PlusExclusief

Meer Amsterdammers kampen met betalingsachterstanden: ‘Nu ook middeninkomens geraakt’

null Beeld ANP / Lex van Lieshout
Beeld ANP / Lex van Lieshout

Veel meer Amsterdammers lopen betalingsachterstanden op, vaak vanwege de gestegen energiekosten. En niet alleen mensen op of onder de armoedegrens komen in financiële nood. ‘Zzp’ers worden vaak dubbel getroffen, met een energierekening thuis én op het werk.’

Hannah Stöve en Bart van Zoelen

Het jaar is nog lang niet voorbij en nu al hebben bijna net zoveel Amsterdammers een betalingsachterstand bij hun energiebedrijf als in heel 2021. Dat blijkt uit de meldingen die energiebedrijven doen bij de gemeente als klanten achterop raken met betalen. In 2021 maakten energiebedrijven hier 4123 keer melding van. Eind juli van dit jaar stond de teller al op 3716.

Ook energiebedrijf Vattenfall, dat van oudsher veel klanten heeft in Amsterdam, signaleert dat betalingsachterstanden beduidend vaker voorkomen. Tot september heeft Vattenfall al 20 procent meer meldingen gedaan van betalingsproblemen bij Amsterdamse klanten dan in heel 2021.

Na een wetswijziging vorig jaar krijgen gemeenten al in een vroeg stadium een waarschuwing van onder meer energiebedrijven als inwoners betalingsachterstanden oplopen. Achterliggende gedachte is dat de gemeenten afsluitingen en hoog oplopende schulden kunnen voorkomen door inwoners onder te brengen bij schuldhulpverleners. In Amsterdam werkt dit al tien jaar zo, onder de naam ‘Vroeg Eropaf’. Vattenfall werkt daar ook al jarenlang aan mee.

Dat de energierekening een grote hap neemt uit het huishoudboekje, leidt inmiddels ook tot betalingsachterstanden elders. Andere meldingen bij Vroeg Eropaf, afkomstig van bijvoorbeeld woningcorporaties en zorgverzekeraars, kwamen tot augustus net zo hoog uit als in heel 2021. Ook het aantal meldingen door Waternet is buitengewoon hoog.

Verdubbeling na de zomer

“Het begint met de energierekening en daarna kunnen ze de rest ook niet meer betalen,” zegt Aletta van Tent, die werkt als manager bestaanszekerheid bij de buurtteams die hulp bieden aan Amsterdammers met betalingsproblemen. “Twee maanden terug waren het nog vooral de energiebedrijven, maar nu lopen ook bij woningcorporaties en zorgverzekeraars de achterstanden op. De betalingsproblemen zijn structureel geworden.”

De buurtteams zetten zich in de coronacrisis al schrap, maar de verwachte hausse aan betalingsachterstanden bleef toen uit. Toen de gasprijzen begonnen te stijgen was het afwachten of het opnieuw met een sisser ging aflopen, na de zomer werd duidelijk van niet. “In sommige wijken zagen we het aantal meldingen bij Vroeg Eropaf explosief stijgen, soms zelfs een verdubbeling,” zegt Van Tent.

Middeninkomens

“Ineens komen we ook bij huishoudens waar we anders nooit hadden aangebeld. Echt middeninkomens,” zegt Van Tent. In plaats van Amsterdammers op of onder de armoedegrens worden voor het eerst inkomens tot net onder modaal financieel uit balans gebracht. “Als je ineens 400 euro per maand kwijt bent aan energie, moet je wel bezuinigen, ook als je 120 tot 150 procent van het sociaal minimum verdient. Daar vallen dus ook politieagenten en ambulancemedewerkers onder.”

De buurtteams komen ook veel bij studenten en ondernemers, zzp’ers vooral. “Die worden vaak dubbel getroffen, met een energierekening thuis en op het werk.”

De moeilijkheid is dat deze groepen geen aanspraak kunnen maken op allerlei regelingen, waaronder de energietoeslag van 1300 euro. De betalingsachterstanden lopen nog niet uit op meer schuldproblemen, maar dat lijkt een kwestie van tijd. Hoe dan ook zien de buurtteams Amsterdammers zo in het nauw komen dat die drastische stappen zetten. “Mensen die bij voorbaat zeggen: ik ga niet stoken, of hun kinderen van de sportclub halen,” zegt Van Tent. “Dit gaat een lange nasleep krijgen.”

Armoedecrisis in Zuidoost

Ook Mathilde Corsten, directeur van buurtteam Zuidoost, merkt een flinke toename van het aantal bewoners van haar stadsdeel dat met betalingsachterstanden kampt. En ook bij haar team kloppen nieuwe groepen aan.

“In Zuidoost wonen veel mensen die wel werken maar rond het minimumloon verdienen, bijvoorbeeld als schoonmaker.” Een groep die het voorheen nog net financieel kon rooien, maar nu door het ijs zakt vanwege de hoge vaste lasten. “Veel bewoners van Zuidoost zoeken vooral hulp via informele netwerken: het buurthuis of de kerk, bijvoorbeeld. Nu komen ze vaker bij ons terecht.”

Net als bij de ondernemers en zzp’ers gaat de energietoeslag vaak nét aan hun neus voorbij. “De voedselbanken in Zuidoost zien deze mensen nu ook veel vaker. Doordat de boodschappen ook zoveel duurder zijn geworden, moeten ze daar nu ineens gebruik van maken.”

In Zuidoost is domweg sprake van een armoedecrisis, zegt Corsten. “De armoede is de afgelopen maanden enorm toegenomen en ik verwacht dat het alleen maar erger wordt.”

Zorgen over vaste lasten

Naast de buurtteams maken ook andere Amsterdamse hulpinstanties momenteel hun borst nat voor wat komen gaat. Bij vrijwilligersorganisatie Humanitas zijn de aanmeldingen voor een maatjesproject, waarbij Amsterdammers andere Amsterdammers helpen hun administratie op orde te krijgen, verdubbeld.

“Vorig jaar hielpen we 150 Amsterdammers aan een vrijwilliger die hen uit de brand helpt met vragen over schulden, hun budget of administratie,” vertelt coördinator Ana Claudia van Meeuwen. “Op dat aantal zitten we nu al.” Een andere groep die vaker bij Humanitas hulp zoekt zijn Amsterdammers die het Nederlands niet goed machtig zijn. “Brieven over hoe ze bijvoorbeeld de energietoeslag moeten aanvragen, vinden zij heel ingewikkeld.”

Van Meeuwen verwacht dat aan het eind van het jaar nog een grote groep Amsterdammers zal aankloppen voor hulp. “De jaarnota zal voor veel mensen een klap zijn. Ik denk ook dat de schuldhulpverlening het gigantisch druk gaat krijgen.”

De Regenboog Groep, die kwetsbare Amsterdammers zoals daklozen en verslaafden ondersteunt, zet zich ook schrap. “We verwachten een hausse aan hulpvragen,” zegt een woordvoerder. “Zoals wethouder Marjolein Moorman deze week al zei: we houden ons hart vast.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden