PlusExclusief

Kwaliteit Amsterdamse geboortezorg onder druk: ‘Had laatst een huilende verloskundige aan de lijn’

De kwaliteit van de geboortezorg in Amsterdam staat door personeelsgebrek permanent onder druk. Zo is bevallen in het ziekenhuis van voorkeur vaak niet mogelijk. ‘Een aantal jaar geleden leverden we goede zorg, nu zo goed mogelijke zorg.’

Jop van Kempen
Het Amsterdamse ziekenhuis OLVG begeleidt zo’n 5000 geboorten per jaar: zo’n 14 per dag.  Beeld Daphne Lucker
Het Amsterdamse ziekenhuis OLVG begeleidt zo’n 5000 geboorten per jaar: zo’n 14 per dag.Beeld Daphne Lucker

“Laat ik beginnen met de melding dat de overgrote meerderheid van de duizenden bevallingen hier goed verloopt,” zegt Ineke Herbers, klinisch verloskundige van het OLVG. “Ons vak is het begeleiden van zwangerschappen en bevallingen. We zijn even onderdeel van een hele grote verandering in iemands leven. Dat is prachtig en daar zijn we trots op.”

“Maar we zijn wel bezorgd,” vult Maaike Bakker aan, coördinerend verpleegkundige bij de geboortezorg van het OLVG. “De druk wordt steeds groter. In sommige gevallen lijdt de zorg daaronder. Het is voor patiënten, hun gezinnen en ook voor ons als zorgverleners heel frustrerend dat we soms te weinig personeel hebben om de zorg te kunnen leveren die we willen leveren. Het is constant schipperen tussen zorg leveren en het welzijn van collega’s. Dat is het realistische verhaal waar de inwoners van Amsterdam recht op hebben.”

“Een aantal jaar geleden leverden we goede zorg, nu een zo goed mogelijke zorg,” zegt Herbers.

14 geboorten per dag

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) is van de situatie in de Amsterdamse geboortezorg op de hoogte (zie kader). Het personeelsgebrek raakt die zorg, maar de patiëntveiligheid is niet in het geding, beklemtoont OLVG. De Inspectie ziet geen toename van veiligheidsincidenten in de regio Amsterdam, meldt een woordvoerder.

Herbers en Bakker werken in het OLVG, dat zo’n 5000 geboorten per jaar begeleidt: zo’n 14 per dag. Dat is ongeveer evenveel als Amsterdam UMC (zo’n 2500 per jaar), BovenIJ (1500) en Amsterdam Amstelland (1000) samen. In totaal baren Amsterdamse vrouwen jaarlijks zo’n 12.000 baby’s.

De hele keten in de Amsterdamse geboortezorg werkt nauw samen; eerstelijnsverloskundigen, die helpen bij een thuisbevalling, staan vanwege de kans op complicaties in nauw contact met de ziekenhuizen en de ziekenhuizen stemmen de patiënten onderling af. Daarom geldt de toegenomen druk voor álle Amsterdamse ziekenhuizen. Vanwege de drukte wordt geregeld uitgeweken naar ziekenhuizen buiten Amsterdam, zoals het Spaarne Gasthuis (Haarlem), het Zaans Medisch Centrum (Zaandam) of het Tergooi Medisch Centrum (Hilversum).

Te weinig tijd

Vier voorbeelden van negatieve uitschieters: een barende vrouw moet tijdens de bevalling wegens plaatsgebrek in een Amsterdams ziekenhuis per ambulance worden overgeplaatst naar een ziekenhuis buiten de stad.

En ook: een verloskundige moet in het ziekenhuis meerdere bevallingen tegelijk begeleiden en heeft te weinig tijd om alle patiënten tijdens de moeilijke momenten bij te staan. Zo kan de wens op pijnstilling met een ruggenprik toenemen. Daarvoor is een anesthesist nodig, maar die is druk met een spoedoperatie. De slotsom: een korzelige bevalling zonder de gewenste begeleiding en pijnstilling. De kersverse moeder en partner voelden zich niet goed gehoord, met een grotere kans op een traumatisch ervaren geboorte.

Of: een eerstelijnsverloskundige van een hoogzwangere uit De Pijp moet met spoed een ziekenhuis vinden voor de bevalling, maar alle Amsterdamse ziekenhuizen zijn vol. “Een paar jaar geleden was een plek na drie tot vijf telefoontjes wel geregeld, maar nu na vijftien pogingen soms nog steeds niet,” zegt Herbers, die de verloskundigen te woord staat. “Ik had laatst een huilende verloskundige aan de lijn. Maar bij een acute situatie maken we altijd plek. Daarover zijn afspraken met de eerste lijn.”

Nog een voorbeeld: vanwege volledige beddenbezetting moet de afdeling neonatologie – voor zieke of te vroeg geboren baby’s – een spoedbed gebruiken. Dat geeft echter nog meer druk, zodat baby’s in relatief goede conditie van neonatologie worden overgeplaatst naar de ‘gewone’ kraamafdeling, of naar een ander ziekenhuis. “De NS kan treinritten schrappen als het rooster niet rondkomt, maar wij kunnen patiënten niet weigeren als ze eenmaal in het ziekenhuis zijn en de zorg hoognodig is,” aldus Marloes Kuipers, verpleegkundige op neonatologie in het OLVG.

Tekst gaat verder onder afbeelding

 Maaike Bakker, coördinerend verpleegkundige bij de geboortezorg van het OLVG: ‘Het is constant schipperen tussen zorg leveren en het welzijn van collega’s.’ Beeld Daphne Lucker
Maaike Bakker, coördinerend verpleegkundige bij de geboortezorg van het OLVG: ‘Het is constant schipperen tussen zorg leveren en het welzijn van collega’s.’Beeld Daphne Lucker

Traumatisch

De stress als gevolg van de personele schaarste kan overslaan op de zwangere en haar partner. Herbers, gespecialiseerd in zwangeren met psychiatrische achtergrond: “Dat is heel verdrietig en ongewenst, want we willen in de hele keten allemaal hetzelfde: een goede start voor jonge ouders en hun pasgeborenen. Als dat niet lukt, kan dat traumatisch zijn voor het gezin. Een geboorte kun je niet overdoen.”

Het realistische verhaal over de stand van de Amsterdamse geboortezorg kan de verwachtingen van zwangeren temperen. OLVG-bestuurder Maurice van den Bosch: “In deze situatie van personeelskrapte is het belangrijk om te weten dat verwachtingen soms niet overeenkomen met wat lukt. Daar zijn we graag transparant over naar onze stad. We zetten in OLVG alles op alles voor de beste zorg voor moeder en kind. Onze zorgmedewerkers zetten zich hier elke dag met hart en ziel voor in. Op de achtergrond werken we vanzelfsprekend hard aan oplossingen.”

Directe oorzaak voor de afgepelde zorg is het gebrek aan personeel, dat na het gestegen ziekteverzuim door de pandemie voelbaarder dan ooit is. “Terwijl het aanbod van personeel hapert, neemt de vraag naar medische geboortezorg juist toe,” aldus Van den Bosch. Zo is het aantal thuisbevallingen – zonder rol voor het ziekenhuis – fors afgenomen. Het landelijke percentage thuisbevallingen daalde in dertig jaar van zo’n 35 procent naar 13. De medische zorgvraag stijgt ook omdat de geneeskunde steeds meer problemen kan behandelen.

Bevalplan niet mogelijk

Doordat zorgvraag en -aanbod verder uit elkaar zijn komen te liggen, is het ‘bevalplan’ dat veel zwangeren uit Amsterdam maken niet altijd uitvoerbaar. Bevallen in het Amsterdamse ziekenhuis van voorkeur is vaak niet mogelijk.

Sterker, in een kwart van de gevallen verwijzen eerstelijnsverloskundigen hun Amsterdamse zwangeren voor de geboorte naar een ziekenhuis buiten de stad, zo berekende het samenwerkingsverband Eerstelijns Verloskundigen Amsterdam-Amstelland (Evaa) in de zomer van vorig jaar. De Amsterdamse ziekenhuizen houden geen cijfers bij van Amsterdamse vrouwen die buiten de stad bevallen. Als de kersverse ouders ‘Hoorn’ of ‘Zaandam’ in het paspoort van hun kind als enig minpunt hebben ervaren, heeft de geboortezorg eigenlijk prima gefunctioneerd.

Vanzelfsprekend wordt er gekeken naar oplossingen. “Om een verpleegkundige tijd en ruimte te geven om te doen waar zijn of haar specialiteit ligt, kijken we of (eenvoudige) taken door anderen gedaan kunnen worden,” aldus Van den Bosch. Een greep uit andere opties: meer gebruikmaken van technologie, zodat zorg ook thuis kan plaatsvinden. Het maximaal werven en opleiden van nieuw personeel. Betere samenwerking in de regio door het delen van data en capaciteit. Nog harder vechten voor betere lonen. De gemeente bewegen om meer woningen en parkeervergunningen in de stad te realiseren voor verplegend personeel.

Lachgas

Een andere oplossing: baren buiten het ziekenhuis, zoals in Bevalcentrum West, een geboortecentrum in OLVG West, aanbiedt. “Het bevalcentrum biedt sinds 2015 bevalbaden en pijnstilling met lachgas, waarna de behoefte aan medische pijnstilling met een ruggenprik of een morfinepompje met 40 procent is afgenomen,” zegt Antje Martje Bakker van de Evaa. “Mocht toch extra medische hulp nodig zijn, dan is het ziekenhuis letterlijk een deur verderop.” Al moet er dan wel plek zijn.

En als iedereen voltijd ging werken, zou dat geen soelaas bieden? In de geboortezorg werken immers veel mensen in deeltijd. Maaike Bakker en Ineke Herbers, die beiden ook in deeltijd werken, zien dat voor zichzelf niet zitten. Ze hebben naast hun werk een gezin.

“Als ik dit werk vijf dagen zou doen, kun je me aan het einde van de week opvegen,” zegt Bakker (OLVG). “Dat geldt ook voor veel collega’s, denk ik.” Herbers: “Om dit werk goed te blijven doen, is een evenwicht in privé en werk belangrijk. De onregelmatige diensten kunnen een behoorlijke wissel trekken op het gezinsleven.”

Ineke Herbers: 'Om dit werk goed te blijven doen, is een evenwicht in privé en werk belangrijk. De onregelmatige diensten kunnen een behoorlijke wissel trekken op het gezinsleven.' Beeld Daphne Lucker
Ineke Herbers: 'Om dit werk goed te blijven doen, is een evenwicht in privé en werk belangrijk. De onregelmatige diensten kunnen een behoorlijke wissel trekken op het gezinsleven.'Beeld Daphne Lucker

Inspectie is op de hoogte

De Inspectie Jeugd en Gezondheidszorg is op de hoogte van de capaciteitsproblematiek in de geboortezorg in en rond Amsterdam, zo laat een woordvoerder weten. “Uiteraard begrijpen we daarbij dat het voor ouders erg vervelend is wanneer zij tijdens een bevalling de gevolgen merken van deze drukte. Aan de andere kant zien wij dat ziekenhuizen en verloskundigen zich in de regio volop inzetten om goede zorg aan moeder en kind te leveren. De Inspectie wordt laagdrempelig en transparant geïnformeerd over de stand van zaken, ook door het OLVG.”

Zorgverzekeraar Zilveren Kruis, de grootste zorgverzekeraar in de regio Amsterdam, is mede verantwoordelijk voor de continuïteit van de acute geboortezorg. “Wij faciliteren de gesprekken tussen de partijen. Helaas kunnen wij niet zorgen voor meer personeel. Wel voor extra financieringsruimte voor bijvoorbeeld ziekenhuizen waar meer bevallingen gedaan worden, en voor innovatie die helpt het zorgpersoneel te ontlasten.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden