PlusAchtergrond

Meedoen aan vernederende ontgroening, waarom zou je?

null Beeld Hollandse Hoogte / Thomas Schlijper
Beeld Hollandse Hoogte / Thomas Schlijper

Tijdens de ontgroening van het Amsterdamsch Studenten Corps (ASC) zijn studenten mishandeld, vernederd en gekleineerd. Waarom willen mensen überhaupt aan zoiets meedoen?

Olaf Heyblom

Het fenomeen ontgroening ligt opnieuw onder vuur. Aspirant-leden van zes disputen van het Amsterdamsch Studenten Corps en de Amsterdamsche Vrouwelijke Studenten Vereeniging (ASC/AVSV) zijn mishandeld en vernederd, met striemen, wonden, blauwe plekken en een slechte psychische gesteldheid tot gevolg. Oudere studenten zouden hen hebben gestompt, getrapt en klappen in het gezicht hebben gegeven. De vereniging heeft nu de ‘dispuutkennismakingstijd’ onder de huidige opzet afgeschaft.

Het is niet de eerste keer dat een ontgroening bij het ASC uit de hand loopt. In 2016 belandden drie aspirant-leden in het ziekenhuis, nadat ze onder meer in de gracht moesten zwemmen en moesten slapen tussen het afval. Ook bij andere studentenverenigingen zijn er verhalen over grove misstanden, soms zelfs met de dood tot gevolg. In 1997 overleed een 18-jarige student in Groningen na het drinken van een liter jenever. In België kwam in 2018 een 20-jarige student om het leven na dertig uur vernederingen en afzien. Hij moest 3 liter visolie drinken en naakt buiten zitten, terwijl hij water over zich heen kreeg.

Waarom zou je je als student vrijwillig onderwerpen aan zulke praktijken? “Mensen willen bij groepen horen,” verklaart docent en onderzoeker sociale psychologie Liesbeth Mann van de Universiteit van Amsterdam. Studenten zijn jong, gaan een nieuwe levensfase in en zoeken in de lastige tijd van volwassen worden nieuwe vrienden en iets om bij te horen. “Dat is de aantrekkingskracht van die verengingen. Zeker in coronatijd, waar je bijna alles online doet.”

Groepsgevoel

En om bij een studentenvereniging te komen, moet je een ontgroening door. Slaapgebrek, overmatig alcoholgebruik, pesterijtjes en fysiek uitputtende taken lijken daar nu eenmaal bij te horen. “Maar dan hoor je wel echt ergens bij. Dat is binnen de psychologie ook een bekend verschijnsel: er treedt cognitieve dissonantie op. Als je iets doet waar je veel moeite voor moet doen, dan ga je datgene wat je ervoor krijgt ook leuker vinden. Juist omdát je er zo veel moeite voor hebt gedaan. En dat is op zich prima als het moeilijk, uitdagend, zwaar of misschien zelfs fysiek wordt.”

Dat beaamt Arjaan Wit, universitair hoofddocent (Universiteit Leiden) gespecialiseerd in groepsdynamica. Hij voegt eraan toe dat ‘gezamenlijke beproevingen’ ervoor zorgen dat je een hechter team vormt en meer persoonlijke en diepgaande contacten met elkaar krijgt. Zo’n ‘initiatieritueel’ gebeurt, hoewel minder heftig, bijna overal, zegt Wit. “Bij ons op de sectie moeten nieuwelingen het jaaruitje voor de afdeling organiseren.”

Om een groepsgevoel te creëren zijn volgens Wit drie aspecten belangrijk: lotgenootschappelijkheid, gelijkheid en nabijheid. Iedereen zit in hetzelfde schuitje, iedereen begint ‘op nul’ en dat allemaal sámen.

Zwijgcultuur

Bij vernedering of geweld gaat een ontgroening echter te ver, vertelt Mann. Ze deed begin deze eeuw onderzoek naar de effecten van vernederingen bij ontgroeningen. “Als mensen zich vernederd voelen, komen er andere processen naar voren. Vernedering is een complexe emotie en bestaat uit gevoelens van schaamte en boosheid. Allemaal negatieve emoties die niet leiden tot meer saamhorigheid, maar tot minder.” Wit voegt daar wel aan toe dat die grens per individu heel sterk verschilt: de een vindt iets sneller vernederend dan een ander.

Groot probleem bij deze misstanden is de zwijgcultuur die heerst bij verenigingen. Vroeger moesten aspirant-leden bij het ASC zelfs een geheimhoudingsverklaring ondertekenen. Inmiddels is dat afgeschaft, maar volgens het bestuur zou er nog altijd een verrotte zwijgcultuur zijn: ‘Aspirant-leden mogen nu van de disputen niet met het bestuur praten en durven wegens sociale druk geen openheid te geven.’

Zo'n zwijgcultuur is volgens Mann eigenlijk ‘gezond menselijk gedrag’ dat we ook bij bijvoorbeeld sportverenigingen zien. “Je hoort bij je eigen groep, de in-group, en anderen staan daarbuiten. Die ga je er dan ook niet bij betrekken. Hoe sterker je je identificeert met de groep, des te meer je je aan die regels gaat houden. Bepaalde excessen worden daardoor gedoogd en dat kan in allerlei groepen ontstaan. Wel wil ik benadrukken dat het bij de meeste verengingen goed gaat.”

Divers

Ze noemt als ‘extreem’ voorbeeld de misstanden in gevangenissen zoals Abu Ghraib en Guantanamo Bay. “In allerlei gevallen waarbij de een meer macht heeft dan de ander, kan daar ook misbruik van worden gemaakt. In het Amerikaanse leger is er ook veel vernedering en geweld bij ontgroeningen. Het is natuurlijk een andere situatie, maar dezelfde menselijke processen liggen eraan ten grondslag.”

Hoe kunnen verenigingen ervoor zorgen dat de ontgroeningen niet uit de hand lopen? Wit krijgt in Leiden elk jaar een aantal studentenverenigingen bij zich voor advies over sociale veiligheid en groepsdynamica bij ontgroeningen. “Er moeten zeker vier of zes ogen aanwezig zijn binnen een team machthebbers voor een gezonde kritische blik. Maar ook dat is moeilijk, omdat er conformiteitsdruk ontstaat.” Volgens Wit is de kans op misstanden groter als de machthebbers uit gelijkgestemden bestaat, twee vrienden bijvoorbeeld. Hij adviseert daarom om een divers team samen te stellen.

Extreme vernedering

Ook journalist en oud-corpslid Milou Deelen benoemt de zwijgzaamheid van corpsleden: “Deze incidenten verbazen me helemaal niet. Maar ik denk ook wel: stelletje sukkels, hoe heeft het nou weer uit de hand kunnen lopen? Het probleem is ook dat mensen in het corps er niet over praten. Ook veel oud-leden blijven het corps beschermen. Die zwijgcultuur is een deel van de oorzaak. Ik snap niet waarom leden niet kunnen erkennen dat er hele erge dingen gebeuren. Waarom kan je niet én kritisch zijn én erbij horen én dat met z’n allen zeggen: we gaan hier verandering in brengen?”

“Ik walg ervan dat er zo met mensen wordt omgegaan,” gaat Deelen verder. “Die extreme vernedering, nog afgezien van het seksisme. Toen ik lid was in Groningen, waren ze op het hoofd van een jongen, die een jaar onder mij zat, gaan staan. Ik heb zelf de ontgroening meegemaakt, dus ik weet hoe te ver en grensoverschrijdend het kan gaan. Leden doen altijd alsof het losstaande incidenten zijn, maar dat klopt niet. Het is die cultuur.”

Tv-presentator en oud-corpslid Beau van Erven Dorens noemt het ‘ongelofelijk triest dat het zover is gekomen’. “Het is een totale misvatting om mensen fysiek aan te pakken tijdens de kennismakingstijd. Het slaat nergens op. Als je dat doet, begrijp je niks van het idee achter de ontgroeningstijd. Het gaat om de gezelligheid. Ze moeten deze mensen ontzettend hard aanpakken. Ik ben er ziek van. Over mijn tijd bij het corps wil ik niks zeggen, dat is oude koeien uit de sloot halen, maar hier word ik supersomber van.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden