Plus

Kunstenaar Mattijs van Bergen ontwerpt Toramantel voor Portugese Synagoge: ‘Dit blijft voor eeuwig bestaan’

Ontwerper Mattijs van Bergen met links de Toramantel die hij ontwierp. Beeld Daphne Lucker
Ontwerper Mattijs van Bergen met links de Toramantel die hij ontwierp.Beeld Daphne Lucker

Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog is een nieuwe Toramantel voor de Portugese Synagoge ontworpen door een kunstenaar. De mantel voor de Torarollen is gemaakt door de Amsterdamse modeontwerper en kunstenaar Mattijs van Bergen.

Hanneloes Pen

De kleurrijke Toramantel van Mattijs van Bergen (42) hangt in de vitrine in de Schatkamers van de Portugese Synagoge. De ontwerper staat er met enige trots naast. Hij vindt het een hele eer dat hij gevraagd werd de mantel te maken. Hij kende de Joodse tradities en gebruiken niet – hij is niet Joods – maar werd door medewerkers van de Portugese Synagoge over de gebruiken van de mantels en bijbehorende wikkels ingelicht. “Het was een ontdekkingstocht voor me,” zegt Van Bergen.

In de depots waar zo’n driehonderd Toramantels liggen – de oudste dateert uit de vroege 17de eeuw – bestudeerde hij het ceremonieel textiel. Hij zag dat de mantels, waarin de Torarollen worden bewaard, vaak overeenkomen in stof, kenmerken en symbolen. “Ik zag veel fluweel en zijde, veel goud- en zilverdraad, franjes, granaatappels en de kleuren donkerblauw, donkergroen, bordeauxrood, lichtroze en lichtblauw terugkomen.”

Zijn opdracht was een mantel te maken die aansloot op de historische collectie maar wel duidelijk zijn eigen stempel droeg. De granaatappel, die staat voor vruchtbaarheid en voorkomt in de Bijbel, Koran en de Tora, komt ook in zijn ontwerp voor.

“De golvende patronen in het binnenste van de granaatappel heb ik verwerkt in de rest van de stof,” zegt Van Bergen die gebruikmaakt van plissétechniek, het innaaien of persen van plooien in stof. Voor zijn mantel ontwierp hij drie ‘open’ granaatappels, met pitjes van rode kraaltjes.

Ingetogen versie

Een speciale commissie boog zich over verschillende ontwerpen van Van Bergen, die van felle kleuren houdt. Het ontwerp met de wat wildere kleuren knalgeel, rood en roze viel wat minder in de smaak bij de Joodse gemeenschap. Het werd uiteindelijk een wat ingetogener kleed. “Je wil tenslotte dat de mantel gebruikt wordt en niet in de kast blijft liggen,” zegt Van Bergen, die een dienst in de synagoge bijwoonde om te kijken hoe de Toramantel gedragen wordt. “Ik wilde niet dat de kraaltjes blijven hangen aan iemands kleding.”

Het uiteindelijke resultaat mag er zijn. De mantel is gemaakt van chiffon, een transparante zijde, die zijn twee borduursters, Franzisca Minnema en Eva van den Top, met de hand plooiden en vastzetten. Verder zijn er twee lagen goudkleurige franjes aangebracht en heeft het plissépatchwork een gespiegeld patroon.

De mantel zal ‘voor de eeuwigheid’ worden bewaard. “Kleding gaat uit de mode of wordt helemaal afgedragen. Nu heb ik iets dat voor eeuwig blijft bestaan. Ik was altijd al jaloers op architecten of productdesigners,” zegt Van Bergen, die mede bekend is geworden door zijn ontwerpen voor koningin Máxima en Het Nationale Theater en de Efteling.

Geschenk

In de loop der eeuwen schonken leden en bestuursleden van de Joodse gemeenten textiel, zilverwerk, versierde Torarollen en meubilair. De Toramantel van Van Bergen is een geschenk in naam van Hans van Veggel, die zich jarenlang inzette voor het behoud van het erfgoed van de Portugese Synagoge en de begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel.

De Toramantel en bijbehorende wikkels van Van Bergen zijn in de zomer vorig jaar tijdens Sjavoeot (Wekenfeest) in gebruik genomen. Van Bergen was daarbij. “Toen de Torarollen in mijn mantel door de synagoge werden gedragen, raakte iedereen de stof even aan of kuste de mantel. Ik had tranen in mijn ogen.”

De Toramantel is deze maand in de Schatkamer van de Portugese Synagoge te zien.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden