PlusInterview

Mensenhandel? Hier? ‘Het gebeurt bij je in de buurt, zonder dat je het ziet’

Saravana Bhavan moest de deuren sluiten wegens arbeidsuitbuiting, maakte Het Parool zaterdag bekend. Ina Hut van CoMensha, landelijk Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel: ‘Houd meer toezicht, handhaaf en pas het wetsartikel aan om mensenhandel tegen te gaan.’

Ina Hut, directeur van Comensha, Beeld Marc Driessen
Ina Hut, directeur van Comensha,Beeld Marc Driessen

Nee, ze schrok niet toen ze las over de arbeidsuitbuiting bij het Indiase restaurant Saravana Bhavan. Het zijn zaken waar Ina Hut dagelijks mee te maken heeft als directeur-bestuurder van CoMensha, het onafhankelijke expertise- en coördinatiecentrum tegen mensenhandel.

Saravana Bhavan ging vorig jaar november dicht na onderzoek van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). De chefs van het restaurant moesten 75 uur per week werken, hun paspoorten en bankpassen werden afgenomen, ze kregen maandelijks 700 euro in cash uitbetaald en voelden zich bedreigd door de eigenaren van de keten. Ook kwamen ze onder valse voorwendselen naar Nederland.

Met mensenhandel wordt het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon bedoeld, waarbij dwang wordt gebruikt met de bedoeling die persoon uit te buiten. De nationaal rapporteur schatte een paar jaar geleden in dat er jaarlijks tussen de 5000 en 7500 slachtoffers zijn. “Unieke slachtoffers,” benadrukt Hut. Sommige organisaties schatten dat aantal zelfs op 30.000.

Misschien wel 30.000 slachtoffers, terwijl er weinig over wordt gesproken. Hoe kan dat?

“Mensenhandel en arbeidsuitbuiting spelen zich vaak heel onzichtbaar af en dat is ook precies het probleem. Zonder dat je het ziet of doorhebt, gebeurt het bij je in de buurt. Veel mensen geloven ook niet dat hier mensenhandel plaatsvindt.”

Waar vindt in Nederland de meeste arbeids­uitbuiting plaats?

“We zien het naast de horeca gebeuren bij slachterijen, in de schoonmaaksector, de bloembollenteelt, de logistieke sector. Eigenlijk zie je het overal gebeuren waar weinig eisen worden gesteld qua scholing.”

De slachtoffers van Saravana Bhavan verdienden in India 350 euro per maand. Hier het dubbele. Sommige waren zelfs best tevreden.

“We zien vaker dat slachtoffers van arbeids­uitbuiting zichzelf niet zien als slachtoffers, met name als het om arbeidsmigranten gaat. Soms is er een inval bij een bedrijf waar uitbuiting wordt geconstateerd en dan zien we een week later weer dezelfde getroffenen bij hetzelfde bedrijf. Zij kunnen hun inkomsten niet missen en hebben vaak geen alternatief.”

“Er wordt door de werkgever moedwillig misbruik gemaakt van een welwillend mens. We hebben hier met de Nederlandse wetgeving te maken en deze mensen dienen conform de Nederlandse normen behandeld en betaald te worden. Daarnaast leidt dit ook tot oneerlijke concurrentie. Dus ook macro-economisch gezien is het onwenselijk, want de bedrijven die zich wel aan de regels houden, zijn er ook de dupe van.”

Om privacyredenen kan Hut geen uitspraken over Saravana Bhavan doen, terwijl er een grote kans bestaat dat CoMensha op de hoogte is van de meldingen over het restaurant. Inspectie SZW, politie en marechaussee zijn namelijk wettelijk verplicht elk slachtoffer te melden bij CoMensha, zodat het centrum de slachtoffers waar nodig kan helpen. In 2019 kreeg SZW 109 meldingen binnen, die 84 mensen betroffen. Dat leverde 43 aangiftes op, waarvan er 19 tot een strafrechtelijk onderzoek hebben geleid.

Als er jaarlijks minimaal 5000 unieke slacht­offers zijn, klinkt 19 definitieve strafrechtelijk onderzoeken laag.

“Om arbeidsuitbuiting of mensenhandel aan te tonen, moet je ook dwang kunnen aantonen. In hoeverre kun je dwang bewijzen als een slachtoffer zichzelf niet eens als slachtoffer ziet? In hoeverre is er sprake van dwang als het paspoort wel is ingenomen, maar de achterdeur van het restaurant open staat? Dwang is vaak heel moeilijk te bewijzen. Vaak wordt arbeidsuitbuiting en mensenhandel nu afgedaan met een boete voor slecht werkgeverschap, die boete is vaak al ingecalculeerd in het business model. Daar raak je de uitbuiter onvoldoende mee.”

“Het wetsartikel moet worden aangepast om vaker tot zaken te komen. Nu wordt onderscheid gemaakt tussen slecht werkgeverschap enerzijds en arbeidsuitbuiting anderzijds. Daar moet nog een laag tussen: ernstige benadeling van de werknemers. Ernstige benadeling is makkelijker aantoonbaar dan arbeidsuitbuiting. Dan kan het ook vaker tot een veroordeling komen.”

De chefs kwamen onder de kennismigrantenregeling naar Nederland. Een regeling die bedoeld is voor hoogopgeleide buitenlanders met een bijbehorend salaris van 4200 euro. Kan de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) bij deze stap niet ingrijpen?

“Het UWV heeft een belangrijke rol in het ­aanscherpen van de controle vooraf, want zij adviseren hierin richting IND. Voor de kennismigrantenregeling wordt een specialistisch diploma gevraagd, maar zo’n diploma is makkelijk te frauderen. Wellicht moet het UWV de toets zwaarder maken: klopt het wel dat deze mensen die specifieke diploma’s hebben? Is het wel echt nodig dat deze mensen uit het buitenland worden gehaald of hebben we in Nederland voldoende expertise in huis? Ook wordt achteraf onvoldoende gehandhaafd, want wie controleert of de migrant inderdaad minimaal 4200 euro betaald krijgt?”

Wat kunnen mensen er hier zelf tegen doen?

“Het is zaak dat iedereen de ogen opent voor mensenhandel. Het gaat dan vaak om kleinere signalen zoals of ze wel vrijwillig aan het werk zijn of dat je personeel lange dagen ziet maken. Bij een niet-pluissignaal ook direct aan de bel trekken. Alleen samen kunnen we mensenhandel aanpakken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden