PlusReportage

Lerarentekort en coronacrisis, dus staat hier een onbevoegd persoon voor de klas

In groep 6b van basisschool de Schakel staan meester Marco meester Danijel. Danijel (op de foto) is zij-instromer.Beeld Dingena Mol

Op basisschool De Schakel in Zuidoost staan enkele uren per week ook schrijvers en aankomende zijinstromers voor de klas. Zo krijgen de vaste docenten wat lucht.

Directeur Robert Poggenklaas (60) wijst, al lopend door zijn school, de lokalen aan: “Daar staat onze voormalige gymleraar voor de klas, die is intussen ook bezig met de pabo.” Even verderop staan twee meesters voor de klas: “Een onderwijsondersteuner, en een beginnende zijinstromer. Zij doen deze klas dit jaar samen.” De klas van meester Marco en meester Danijel doet sommen met tablets én blokjes. Een leerling die met gefronst voorhoofd een moeilijke som weet op te lossen, krijgt een high five van meester Marco.

Basisschool De Schakel in Zuidoost kampt met een lerarentekort. De afgelopen jaren vertrok een aantal vaste krachten uit het docententeam; de een ging op wereldreis, een ander met pensioen. Daarvoor in de plaats kwam niet altijd iemand terug. “We hebben geen grote klappen gehad, maar door het lerarentekort zijn vertrekkende collega’s moeilijk vervangen,” zegt Poggenklaas.

Daar komt de coronacrisis nog eens bovenop; een dag na het bezoek van de verslaggever vertelt Poggenklaas telefonisch dat drie leerkrachten zich de volgende ochtend hadden afgemeld vanwege een coronatest. “We hebben nog geen groepen naar huis hoeven sturen, maar het is wel improviseren: vandaag staat de adjunct voor de groep, ergens anders een onderwijsassistent, en een parttimer werkt nu een dag extra.”

Dramales

Op De Schakel zijn twaalf fulltime leerkrachten nodig; Poggenklaas begint dit schooljaar met negen bevoegde docenten – drie te weinig. Dat er vandaag in elke klas een juf of meester staat, komt doordat ook het ondersteunend personeel meedraait. “We hebben genoeg mensen om alle groepen draaiende te houden, en ja, daar zitten inderdaad ook onbevoegden tussen.”

Juffen en meesters zonder diploma vormen een heet hangijzer in de discussie over het lerarentekort. Poggenklaas wil daar meteen iets over duidelijk maken: “Onbevoegd betekent niet per se onbekwaam. Er staan bijvoorbeeld zijinstromers voor de klas die in de laatste fase van hun opleiding zitten, of een leerkrachtondersteuner die bijna klaar is met de pabo. Ze werken vaak al jaren bij ons op school en kennen de klassen goed.” Zo worden op De Schakel de zogenoemde verborgen vacatures intern opgevuld. Dat is een tijdelijke oplossing, benadrukt Poggenklaas. “Maar het alternatief – niemand voor de klas – willen we ook niet.”

Om het docententeam wat lucht te geven neemt De Schakel dit jaar deel aan een pilot waarbij professionals zonder lerarenopleiding een aantal uur per week voor de klas staan. Poggenklaas: “Er loopt twee dagen per week iemand rond die dramales geeft, en er zijn ook mensen van stichting De Schoolschrijver die alterna­tieve taallessen geven. Deze week hebben ze bijvoorbeeld een themaweek over Roald Dahl en leren de kinderen een griezelverhaal schrijven.”

De pilot staat ook wel bekend als ‘project vijfde dag’, omdat maximaal een van de vijf schooldagen op deze alternatieve manier mag worden ingevuld. “Wij zetten zo’n externe docent niet een hele dag voor de klas, maar steeds een uurtje per groep,” zegt Poggenklaas. “Anders voorzagen we gedragsproblemen bij onze leerlingen. Onze doelgroep is pittig, er zijn veel taalachterstanden, met kinderen die soms uit een moeilijke thuissituatie komen. Je moet pedagogisch stevig in je schoenen staan om dit werk te doen, dat is niet iedereen gegeven.”

Taalachterstand

Vandaag staat kinderboekenschrijfster Simone Arts (45) een uur voor de klas van juf Hasina Reha (33). Reha zit er voor nu zelf ook nog bij; de eerste paar keer doen ze de les samen, zodat de klas kan wennen aan de nieuwe ‘juf’. Reha is blij met de extra hulp, vertelt ze op de gang, met één oog op haar klas, die met Arts naar een podcast over kinderboeken luistert. “Het geeft mij af en toe een uur tussendoor om een les voor te bereiden, met een collega mee te kijken of te overleggen. Tot nu toe gaat het heel goed, de kinderen doen actief mee en leren van alles over taal.”

Eerder plaatsten experts vraagtekens bij het inzetten van onbevoegden als leerkracht. Leerlingen die al een taalachterstand hebben, hebben juist behoefte aan taalles van een ervaren docent, is de gedachte. Projectleider Mirjam Bonting begrijpt de twijfel, maar benadrukt dat het gaat om tijdelijke maatregelen, bedoeld om de ergste druk bij scholen te verlichten. “We hebben nu eenmaal te maken met een lerarentekort en klassen naar huis sturen wil niemand. Dit project is onderdeel van een groter plan om het lerarentekort aan te pakken. En scholen huren niet zomaar mensen in, de lessen worden gegeven door bewezen bekwame professionals. In dit uitzonderingsgeval is dat wettelijk toegestaan.”

Bovendien, de les die zij geeft is ook een soort taalles, zegt Schoolschrijver Simone Arts tijdens haar lunch­pauze. Ze geeft dit jaar elke dinsdag een uur les aan een aantal vaste klassen. “Veel van deze kinderen hebben een taalachterstand, ze hebben bijvoorbeeld nog nooit een boek bij de bieb gehaald. Dat bespreken wij met ze: hoe zoek je dan een boek dat je leuk vindt?”

Meteen in het diepe

De schoolschrijvers en dramadocent mogen dan misschien wat ademruimte geven aan de docenten, ze lossen het structurele leraren­tekort niet op. Door zijinstromers op te leiden hoopt Poggenklaas aan het eind van dit schooljaar de meeste vacatures te hebben vervuld. “Ze doen hun praktijkervaring nu ook al bij ons op, en staan soms met zijn tweeën voor de klas. Zo leiden we nieuwe mensen op en kunnen we ook alle groepen draaiend houden.”

Groep 6 heeft daarom dit jaar twee meesters. Leraarondersteuner Marco Schuitmann (34) werkt sinds een jaar of vier op de school. In een ideale wereld is een leraarondersteuner een extra kracht, die bijvoorbeeld helpt met de lesvoorbereiding of het nakijken van toetsen. Schuitmann: “Ik kwam bij binnenkomst meteen vijf dagen voor een klas te staan waar de vorige docent na twee weken al was uitgevallen. Dan begin je wel met een bepaald gevoel, ja.” Zijn pabo-opleiding bleef een tijdje liggen, omdat hij fulltime aan de slag ging, maar Schuitmann hoopt dit jaar zijn diploma te halen.

Zijinstromer Danijel Todic (34) begon twee weken geleden aan zijn tweejarige opleiding tot docent. “Maar ik loop al sinds februari mee om de school te leren kennen.” Todic, van oorsprong IT’er, werd door zijn omgeving op het idee gebracht het onderwijs in te gaan. “Ik wilde graag iets anders, maar had hier zelf in eerste instantie niet aan gedacht.” Toen een leraar vorig jaar ziek uitviel, stond hij een tijdje alleen voor de klas. “Dat was meteen de interessantste periode, toen kwam ik erachter dat ik dit echt wilde.”

Online matchingsplatform

 Aan het project voor een alternatieve vijfde lesdag doen nu acht Amsterdamse scholen mee. Aan het eind van het schooljaar zijn dat er hopelijk zo’n dertig à veertig, zegt projectleider Mirjam Bonting. “Het primaire doel is de ergste nood bij scholen wat te verlichten. Ten tweede kijken wat we verder op korte termijn kunnen doen om te helpen, denk bijvoorbeeld aan een online matchingsplatform, waar we de vraag van scholen en het aanbod van de stad op het gebied van cultuur, sport en wetenschap bij elkaar brengen. Totdat er ­voldoende bevoegde leerkrachten voor de klas staan is dit een goed alternatief.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden