KNMI: de zeespiegel stijgt harder dan gedacht

Het KNMI waarschuwt voor meer extreem weer en een hogere stijging van de zeespiegel. De nieuwe inschatting van de gevolgen van klimaatverandering is uiterst somber.

Een bord staat onder water in de haven van Harlingen, 2019. Beeld anp
Een bord staat onder water in de haven van Harlingen, 2019.Beeld anp

De zeespiegelstijging voor de Nederlandse kust kan een stuk hoger uitkomen dan waar het KNMI eerder rekening mee hield. Dat is de consequentie als de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen niet snel wordt teruggedrongen, waarschuwt het KNMI. In dat geval komt de zeespiegel eind deze eeuw mogelijk zelfs 1,2 meter hoger dan rond het jaar 2000.

Verder moet worden gevreesd dat de opwarming van de aarde het smelten van het poolijs rond Antarctica versnelt. In dat geval, na het instorten van ijskliffen rond de Zuidpool en andere processen die het KNMI nu nog niet kan kwantificeren, zou de zeespiegelstijging voor de Nederlandse kust zelfs 2 meter hoger kunnen uitkomen dan begin deze eeuw.

Daarvoor waarschuwt het KNMI in een maandagmiddag verschenen Klimaatsignaal’21 op basis van de deze zomer verschenen scenario’s van VN-klimaatpanel IPCC en eigen onderzoek. De vorige keer dat het KNMI eigen klimaatscenario’s op een rij zette voor Nederland, in 2014, was de voorspelling nog dat de zeespiegelstijging eind deze eeuw hooguit op een meter zou uitkomen.

Voor de bijgestelde verwachting van de zeespiegelstijging gaat het wel om een uiterste in de bandbreedtes die het VN-Klimaatpanel aanhoudt. De zeespiegelstijging voor de Nederlandse kust kan volgens het KNMI eind deze eeuw uitkomen op 54 tot 121 centimeter, maar dat is dan wel in het IPCC-scenario waarin de wereld nog lang blijft hangen in het gebruik van fossiele brandstoffen en de aarde in de loop van deze eeuw met 4,4 graden opwarmt. In een veel optimistischer IPCC-scenario schat het KNMI de zeespiegelstijging eind deze eeuw op 30 tot 81 centimeter. In een scenario dat het midden houdt tussen deze twee uitersten wordt de zeespiegelstijging in het jaar 2100 op 39 tot 94 centimeter geschat.

Risico op valwinden

De zeespiegelstijging kan zich snel doorzetten, als de klimaatafspraken van Parijs om de opwarming tot 2 graden te beperken niet worden nageleefd. Rond 2300 kan het water meters hoger komen, waarschuwt het KNMI, ook weer met veel slagen om de arm. Voor de ingenieurs die bepalen waar de kustverdediging van duinen en dijken tegen bestand moet zijn, heeft het KNMI wel één gunstige conclusie: de klimaatverandering leidt op de Noordzee niet tot meer stormen of stormvloeden. Wel zal er in de winter een groter risico zijn op hoogwater in de rivieren.

Uit nieuw onderzoek blijkt wel dat boven land meer extreem weer zal zijn. De zwaarste zomerbuien zullen extremer worden, waarbij ook het risico op valwinden toeneemt. Afgelopen zomer werd het Utrechtse Leersum al getroffen door zo’n valwind die een heel bos omver trok en in het dorp voor ruim 13 miljoen euro schade veroorzaakte.

Tegelijk komen straks in het voorjaar en de zomer meer periodes van droogte voor. Op de rivieren zal dat er vaker toe leiden dat ze door laag water onbegaanbaar zijn voor binnenvaartschepen, zoals drie zomers geleden. In het binnenland zijn deze droge periodes volgens het KNMI toe te schrijven aan klimaatverandering. Ons klimaat gaat, kortom, steeds meer lijken op dat van Zuid-Europa.

Dat het weer minder wisselvallig wordt, waardoor we in Nederland langer te maken krijgen met hetzelfde weertype, heeft volgens het KNMI mogelijk te maken met de versnelde opwarming van het Noordpoolgebied. Doordat de temperatuur daar relatief snel oploopt, wordt het temperatuurverschil met de tropen kleiner. Het gevolg is dat de straalstroom die op tien kilometer hoogte met hoge snelheden over de aarde giert, mogelijk zwakker wordt, waardoor het in Nederland langere tijd droog of heet kan worden.

Steden nog warmer

In steden is de hitte in de zomer nu al soms niet te harden door de dichte bebouwing, met materialen die warmte vasthouden. Het KNMI voorziet dat het ook in de steden nog warmer wordt. Verder moeten steden zich instellen op nog meer extreme buien en periodes van droogte.

Voor de Amsterdamse regio zette het KNMI drie jaar geleden al op een rijtje welke gevolgen de klimaatverandering zou krijgen volgens de verwachtingen van dat moment. Het aantal dagen met vorst zou dalen van 48 naar 17 in 2085. Het aantal zomerse dagen in Amsterdam zal volgens de voorspellingen van drie jaar geleden verdubbelen: van 20 naar 40.

De hitte zal ook meer slapeloze nachten met zich meebrengen: drie weken per jaar in 2050, tegenover zeven nachten nu. Ook het aantal dagen met veel neerslag stijgt, van 22 naar 28. De hoeveelheid neerslag is al duidelijk toegenomen nu de klimaatverandering de gemiddelde temperatuur in de regio sinds 1950 al met 1,6 graden Celsius heeft opgestuwd. Van 1951 tot 1980 viel in Amsterdam gemiddeld 850 millimeter neerslag per jaar. Tussen 1981 en 2010 was dat gemiddelde opgelopen tot 925 millimeter per jaar. Rond 2085 zal dat gemiddelde rond de 975 millimeter uitkomen.

Waterschappen: aanpassen aan klimaatverandering topprioriteit

Aanpassen aan extreem weer en inspelen op de sneller stijgende zeespiegel moeten een topprioriteit worden van het nieuwe kabinet. Dat stelt de Unie van Waterschappen in reactie op het KNMI, dat waarschuwt dat de risico’s door de klimaatverandering in Nederland groter worden.

Het KNMI noemt onder meer de hogere zeespiegel en een grotere kans op extreme regenbuien. “Toenemende hoosbuien en droogte betekenen niet alleen meer werk voor de waterschappen, maar ook voor het Rijk, de provincies en gemeenten. Iedereen moet vol aan de bak, zodat we ons versneld kunnen aanpassen aan de verandering. De tijd dat we water, land en bodem naar onze hand konden zetten is voorbij,” meldt voorzitter Rogier van der Sande van de Unie van Waterschappen.

Hij wijst erop dat de publicatie van het KNMI bevestigt wat de waterschappen in de praktijk al merken. “Nederland heeft in toenemende mate te maken met extreem weer. De wateroverlast in Limburg, Noord-Holland en Friesland van afgelopen zomer laten zien dat extreem weer vandaag de dag al voor problemen zorgt.”

Staatssecretaris: ons leven verandert compleet

Klimaatverandering is geen abstracte materie, zegt demissionair staatssecretaris Steven van Weyenberg van Infrastructuur en Waterstaat. “Als we niets doen, verandert ons leven compleet.”

Geen vrolijk nieuws, zegt Van Weyenberg ‘maar het laat wel zien wat klimaatverandering nou concreet betekent’. “De zeespiegelstijging: wat betekent dat voor onze dijken en onze waterkeringen? En wat betekent klimaatverandering voor de stad waar ik woon, waar het in de zomer misschien wel heel warm kan worden? Het is bovendien niet iets van de toekomst.” Hij verwijst naar de overstromingen in Limburg van afgelopen zomer. “Het is al bij ons.”

Het onderzoek van het KNMI kan volgens de staatssecretaris bijdragen aan meer bewustzijn over de gevolgen van klimaatverandering voor Nederland. “Het is code rood voor het klimaat. Ook voor de kabinetsformatie. Ik ga er niet over als staatssecretaris, een van de grootste punten die bij de formatie op tafel zou moeten liggen is de vraag hoe we klimaatverandering gaan voorkomen. Én hoe we de samenleving gaan aanpassen aan de veranderingen die al bij ons zijn.”

Haven Rotterdam: voorlopig beschermd tegen stijging zeespiegel

De haven van Rotterdam verwacht de komende decennia geen problemen als gevolg van de stijgende zeespiegel, laat het weten in reactie op het KNMI-rapport. Wel beschouwt het Havenbedrijf Rotterdam het rapport als een belangrijke waarschuwing. De haven wil daarom onder meer dat het kabinet de haven helpt minder uit te stoten en hiervoor beleid uitstippelt.

Ruwweg de helft van de haven wordt beschermd door de Maeslantkering bij Hoek van Holland. Die stormvloedkering in de Nieuwe Waterweg moet een vloedgolf van 5 meter boven NAP aankunnen. De andere helft van de haven, met bijvoorbeeld de Tweede Maasvlakte, ligt volgens het Havenbedrijf in direct contact met de zee. Bij de aanleg van bijvoorbeeld de kademuren is er wel rekening mee gehouden dat de zeespiegel in de komende decennia omhoog zal gaan. De nieuwe ramingen van het KNMI zouden daarom voorlopig nog niet voor problemen zorgen.

Verzekeraars maken zich zorgen over stijgende zeespiegel

Verzekeraars maken zich “ernstige zorgen” over de verwachte klimaatschade door een stijgende zeespiegel, toename van droogte en meer extreme buien.

Algemeen directeur van het Verbond van Verzekeraars Richard Weurding pleit namens de koepelorganisatie voor een krachtig klimaatbeleid, zowel nationaal als internationaal. “Alleen het beperken van schade is niet genoeg, wij roepen de overheid op tot stevige maatregelen en gaan hierover graag het gesprek aan. Verzekeren kan niet de enige oplossing zijn.”

Verzekeraars zagen de schadelast door extreem weer de afgelopen jaren al toenemen. In februari maakte het verbond daarom ook bekend samen te gaan werken met het KNMI. Door de weerdata van het KNMI te combineren met de landelijke risico- en schadecijfers en het netwerk van verzekeraars, zou Nederland zich beter kunnen voorbereiden op de veranderende weersextremen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden