PlusAchtergrond

Leer ook kleine kinderen dat criminele klusjes gevaarlijk zijn, zegt de politie

De gevaren van drugshandel horen in de les op de basisschool, stellen onderzoekers van de politie. ‘Het taboe moet eraf, want ze komen ermee in aanraking, net als met seks en pesten. Bespreek het.’

Protest van jong en oud in de K-buurt nadat een kind gewond was geraakt door een rondvliegende kogel. Beeld Joris van Gennip
Protest van jong en oud in de K-buurt nadat een kind gewond was geraakt door een rondvliegende kogel.Beeld Joris van Gennip

Namens de politie in Amsterdam en Midden-Nederland onderzochten drie specialisten hoe kinderen tussen de 9 en 15 jaar in de drugscriminaliteit belanden. Voor hun onderzoek ‘Dealers in de dop’ bestudeerden ze 16 dossiers van kinderen die in het drugsmilieu verstrikt raakten en spraken ze 29 professionals en ervaringsdeskundigen.

De experts pleiten voor vroeger ingrijpen om preventie een kans te geven. “Vanaf pakweg 15, 16 jaar zijn jongeren het meest bij de serieuze drugscriminaliteit betrokken,” zegt onderzoeker Valérie Peeck, “maar we zien wel degelijk kinderen vanaf 12, 13 jaar hand- en spandiensten verlenen – en een enkele keer zelfs nog jonger. Jongens van 14 zie je die stap maken van klusjes naar een actievere rol.”

Die op het eerste gezicht onschuldigere klusjes kunnen bestaan uit op de uitkijk staan, of ergens een telefoon of pakketje ophalen.

Zoals loverboys en pooiers precies weten welke meisjes ze moeten inpalmen, weten drugs­criminelen de kinderen en jongeren te vinden die ze kunnen inschakelen.

Vertrouwensband

“Het is meestal niet zo dat drugsbendes onbekende kinderen rekruteren. Het gaat subtieler. Organischer. Geleidelijker,” zegt onderzoeker Zora Witteveen. “Vooral de jongsten stromen in via hun omgeving. Voor die leeftijdscategorie gaat het om contact, om een vertrouwensband. Met oudere broers, met vrienden op straat tegen wie ze opkijken en bij wie ze willen horen.”

De straatcultuur biedt kinderen de illusie van status, van de kans macht te verwerven en even snel wat te verdienen. Verkeerde rolmodellen helpen de kinderen stap voor stap het drugscircuit in. Peeck: “De kleinsten zullen niet met veel drugs of geld op pad worden gestuurd, want die zijn eenvoudig te overmeesteren of verraden zich doordat ze het nog niet helemaal begrijpen. Maar voor klusjes zijn ze aantrekkelijk. Stad voor stap bouw je loyaliteit op, en zo’n jongen of meisje kan niet terug.”

Puberbrein

Het draait vooral om aandacht. “Ook kinderen die hun heil op straat zoeken, willen gezien en erkend worden. Daar spelen drugscriminelen op in. Zeker als ouders niet heel erg betrokken zijn, en vaders afwezig,” zegt Witteveen. Juist om zich veiliger te voelen, sluiten kinderen zich aan bij jeugdgroepen, bendes soms. “Ze realiseren zich nog niet dat er altijd iets tegenover staat als de groep ze wat biedt.”

Om dat voor te zijn, moeten ze al heel jong worden doordrongen van de gevaren, is het idee. Én hun ouders en leraren. “Voordat ze naar de middelbare school gaan, want daar ben je ze al snel kwijt,” zegt Peeck. “Ze zijn dan moeilijker te bereiken, met hun puberbrein. Er is minder toezicht, ze zijn zelfstandiger en mobieler.” Op de middelbare scholen zijn ook vaker harddrugs.

De politie, scholen en gemeentes moeten samen bespreken hoe kinderen uit de drugscriminaliteit te houden, stellen de onderzoekers.

Of de basisschool de juiste plek is voor voorlichting, waar de onderwijzers ook al les moeten geven, moeten opvoeden en soms eten moeten regelen omdat kinderen dat thuis niet kregen? Docenten zien vaak veel, maar koesteren de vertrouwensband met hun leerlingen.

Signalen opvangen

“In delen van het land bestaat al het project Leerlingalert, met voorlichting aan de oudere leerlingen, hun ouders en docenten. Zoiets kan misschien ook voor de jongsten,” zegt Peeck. “De school zou een centrale plek moeten zijn waar ook de jongerenwerkers en bijvoorbeeld bureau Halt zitten (voor straffen na lichte vergrijpen). Het is dé plek waar die kinderen te vinden zijn, waar dus de signalen zijn op te vangen dat het misgaat.”

Uiteraard zijn kinderen het kwetsbaarst als ouders om wat voor reden dan ook weinig grip op ze (willen) hebben. Kinderen die geen vragen krijgen als ze met geld, dure spullen of kleding thuiskomen. Witteveen: “Sommige ouders hebben geen idee wat een vakkenvuller verdient en wat die kleding en schoenen kosten, maar vaak zijn ze ook te druk met hun eigen problemen of vinden ze het wel makkelijk als kinderen niet om geld vragen of het zelfs meebrengen.”

Burgemeester Halsema: jonge leeftijd grote zorg

“De jonge leeftijd van kinderen die zich met drugs inlaten is een grote zorg voor de driehoek van burgemeester, hoofdofficier van justitie en politiechef,” zegt de woordvoerder van burgemeester Femke Halsema. “De aantrekkingskracht tot het snelle geld en de status is een hardnekkig en complex probleem.”

De strijd tegen ‘doorgroeiers’ in de drugsmisdaad heeft prioriteit. “Dit onderzoek is belangrijk, het helpt om beter inzicht te krijgen. Persoonsgerichte aanpak zoals de Top 400 en Top 600 zijn belangrijk om ook jonge jongens vroeg op ander pad te brengen. Dat vergt een lange adem, maar werkt wel op termijn.”

“Het doorbreken van de dominante straatcultuur is ook belangrijk, leren we van straatcoaches en leraren. Dus het afpakken van vermogen kan helpen. Naast repressie is ook preventie van belang. Jongeren moet een uitweg geboden worden uit hun criminele carrière. Daar hebben we ook programma voor.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden