PlusReportage

Kunstenaarsdorp Ruigoord voelt hete adem van de industrie: ‘We zijn als Asterix en Obelix’

Ruigoord is aan alle kanten omringd door de oprukkende industrie. Beeld Jakob van Vliet
Ruigoord is aan alle kanten omringd door de oprukkende industrie.Beeld Jakob van Vliet

Ruigoord, een kunstenaarsdorp tussen havenbedrijven, voelt zich bedreigd en komt aan de vooravond van zijn 50-jarig bestaan met een scala aan plannen: een voedselbos, een zelfvoorzienend Ruigschip, een beeldenroute en een Ruigoord Academie. ‘De vijand ligt op de loer.’

Hanneloes Pen

Een wandeling door Ruigoord, aan de kop van de Afrikahaven, voert langs een oneindig aantal kunstwerken, houten borden met poëtische en filosofische teksten, ateliers en zelfgebouwde onderkomens, romantische zitjes en een tijdcapsule met briefjes, voorwerpen en geheimen afgedekt met een gigantische steen die pas vele jaren later mag worden geopend. Wanneer dat moment is, weet niemand meer van de handvol kunstenaars die in de voormalige pastorie klaarzit om de nieuwe plannen voor Ruigoord uit de doeken te doen.

Maar dat de plannen mede voortkomen uit het feit dat Ruigoord nog steeds wordt bedreigd, moge duidelijk zijn. Wie tijdens de wandeling verder kijkt, ziet dat Ruigoord aan alle kanten is omringd door oprukkende industrie: de olieterminals en haveninstallaties. Dikke rookpluimen zijn te zien achter de dijk. “Je hoort de draaiende motoren van de schepen en je proeft de uitlaatgassen,” zegt atelierhouder Maya Link.

Het Havenbedrijf wil festivals en feesten in de kerk in Ruigoord waar meer dan vijftig mensen op afkomen verbieden, om de vestiging van bedrijven met gevaarlijke stoffen niet in gevaar te brengen, zeggen de kunstenaars. “We waren bedreigd, maar zijn nog steeds bedreigd. Dat houdt ons gaande,” zegt kunstenaar Margrid van der Linden, sinds 1975 in Ruigoord. “Tegenwind doet de vlieger stijgen. Ruigoord is voor mij nog steeds een magisch paradijs.”

Tegengeluid

Ruigoord wil met de plannen zijn bestaansrecht aantonen, zegt kunstenaar Ruben Lodeizen. “We zitten ingeklemd tussen de industrie. Dat geeft een surrealistische beeld van Asterix en Obelix tegen de Romeinen. De vijand ligt op de loer.”

Maar het gaat verder dan dat: Ruigoord wil de komende 50 jaar met een op te richten Ruigoord Academie ‘antwoorden geven op de grote vragen van deze tijd’, staat op het A4’tje ‘Jubileum Projecten’ dat Lodeizen voor zich heeft liggen.

Veertien plannen zijn in de maak, variërend van het maken van een toegangspoort van klimplanten tot het zelfvoorzienende ‘Ruigschip’ met verschillende kringloopsystemen, een duurzaam voedselbos onder de naam ‘Eetbaar Landschap’ met onder meer tamme kastanjes, hazelnoten, pecannoten en perziken, en een ‘Dingplaats’, een vergaderplaats rond een vuur om te brainstormen over de toekomst.

“We zitten wereldwijd in een crisis en willen een tegengeluid laten horen,” zegt Lodeizen. “Als ecologisch, groen kunstenaarsdorp kunnen we een inspiratie worden voor anderen.” De plannen moeten binnen twee jaar gerealiseerd zijn, want dan bestaat de kunstenaarskolonie in het voormalige dorp Ruigoord 50 jaar.

Krakers

Ruigoord was ooit een eiland in de Houtrak, dat in 1873 werd ingepolderd bij de aanleg van het Noordzeekanaal. Het werd een dorp voor een honderdtal landarbeiders voor de nieuwe polder, met woningen, een kerk, een school en een winkeltje.

In de jaren zestig werd het gebied rondom Ruigoord echter bestemd tot industrieterrein. De bewoners moesten verhuizen en Ruigoord moest verdwijnen. Amsterdamse kunstenaars onder leiding van dichter Hans Plomp en schrijver Gerben Hellinga kraakten het dorp in 1973. De laatste 20 jaar is Ruigoord in oppervlakte gehalveerd. Een kwart van de woningen is gesneuveld. In de twintig overgebleven huizen zitten thans zestig atelierhouders.

Ruigoord trekt jaarlijks zo’n 50.000 bezoekers voor een expositie, festival, debat of concert. Op een bordje in de pastorie hangen de namen van de winnaars van het poëziefestival. Jan Kal was in 2019 de laatste, omdat het festival vanwege de coronamaatregelen daarna niet meer kon doorgaan.

Kunstenaar/decorontwerper Lodeizen, wiens vader bevriend was met de eerste krakers van het dorp, bracht als kind veel tijd door in Ruigoord. Hij wil het dorp voor iedereen toegankelijk maken, onder meer met een openbare beeldenroute. “Nu fietsen de mensen langs het dorp en vragen ze zich af of ze hier zomaar kunnen wandelen. Ruigoord moet een magneet worden voor meer mensen dan alleen de kunstenaars.”

Hanneke Klijne, hoofd Landschapsarchitectuur van de Academie van Bouwkunst in Amsterdam, begint volgend jaar met een groep studenten aan een project over de ontwikkeling van Ruigoord in de komende decennia. Zij buigen zich over de vraag of Ruigoord verder in de knel raakt en bekijken de kansen van Ruigoord als groen cultureel hart van een nieuw stadsdeel. De resultaten worden tijdens het jubileum getoond.

Het geheim

Architect Pi de Bruijn zal de kerk – het middelpunt van alle activiteiten – moderniseren. Regisseur Peter Wingender onderzoekt voor zijn documentaire hoe het komt dat de anarchistische, creatieve vrijplaats na 50 jaar nog steeds bestaat en een ‘vijandige omgeving’ het hoofd biedt.

Volgend jaar beslist de gemeenteraad over de toekomst van Ruigoord. Marco de Goede, voorzitter van de stichting Ruigoord: “Ruigoord heeft zich de afgelopen vijftig jaar bewezen. De meeste vrijplaatsen bestaan na tien jaar niet meer. De groep valt uit elkaar. Hoe komt het dat Ruigoord nog bestaat? Dat is hét geheim.”

Dat geheim willen ze best delen, zegt Maya Link, schoondochter van schrijver Gerben Hellinga: “Dat kunnen we anderen leren. We zijn een familie, die deels bestaat uit kinderen die hier zijn grootgebracht. Je kunt ruziemaken, maar toch altijd van elkaar blijven houden.”

Nieuwe toegangspoort van klimplanten voor Ruigoord. Beeld Ruigoord
Nieuwe toegangspoort van klimplanten voor Ruigoord.Beeld Ruigoord
Ruben Lodeizen kwam als kind al vaak op Ruigoord. Beeld Jakob van Vliet
Ruben Lodeizen kwam als kind al vaak op Ruigoord.Beeld Jakob van Vliet

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden