse club is in december bij het WK voor clubteams in Qatar, maar kiest in tegenstelling tot Ajax voor een ander hotel dan het door de organisatie aangewezen Marsa Malaz Kempinski. Reden zijn de erbarmelijke arbeidsomstandigheden waarover The Guardian eerder schreef.

Zegveld: “In juridisch opzicht is het ingewikkeld. Ik denk dat er op termijn gerechtelijke uitspraken komen die gebruik van de faciliteiten veroordelen. Maar nu is het al heel wat als de rechter de opdrachtgever voor de bouw verantwoordelijk houdt voor de ellende.”

Aspire Zone – een sportcomplex van 2,5 km2 – aangelegd door arbeidsmigranten die op grote schaal zijn uitgebuit.

Richtlijnen van de Oeso

Amnesty International lijkt dat te beseffen. De mensenrechtenorganisatie hamert nu ­vooral op de verplichtingen die Ajax heeft om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Woordvoerder Emile Affolter: “Als beurs­genoteerd bedrijf dient Ajax te voldoen aan de richtlijnen van de Oeso (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling). Op papier stelt Ajax maatschappelijk verantwoord te ondernemen, maar over mensenrechten is niets te vinden in de jaarverslagen. Een verwijzing naar de Oeso-richtlijnen evenmin. Het lijkt erop dat het niet bestaat. Inzake de Qatartrip mag je van Ajax verlangen dat het de risico’s in kaart brengt, een eventuele connectie met mensenrechtenschendingen benoemt en bestrijdt en erover communiceert met de buitenwacht.”

Ajax stelde vorige week sport en politiek te willen scheiden. Toch hoopt Amnesty dat Qatar aan bod komt in de aandeelhoudersvergadering van volgende week vrijdag.

Uitbuiting migranten

Loze salarisbeloften, inname van ­paspoorten, achterstallig loon, vervuilde slaapverblijven, onveilige werkplekken. De situatie van gastarbeiders in Qatar is genoegzaam bekend. In totaal zijn volgens voorzichtige schattingen bij de bouw van stadions voor het WK 2022 honderden doden gevallen.

In 2016 schreef Amnesty International een rapport na ge­sprekken met 234 arbeidsmigranten. Rode draad in de ­uitbuiting vormt het kafalasysteem, waarbij migranten een sponsor moeten hebben voor een werkvergunning. Bij aankomst leveren ze hun paspoort in en zijn ze overgeleverd aan de nukken van hun werkgever. De migranten sluiten vaak hoge leningen af voor recruteringskosten. In combinatie met lager dan beloofde salarissen voelen velen zich gevangen. 

Ook hotel Marsa Malaz Kempinski, waar Ajax zal verblijven, is in verband gebracht met uitbuiting. Medewerkers kregen ver onder het minimumloon betaald voor dagen van soms 15 uur, schreef The Guardian in 2018. Volgens het hotel zijn de misstanden inmiddels verholpen. Bij de aanleg van het Khalifa Stadion en de rest van de zogenoemde Aspire Zone waar Ajax gaat trainen, was op grote schaal sprake van uitbuiting, aldus Amnesty. Qatar kondigde vorige maand nieuwe arbeidswetgeving aan. Dat is eerder gebeurd, zonder dat iets wezenlijks veranderde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden