PlusProfiel

Lodewijk Asscher: op handen gedragen in Amsterdam, gestruikeld in Den Haag

Lodewijk Asscher was het bekendste politieke zondagskind dat het Amsterdamse stadhuis in lange tijd heeft voortgebracht. De PvdA’er zette de stad naar zijn hand. ‘Ik accepteer het als mensen teleurgesteld zijn in wat ik wel en niet heb bereikt.’

2010: als Amsterdamse lijsttrekker van de Pvda voert Asscher campagne op de Bijlmerdreef.Beeld Jean-Pierre Jans

Zo gestaag als zijn weg naar het hoogste platform van de Nederlandse politiek verliep, zo abrupt is nu zijn vertrek. De toeslagenaffaire, waarvoor Asscher tussen 2012 en 2017 als minister van Sociale Zaken mede verantwoordelijk was en die zoveel leed heeft veroorzaakt, doet hem nu de das om.

Lodewijk. Een naam die in de Stopera al kort na zijn komst als raadslid in 2002 met iets van respect en verwachting wordt uitgesproken. Na studies psychologie en rechten en een promotieonderzoek werkte hij kort voor de Universiteit van Amsterdam. Zonder veel discussie wordt Asscher in 2004 na het aftreden van Rob Oudkerk fractievoorzitter en partijleider in Amsterdam. Vanaf het begin valt hij in de raad op door zijn intelligentie en soepele debattechniek. Hij is ook nog eens aimabel en bovendien zonder vijanden. Hij heeft gezag. 

Oppermachtig

Lodewijk Asscher komt op in de tijd dat PvdA nog oppermachtig is als bestuurspartij in Amsterdam. Hoe de PvdA het heeft bedacht, zo gaat het meestal. Met een klein en hecht groepje medewerkers wil hij snel en vooral veel verschillende dingen bereiken. ‘Resultaat boven relatie’ is daarbij hun informele slogan.

Ook op persoonlijk vlak kan Asscher dwingend zijn. Als VVD-wethouder Frits Huffnagel in 2005 in de problemen komt vanwege onjuiste declaraties, gaat Asscher bij hem thuis op bezoek. Samen drinken ze een fles whisky leeg en aan het einde van de avond treedt Huffnagel vrijwillig af.

2007: raadsvergadering in de Stopera. Lodewijk Asscher in gesprek met burgemeester Job Cohen.Beeld Klaas Fopma

Onder Asschers leiding, en met stemmenkanon Ahmed Aboutaleb aan zijn zijde, behaalt de Amsterdamse PvdA in 2006 een monsterzege: van 15 naar 20 zetels. Op zijn 32ste wordt Asscher wethouder Financiën en locoburgemeester, en is na burgemeester Cohen de machtigste politicus van Amsterdam. Bij zijn installatie vraagt een D66-raadslid over welke relevante werkervaring hij beschikt. Asscher grapt zich eruit door te vertellen over de zakgeldonderhandelingen met zijn vader.

Gevecht met Zalm

Al in zijn eerste maanden laat Asscher zich gelden, als hij een barrière opwerpt voor het plan van minister Gerrit Zalm (Financiën) om luchthaven Schiphol te privatiseren. Het gevecht met Zalm, dat uiteindelijk in het voordeel van Amsterdam wordt beslecht, zorgt ervoor dat Asscher landelijk op de kaart komt te staan.

In de loop van 2008 stort hij zich op de aanpak van zwakke scholen, nog zo’n dossier waarmee hij zich profileert. Van de ruim 200 basisscholen in de stad staan er 38 te boek als zwak. Dáár wil hij iets aan doen. Er is één probleem: formeel gaat de wethouder alleen over de schoolgebouwen.

Met een paar topambtenaren verzint hij een list die al snel de Asschernorm gaat heten: basisscholen kunnen extra geld krijgen om het onderwijs te verbeteren, in ruil voor medezeggenschap van de gemeente. Dat leidt tot wrevel in de onderwijssector, maar Asscher boekt er resultaat mee. Uiteindelijk resteren er vijf zwakke scholen.

Wallenproject

Internationale bekendheid én de eerste kritiek ontstaat bij het Coalitieproject 2012, dat in de volksmond de ‘opschoning van de Wallen’ zou gaan heten. Al in 2005 zette Asscher zijn zorgen uiteen in het boekje Nieuw Amsterdam: ‘Als we weten dat de raamprostitutie in handen is van een klein aantal criminelen, als we weten dat voor een flink aantal vrouwen een achtergrond van gedwongen prostitutie speelt, als we weten dat Amsterdam voor veel loverboys een gouden afzetmarkt is, hoe trots kunnen we dan precies op onze Wallen zijn?’ schreef Asscher.

Lodewijk Asscher, als 31-jarige lijsttrekker van de PvdA in Amsterdam.Beeld ANP

Asschers doel is om het gebied, waar de overheid vrij weinig te zeggen heeft, te reguleren, mensenhandel in de prostitutiesector te bestrijden en de Wallen ruimtelijk weer op een woonwijk te laten lijken. Coffeeshops worden gesloten, tientallen raambordelen uitgekocht, onder aanzwellende kritiek. Asscher wordt de ‘vertrutting’ van Amsterdam in de schoenen geschoven. Maar voordat het project wordt bijgestuurd, is Asscher alweer met iets anders bezig.

Als de PvdA in 2012 samen met de VVD in een regering stapt, zijn de verwachtingen over een transfer van ‘wonderboy’ Asscher torenhoog. ‘Er hangt iets nieuws in de lucht, iets ongewoons, en het gezicht dat daarbij past, is dat van Lodewijk Asscher,’ schrijft Volkskrant-columnist Bert Wagendorp. ‘Ik hou van Lodewijk Asscher,’ schreef journalist Frénk van der Linden. Vicepremier en minister van Sociale Zaken, wordt uiteindelijk zijn nieuwe baan.

Privé gaat het Asscher voor de wind, niet vanzelfsprekend gezien de beladen geschiedenis van zijn familie, die getekend werd door de Tweede Wereldoorlog. Bram Asscher, de vader van Lodewijk, was lid van de VVD, totdat Mark Rutte zei dat wat hem betreft het verbod op het ontkennen van de Holocaust kon worden opgeheven. “Mijn vader was tegenover ons eerlijk over zijn demonen,” zegt de zoon. “Hij praatte er met ons over en daardoor konden wij begrijpen waarom hij soms zo verdrietig was of stil. Het uitte zich bij hem in de neiging om vooral niet op te willen vallen. Nooit opvallen. Hij was bezorgd als ik wel opviel. Ga toch niet op die lijst staan, jongen, zei hij dan.”

Knipsels

Bestuurlijk gezien zijn de vijf jaar als minister succesvol te noemen, het kabinet-Rutte-Asscher bezuinigt grondig en herstelt het nationale huishoudboekje na de enorme banken- en financiële crisis. Maar dat gaat ten koste van het geloof in de PvdA in de samenleving. In 2017 verliest lijsttrekker Asscher 29 zetels, het grootste verlies van een politieke partij ooit. Ook in de oppositiejaren die daarna volgen, lukt het Asscher niet om de partij groot te maken, meer dan 20 zetels lijkt niet meer haalbaar. Een peiling deze week gooide de PvdA terug naar 11 zetels, twijfels over Asschers rol bij de toeslagenaffaire werden als belangrijkste reden genoemd. Zijn rol als lijsttrekker blijkt donderdag onhoudbaar.

In zijn afscheidsinterview als wethouder met Het Parool in 2012, op het toppunt van zijn roem, zei Asscher: “Ik ga ervan uit dat iedereen begrijpt dat de verwachtingen nu zo zijn opgevoerd dat ik die onmogelijk kan waarmaken. Ik bewaar al die knipsels wel voor op de ijskast, voor als het een keer minder gaat. En dat laat vast niet lang op zich wachten.”

Lees ook: Lodewijk Asscher trekt zich terug als PvdA-lijsttrekker

2010: bij de beëdiging van Eberhard van der Laan als burgemeester van Amsterdam.Beeld Jean-Pierre Jans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden