PlusExclusief

Komst Cultureel Centrum doet Marokkaanse Amsterdammers huiveren: ‘Dit wordt een propagandamachine’

Een omstreden akkoord tussen Nederland en Marokko voorziet in de komst van een officieel Marokkaans Cultureel Centrum in Amsterdam, tot verbazing van burgemeester Halsema. Critici vrezen de lange arm van Rabat. ‘Er komt een antidemocratisch centrum.’

Bas Soetenhorst en Tim Wagemakers
Het pand aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam waar het Marokkaans Cultureel Centrum moet komen. Marokko heeft de afgelopen jaren in totaal 8 miljoen euro in het pand geïnvesteerd, inclusief beveiliging en verbouwing. Beeld Jakob van Vliet
Het pand aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam waar het Marokkaans Cultureel Centrum moet komen. Marokko heeft de afgelopen jaren in totaal 8 miljoen euro in het pand geïnvesteerd, inclusief beveiliging en verbouwing.Beeld Jakob van Vliet

2,2 miljoen euro legde het Koninkrijk van Marokko ruim elf jaar geleden op tafel, voor de aanschaf van een historisch pand pal tegenover Artis, aan de Plantage Middenlaan. Vandaag de dag een koopje, maar veel profijt ervan heeft Marokko nog niet gehad. Pogingen er een Marokkaans Cultureel Centrum te openen liepen tot nu op niets uit. Het ‘Actieplan Nederland-Marokko’ moet dat veranderen.

Onderdeel van dat plan, tot vorige week angstvallig geheim gehouden door CDA-minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra, is een cultuurcentrum dat in Amsterdam als ‘inspirerende katalysator’ fungeert voor ‘het samenbrengen van de Marokkaanse gemeenschap in Nederland’, aldus het akkoord tussen beide landen.

‘Grip houden op Marokkanen’

Een vooruitzicht dat tal van Nederlands-Marokkaanse organisaties doet huiveren. “Een open invitatie om de lange arm van Rabat te verlengen,” zegt mensenrechtenactivist Habib el Kaddouri van het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN). “Het zal onderdeel zijn van het Marokkaanse consulaat. Het is een vorm van soft power waarmee Marokko grip wil houden op Marokkanen buiten de eigen landsgrenzen. Zo’n centrum heeft een politieke lading.”

Datzelfde zegt Abdou Menebhi van mensenrechtenorganisatie Emcemo. “Marokko heeft meerdere van dit soort centra in andere landen en die fungeren als propagandamachine. Het betekent dat er in Amsterdam een antidemocratisch centrum komt, waarvoor geen draagvlak is bij de Marokkaanse gemeenschap in Amsterdam.”

Opvallend bij de deal van Hoekstra is dat Amsterdam daar niet in gekend is. Hoewel de gemeente wist dat Marokko in het pand een cultureel centrum wil vestigen, heeft burgemeester Halsema na het bekend worden van de details contact gezocht met Hoekstra en haar verbazing over de deal uitgesproken.

“Amsterdam is niet betrokken bij de programmering van buitenlandse culturele centra,” zegt een woordvoerder, die stelt dat de ontwikkelingen rond het centrum ‘met bijzondere interesse’ worden gevolgd. “Voor Amsterdam is het van groot belang dat activiteiten binnen de grenzen van de wet plaatsvinden en op geen enkele wijze de vrijheid van Amsterdammers aantasten.”

Pand in 2013 gekraakt

Al in 2011 zei de toenmalige minister van Migrantenzaken van Marokko bij een bezoek aan Amsterdam dat hij hier een cultureel centrum wilde openen. Een paar maanden later kocht Marokko het pand van de voormalige insectenafdeling van het Zoölogisch Museum van de Universiteit van Amsterdam aan de Plantage Middenlaan.

Toen het twee jaar later nog leeg stond, werd het gekraakt. Een aantal krakers was van Marokkaanse komaf en zei dat de actie mede was ingegeven door onvrede over de bemoeienis van de Marokkaanse overheid met Marokkaanse Nederlanders. Na enkele weken werd het pand ontruimd en namen antikraakwachten hun intrek.

Verbouwing liep jaren uit

In 2018 becijferde de Marokkaanse Rekenkamer in een kritisch rapport over geldverspilling bij culturele centra in het buitenland dat in de zeven voorgaande jaren bijna 3 ton was uitgegeven aan alleen al de beveiliging van het gebouw. Ondertussen was er een kostbare verbouwing, die in twintig maanden zou zijn afgerond maar uiteindelijk zeven jaar voortsleepte. Tot aan 2015 ging 8 miljoen euro op aan alle uitgaven.

Dat nog steeds geen cultureel centrum is gerealiseerd, wijt Jan Hoogland aan Marokkaanse politieke perikelen. Hoogland was tot halverwege 2015 onderwijsattaché op de Nederlandse ambassade in Rabat en had als arabist geregeld contact met de Marokkaanse ambassade in Den Haag over de plannen voor een ‘Huis van Marokko’ in Amsterdam. “Er was onder meer strijd over de vraag wie verantwoordelijk was. Aanvankelijk viel het project onder een aparte minister voor migranten, inmiddels weer onder het ministerie van Buitenlandse Zaken.”

Uitzetten van kansloze asielzoekers

Andere onderdelen van het actieplan van Nederland en Marokko wekken nog meer kritiek. Een breed gedragen vermoeden is dat het akkoord Marokko moet stimuleren tot medewerking bij het uitzetten van kansloze Marokkaanse asielzoekers. Dat zou verklaren waarom Nederland belooft ‘zich niet te mengen in binnenlandse aangelegenheden’.

Door die bepaling, verwacht Hoogland, zal een uitspraak zoals van Stef Blok in 2018 als minister van Buitenlandse Zaken – hij zei dat celstraffen tot twintig jaar voor protestleiders in het Rifgebied hem ‘aan de hoge kant lijken’ – niet meer publiekelijk worden gemaakt. “Dat is hem in Marokko heel erg kwalijk genomen.”

Steun aan mensenrechtenorganisaties

Ook de afspraak dat Nederland voortaan vooraf de Marokkaanse autoriteiten inseint over eventuele financiële steun aan mensenrechtenorganisaties, roept vragen op. Het bemoeilijkt het functioneren van non-gouvernementele organisaties (ngo’s), voorziet Hoogland.

En het starten van onderhandelingen over een uitleveringsverdrag wekt wantrouwen bij een deel van de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap. Habib el Kaddouri: “Is zo’n verdrag alleen bedoeld voor criminelen? Of kunnen critici van Rabat ook op het vliegtuig naar Marokko worden gezet voor berechting?”

In antwoord op Kamervragen ontkent minister Hoekstra dat Nederland geen openlijke kritiek meer mag uiten op de mensenrechtensituatie in Marokko. In Amsterdam heeft JA21 vragen over het centrum geagendeerd voor een raadscommissie volgende week.

Opsporingsdiensten willen wél nauwere samenwerking

De Nederlandse opsporingsdiensten hunkeren wél naar een nauwere samenwerking met de Marokkaanse autoriteiten. Dat Marokko geen onderdanen uitlevert, maakte het land lang tot toevluchtsoord voor Nederlands-Marokkaanse criminelen.

Al vele jaren proberen politie en justitie de banden aan te halen om dat onderduiken in Marokko te voorkomen. Nadat Amsterdammer Hamza B. (35, nu) in Tanger was gearresteerd voor de wildwestschietpartij die in 2012 in de Staatsliedenbuurt twee Amsterdamse twintigers het leven had gekost – en waarbij doelwit Benaouf A. én twee motoragenten met automatische wapens waren beschoten – reisden Amsterdamse delegaties vanaf 2014 herhaaldelijk naar Tanger.

Daar werd Hamza B. op basis van een bilateraal verdrag voor ‘de Staatsliedenbuurtzaak’ vervolgd, maar een aanklager en rechercheurs uit Amsterdam probeerden ook in ruimere zin de banden aan te halen.

Diplomatieke spanningen om bijvoorbeeld Rifdemonstranten, AOW-kwesties omtrent uit Nederland teruggekeerde Marokkanen en aanwijzingen voor corruptie vertroebelden steeds de verstandhouding. Een uitleveringsverdrag zou duurzaam kunnen helpen, denken veel misdaadbestrijders.
Paul Vugts

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden