Koning Willem-Alexander opent tentoonstelling over slavernij in Rijksmuseum

Het had eigenlijk 25 september vorig jaar moeten gebeuren, maar de coronapandemie vertraagde de slavernijtentoonstelling in het Rijksmuseum. Dinsdagmiddag wordt de tentoonstelling toch geopend door koning Willem-Alexander. De opening is om 16.00 uur live op NPO 1 te zien.

Tot slaaf gemaakte mannen (ca. 1850), maker anoniem. Beeld Rijksmuseum
Tot slaaf gemaakte mannen (ca. 1850), maker anoniem.Beeld Rijksmuseum

"Door ons verleden te begrijpen en te onthouden, weten we beter waar we als samenleving op afkoersen,” zegt Valika Smeulders, hoofd geschiedenis van het Rijksmuseum dinsdagochtend. “Het was een pittige tentoonstelling om te maken. Het gaat over een systeem waarin mensen werden verhandeld als objecten. Het was de staat die toestond dat mensen werden verhandeld, van generatie op generatie.”

Senior conservator Eveline Sint Nicolaas zei vorig jaar tegen Het Parool dat het museum zeker vier jaar aan de tentoonstelling heeft gewerkt: in 2017 kondigde directeur Taco Dibbits de expositie aan.

Sint Nicolaas: “Slavernij is een wezenlijk onderdeel van onze nationale geschiedenis, en daarom hoort het thuis in ons nationale museum.”

Middelbare scholieren

Hoewel het museum vanwege de coronapandemie in elk geval tot 9 juni gesloten blijft voor het grote publiek, kunnen 2100 Amsterdamse middelbare scholieren de komende weken wel al gratis een bezoekje brengen aan het de tentoonstelling. Online is zowel de opening als de expositie te bekijken.

Als het museum weer open is, is de expositie tot en met 29 augustus te zien.

Tekst gaat verder onder afbeelding

Augustus van Bengalen, jongmatroos van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), houdt de pijp van Hendrik Cloete vast (ca. 1788), maker anoniem. Beeld Rijksmuseum
Augustus van Bengalen, jongmatroos van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), houdt de pijp van Hendrik Cloete vast (ca. 1788), maker anoniem.Beeld Rijksmuseum

Tien waargebeurde verhalen

De expositie vertelt tien waargebeurde verhalen uit het Nederlandse koloniale verleden: van een Afrikaanse man die werd gekocht door een kapitein van de West-Indische Compagnie, tot de vrouw van een rijke Amsterdamse koopman. Zo worden vijf verhalen gedeeld van mensen die tot slaaf gemaakt waren, maar ook vijf verhalen van mensen die zich expliciet verzetten tegen slavernij.

De verhalen worden verteld met mondelinge bronnen en objecten. “We hebben boeien om te laten zien dat het ook echt ging om geweld,” zei hoofd geschiedenis Smeulders afgelopen februari tegen deze krant. “Of kralen waarmee de mensen in slavernij werden uitbetaald en die zij in zee gooiden zodra de slavernij werd afgeschaft.”

Er was kennis van buiten het museum nodig, zegt Smeulders dinsdagochtend: het Rijksmuseum vormde een denktank met academici, historici en zelfs biologen.

Persoonlijke geschiedenis

Het gaat om de eerste tentoonstelling over slavernij in het Rijksmuseum. Daarover zei Smeulders dat het een tentoonstelling over mensen moet worden, niet louter over routes en aantallen. “Dat doen wij omdat dit het Rijksmuseum is en er verschillend publiek op af zal komen. Mensen voor wie dit een hele persoonlijke geschiedenis is en voor wie het museum vaak nieuw is.”

De tentoonstelling in het Rijksmuseum focust niet alleen op de slavernij waar de West-Indische Compagnie (WIC) aan bijdroeg in Zuid-Amerika, maar ook op de slavernij in Zuid-Afrika en Azië, waar de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) debet aan was.

Rijkdom en uitsluiting

Dat volgt op een jaar waarin meerdere musea met exposities over Suriname begonnen: zo is de slavernij onvermijdelijk een thema in de expositie Surinaamse School in het Stedelijk Museum, en trok een grote expositie over Suriname in De Nieuwe Kerk vlak voordat de coronapandemie uitbrak zo’n 173.000 bezoekers in enkele maanden tijd.

Zoals schrijver Simone Zeefuik zei op een bijeenkomst van The Black Archives in februari 2020: rijkdom en uitbuiting zijn niet twee verschillende werelden, maar één en dezelfde – en dat realiseren Amsterdamse musea zich steeds meer.

De mond van de koning – een installatie van de kunstenaar Romuald Hazoumè uit West-Benin. De installatie is gebaseerd op de afdruk van het schip ‘Brookes’, dat de Britten gebruikten voor slavenhandel, en symboliseert hoe tot slaaf gemaakten werden ingeladen in de schepen. Beeld Rijksmuseum
De mond van de koning – een installatie van de kunstenaar Romuald Hazoumè uit West-Benin. De installatie is gebaseerd op de afdruk van het schip ‘Brookes’, dat de Britten gebruikten voor slavenhandel, en symboliseert hoe tot slaaf gemaakten werden ingeladen in de schepen.Beeld Rijksmuseum

De opening van de tentoonstelling is dinsdag 18 mei om 16.00 uur op NPO 1 te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden