Aukje en Gjalt Zondergeld.

PlusInterview

Lokale geschied­schrijvers: ‘De identiteit van Weesp verdwijnt’

Aukje en Gjalt Zondergeld.Beeld Marc Driessen

De fusie met Amsterdam maakt een einde aan de zelfstandigheid van Weesp. En daarmee ook aan de geschiedenis van de stad, vinden lokale geschied­schrijvers Aukje en Gjalt Zondergeld. 

Het zal waarschijnlijk de Friese afkomst zijn, maar het activisme zit Aukje en Gjalt Zondergeld in het bloed. In de loop van de tijd heeft het echtpaar zich in Weesp tegen veel heilloze plannen gekeerd, geregeld met succes. Aukje noemt de torenflats in het stationsgebied die later in buurgemeente Diemen werden neergezet. Gjalt geeft als voorbeeld de fusie met Naarden en Bussum die vijftien jaar geleden vakkundig werd getorpedeerd.

Maar de fusie met Amsterdam tegenhouden, dat is dus niet gelukt. Gjalt had zitting in het comité dat zich sterk maakte voor behoud van de zelfstandigheid. “Mijn belangrijkste argument was de kleinschaligheid. Over activisme gesproken: wij hadden drieduizend handtekeningen tegen de fusie opgehaald. Daarmee waren wij een gesprekspartner van het bestuur. In Amsterdam stelt zo’n cijfer helemaal niets voor.”

Van verbittering is evenwel geen sprake, ook niet nu de gemeenteraden van Amsterdam en Weesp hun goedkeuring hebben gegeven aan de inhoudelijke afspraken over de fusie. Aukje: “Het akkoord is beter dan veel mensen vreesden. Weesp houdt een vorm van eigen bestuur, in elk geval voorlopig. Het blijft de vraag welke bevoegdheden deze mensen krijgen, maar het is beter dan aanschuiven in Zuidoost.”

Complete geschiedschrijving

Op tafel liggen drie fraaie boeken van de hand van het echtpaar die samen de geschiedenis van Weesp beschrijven, van de prehistorie tot het jaar 2000. Het eerste deel werd door Aukje ­geschreven, uit woede over haar ontslag als ­docent geschiedenis op een avondschool in de hoofdstad. “Het roer ging om, en van de twaalf docenten geschiedenis mochten er twee blijven. Ik was niet meer nodig.”

De twee delen daarna werden samen geschreven, grotendeels in goede harmonie. Aukje: “Bij Gjalt gaat het vaak over de politiek. Dat is zijn grote liefhebberij.”

Gjalt knikt: “Ik heb in de tijd van Roel van Duijn nog meegeschreven aan het programma van De Groenen.”

Aukje: “Hij kan oeverloos zijn. Als je niet oppast, eindigt hij bij de kat van de buren. Ik heb het nodige moeten schrappen.”

Gjalt: “Aukje is de betere schrijver.”

Met of zonder kat: samen vormen de boeken wel de eerste serieuze en complete geschiedschrijving van de stad Weesp door de eeuwen heen, een prestatie waarvoor het echtpaar enkele jaren geleden de erepenning van de stad ontving. “Dat stelden we zeer op prijs,” zegt Gjalt. “Met een vorige burgemeester hadden we een moeizame relatie. We hadden haar functioneren tamelijk kritisch beschreven in deel drie.”

Weesp kreeg stadsrechten in 1355, negen jaar na Amsterdam. De twee steden kwamen dus ongeveer tegelijkertijd uit de startblokken, maar kenden een heel andere ontwikkeling. Aukje: “Weesp heeft ook wel pech gehad. In de zestiende eeuw, net toen het een beetje moest beginnen, heeft Karel van Gelre de stad geplunderd. In oude stukken staat dat er geen zes huizen heel bleven.”

Jenever, cacao en bier

Amsterdam profiteerde in die periode sterk van de aanwezigheid van een kasteel en de gunstige ligging aan het water. Aukje: “Muiderberg had ook goede papieren, maar heeft het ook niet gered.” “Amsterdam heeft veel profijt gehad bij de Tachtigjarige Oorlog, toen veel handelaren uit Antwerpen zich in de stad vestigden,” vult Gjalt aan. “Weesp kreeg er ook wel een aantal over de vloer, maar veel minder.”

Weesp ontwikkelde zich als industriestad, met jenever, cacao en bier als belangrijke producten. Amsterdam was de grootste afnemer en toch bleef de relatie ingewikkeld, tot ver in de twintigste eeuw. “Weesp was christelijk-behoudend, Amsterdam groot en slecht. Het speelt nu veel minder, maar ik kende ouders die hun kinderen om die reden in Hilversum op school deden. Terwijl Hilversum echt niet veel beter is.”

De industrie vormde het karakter van Weesp. Voor de invoering van het algemeen kiesrecht bestond de gemeenteraad uit directeuren van de cacaofabriek. Daarna zwaaiden de liberalen en confessionelen samen de scepter. Gjalt: “Maar Weesp had met Gerard Vader in 1919 ook het eerste communistische raadslid van het land. De ruiten van zijn woning werden geregeld ingegooid. Hij kreeg bescherming van de politie.”

Loyaal maar pragmatisch

Wat Weesp ook kenmerkt: een groot vertrouwen in het koninklijk en bestuurlijk gezag. Waar in de hoofdstad alles wat naar autoriteit riekt van oudsher met gepaste en ongepaste argwaan wordt benaderd, zijn de Weespers over het ­algemeen loyaal. Maar ook pragmatisch, weet Gjalt. “De sociaaldemocraten hielden vroeger bijeenkomsten in zaaltjes die van de liberale ­eigenaren werden gehuurd.”

De fusie met Amsterdam in 2022 gaat Weesp drastisch veranderen, verwacht het echtpaar. Gjalt: “Ik vind het geweldig dat we straks een burgemeester van GroenLinks krijgen. Dat was hier nooit gelukt. Maar er komt een einde aan de geschiedenis van Weesp als onafhankelijke stad. Identiteit is ook maar een construct, maar mensen hechten er sterk aan. Die Weesper identiteit gaat verdwijnen.” Aukje: “Jij ook.”

Dat laatste is onvermijdelijk, maar haast is er niet. Gjalt is nu 82 jaar, Aukje 78. Hebben zij nog de puf om de aanloop naar de fusie met Amsterdam in een vierde deel van hun geschiedschrijving neer te leggen? Aukje: “We vreesden al voor deze vraag. We hadden het er gisteren nog over samen. Zo’n boek is vreselijk veel werk. Ook voor de uitgever. Het laatste deel heeft de man zuchtend uitgegeven. Hij wil niet meer. Laat ik het zo zeggen: wij denken er nog over na.”

Raad Weesp ook akkoord met fusie

De gemeenteraad van Weesp staat achter de fusie met Amsterdam. Een grote meerderheid van de raad gaf donderdagavond zijn goedkeuring aan het akkoord op hoofdlijnen dat de colleges van beide gemeenten met elkaar hebben gesloten.

Een dag eerder had ook de Amsterdamse raad al ingestemd met het pakket. Dat gebeurde in een commissievergadering, maar duidelijk was dat de fusieplannen ook in Amsterdam op brede steun kunnen rekenen.

Afgesproken is onder meer dat Weesp Weesp blijft heten, dat de bewoners van Weesp bij de stembusgang van 2022 een eigen stadscommissie kiezen, en dat mogelijk ook Driemond deel gaat uitmaken van dit stadsgebied.

Beide gemeenteraden moeten nog een laatste klap op het akkoord geven. Dat gebeurt in de laatste week van januari en de eerste week van februari.

Daarna komt het fusieplan nog ter inzage te liggen voor de bewoners van beide steden.

Het herindelingsplan gaat daarna via Gedeputeerde Staten van Noord-Holland naar het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat er een wetsvoorstel van maakt, waar de Tweede en de Eerste Kamer zich over moeten uitspreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden