Plus Geschiedenis

Maup Caransa: van Amsterdams straatschoffie tot vastgoedmagnaat

De Amsterdamse vastgoedmagnaat Maup Caransa was vorige eeuw een populaire verschijning in de media. Hij werd bekend met talrijke projecten rondom het Rembrandtplein en elders in de stad. Biograaf Wim Pelt dook in zijn leven en stuitte op schimmige banden met de Duitse bezetter.

Onroerendgoedhandelaar Maup Caransa in 1995. Beeld Hollandse Hoogte / Harry Meijer

Met de verschijning van de biografie Maup Caransa, vastgoedmagnaat uit Amsterdam dreigt voor historicus Wim Pelt (1947) het zwarte gat. Zoals eerder in 1990, na zijn promotie op het proefschrift Vrede door Revolutie, over de CPN tijdens het Molotov-Ribbentrop Pact 1939-1941. “Je droomt bij het schrijven van een proefschrift toch van een ­academische carrière, maar met de val van de Berlijnse Muur verdween ook de interesse in de geschiedenis van het communisme.”

Het schrijven van een biografie voor een breed publiek moest soelaas bieden. De keuze viel op de populaire Amsterdamse multimiljonair Maup Caransa, die het van Amsterdams straatschoffie tot miljonair had geschopt. Nu, na een leven voor de klas op een middelbare school, is Pelt klaar. De hoofdpersoon heeft de verschijning niet meer mogen meemaken: Maup Caransa stierf op 6 augustus 2009, op 93-jarige leeftijd, in zijn luxe villa Baambrugse Zuwe in Vinkeveen. Niet slecht voor een jongen die in 1916 werd geboren op driehoog-achter in de Utrechtse­dwarsstraat, als zoon van een arme Portugees-Joodse kolensjouwer.

Uw boek is geen standaardbiografie geworden, eerder een logboek over uw speurtocht naar de handel en wandel van Caransa. Klopt het dat u aanvankelijk een historische roman wilde schrijven?

“Dat eerste hoofdstuk, over de ontvoering van Caransa, is geen literaire truc, zo is het gegaan. Ik wilde me bij het schrijven niet laten leiden door de chronologie van Caransa’s leven. Leende de ontvoering (zie kader, red.) zich nog wel voor fictie, een historische roman over de ­Amsterdamse vastgoedhandel tijdens de weder­opbouwjaren bleek al snel een utopie. Daarvoor moet je zelf actief zijn in de vastgoedwereld of tenminste een aantal goede bronnen hebben in dat milieu.”

U stuitte bij uw zoektocht op de Waterloo­pleinmarkt naar het in de oorlog vergaarde startkapitaal van Caransa op een muur van zwijgzaamheid…

“Voor de Joodse bewoners en handelaren rondom het Waterlooplein was de bezetting in meerdere opzichten een traumatische periode. De mensen die de verschrikkingen hadden overleefd, zaten vol schuldgevoel: waarom ik wel en mijn familieleden niet? Caransa overleefde de oorlog dankzij zijn huwelijk, in 1941, met de ­katholieke Rika Heijsteeg. In augustus 1945 wordt hij kort gearresteerd voor zwarthandel op het Waterlooplein. Erger was de verdenking voor het leeghalen van joodse winkels, zaken en woningen, maar die aangifte was gedaan door Mozes Ritmeester vanuit het Huis van ­Bewaring aan de Amstelveenseweg, waar hij vastzat voor het verraden van Joden.”

Ritmeester had de verdenkingen tegen, maar u ontdekte tegen het einde van uw speurtocht dat Caransa tot ver in de oorlog beschikte over een vrachtwagen.

“Caransa diende in januari 1945 bij de bezetter een verzoek in tot vrijstelling voor tewerkstelling in Duitsland, met als reden dat zijn transportbedrijf onmisbaar was voor de Marine ­Festungs Pionier Gruppe, gelegerd in Bloemendaal en Wassenaar. Het kan niet anders dan dat hij voor de bezetter nuttige transporten verzorgde, anders zou die vrachtwagen al lang in beslag zijn genomen. Hij reed voor de Duitsers uit lijfsbehoud, maar werd er wel voor ­betaald.”

Heeft u hem dat zelf nog gevraagd?

“Ik heb meerdere pogingen gedaan om in ­contact te komen. Pas toen ik de zoon van zijn vroegere compagnon Bram Zwaaf benaderde, liet hij mij bellen. Ik mocht bij hem langs­komen, maar hij droomde van een geautoriseerde biografie, in leer gebonden vermoedelijk...”

...Terwijl u als historicus oorlog vooral was geïnteresseerd in de feiten, zoals over zijn in de oorlog vergaarde kapitaal?

“Uiteraard. Caransa kwam uit de oorlog met 50.000 gulden. Dat kapitale bedrag investeerde hij in zout, om de geldzuivering te omzeilen. Hij kreeg een zouttoewijzing, omdat hij de autoriteiten had weten wijs te maken dat hij een zuurinleggerij had, maar daar zijn in het kadaster geen bewijzen van te vinden.”

Wat heeft Caransa met zijn vastgoedprojecten nu betekend voor de wederopbouw van ­Amsterdam?

“Met de hotellerie leverde hij ongetwijfeld zijn grootste bijdrage. Hij wist het Doelen Hotel te behouden en heeft met de bouw van het Esso Motor en het Caransa Hotel de hotelbouw in Amsterdam aangezwengeld. Een journalist ­vergeleek hem na de aankoop van het Amstel Hotel met Samuel Sarphati, de Joodse arts en weldoener die een belangrijke rol speelde bij de ontwikkeling van Amsterdam in de 19de eeuw. Caransa vond dat schitterend.”

De ontvoering
In de nacht van 28 oktober 1977 werd Maup Caransa voor de deur van het Amstel Hotel ­ontvoerd. Vijf dagen werd hij vastgehouden. Van het ­betaalde losgeld van 10 miljoen zag hij weinig terug. Wim Pelt: “Wereldwijd doken geregistreerde Caransaduizendjes op, maar omdat die in handen van derden waren overgegaan, waren ze niet meer invorderbaar.” Bij de ontvoering zou de Italiaanse maffia betrokken zijn geweest. Al kwam Caransa deze klap financieel te boven, de psychische schade was ­volgens Pelt aanzienlijk. “Nadat het mediageweld was uitgewoed, trok hij zich meer en meer terug uit het openbare leven.”

De musical
Het leven van Maup Caransa wordt het onderwerp van een nieuwe musical. Het stuk, dat de titel De Koning van Amsterdam krijgt, moet in 2021 voor het eerst te zien zijn. Dat heeft productiehuis Bos Theaterproductie bekendgemaakt.

De musical gaat voor een langere periode in Amsterdam spelen. Op welke locatie is nog niet bekend. Theu Boermans tekent voor de regie van De Koning van Amsterdam.

De voorstelling is naar een idee van Geert Lageveen en Leopold Witte die tevens het script schrijven. De voorstelling vertelt het levensverhaal van de flamboyante ondernemer Caransa dat niet alleen onvoorstelbare diepte- en hoogtepunten kent maar ook vele mysteries. Volgens Bos Theaterproducties wordt het stuk ‘een theaterspektakel over handel, oorlog en liefde tegen het decor van honderd jaar Amsterdamse geschiedenis’.

Het boek
Wim Pelt, ‘Maup Caransa, vastgoedmagnaat uit ­Amsterdam’. Uitgeverij Prometheus, €27,50, 432 pagina’s.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden